Janina Szczerska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 12:58, 13 gru 2012 autorstwa Joanna Kosmider (dyskusja | edycje) (Kopia z http://pl.wikipedia.org/wiki/Janina_Szczerska (gł. autor: Joanna Kośmider))
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szablon:Biogram infobox Janina Szczerska (ur. 22 października 1897 w Stryju, zm. 10 lipca 1981 w Szczecinie) – polska nauczycielka-polonistka, założycielka pierwszej w powojennym Szczecinie polskiej szkoły ponadgimnazjalnej (później I LO) i jej dyrektorka w latach 1946–1951 i 1959–1966Szablon:R.

Życiorys

Okres przed II wojną światową

Urodziła się w Stryju (dzisiaj – obwód lwowski) w rodzinie inteligenckiejSzablon:R. Miała dwie siostrySzablon:R. Przed wybuchem I wojny światowej uczęszczała do prywatnego Gimnazjum Żeńskiego w Stryju, a w roku 1915 – do polskiego gimnazjum w WiedniuSzablon:R. W okresie międzywojennym studiowała filologię na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie uzyskała tytuł magistra filozofii w roku 1923Szablon:R[uwaga 1]. W latach 1923–1929 była nauczycielką w gimnazjum męskim w Stryju, a następnie – do wybuchu II wojny światowej (1929–1939) – pełniła obowiązki dyrektora Państwowego Gimnazjum Żeńskiego w SiedlcachSzablon:R. W tym okresie poznała Stanisława Helsztyńskiegolubelskiego kuratora szkolnego (w roku 1945 – pierwszego kuratora na Pomorzu Zachodnim)Szablon:R.

II wojna światowa

W roku 1939 była nauczycielką w lwowskiej szkole średniej. Po zajęciu Lwowa przez Niemców (1941 r.) włączyła się do działalności konspiracyjnej ZWZ, a później AK; zajmowała się przez kilka miesięcy nasłuchem i dostarczaniem informacji do prasy konspiracyjnejSzablon:R (zob. Biuletyn Informacyjny). Gdy jej grupa została zdekonspirowana, przedostała się do okupowanej Warszawy; nadal działała w AK, zmieniając miejsce pobytu. Po aresztowaniu w Chełmie (1943 r.) była osadzona w więzieniu na Zamku Lubelskim i przez rok poddawana torturom, a następnie przewieziona – z wyrokiem śmierci – do więzienia w Pińczowie. Życie uratował jej atak partyzantów, którzy uwolnili ok. 300 skazanych na śmierćSzablon:R[uwaga 2]. Po uwolnieniu przedostała się do okupowanej Warszawy i wzięła udział w powstaniu (brały w nim udział również jej dwie siostry)Szablon:R. Przed zakończeniem powstania została aresztowana, wywieziona do obozu w Ravensbrück i poddana pseudomedycznym zabiegom sterylizacjiSzablon:R. Po wyzwoleniu obozu przez Armię Czerwoną wraz z grupą współwięźniarek pieszo dotarła do PolskiSzablon:R.

Pierwszy okres szczeciński (1945–1951)

Szczecin, aleja Piastów 12

Po dziesięciu dniach wędrówki z Ravensbrück zatrzymała się w Stargardzie Szczecińskim, gdzie znalazła Inspektorat Szkolny i Kuratorium, w którym spotkała Stanisława Helsztyńskiego, rozpoczynającego organizację oświaty na „Ziemiach Odzyskanych”. Byłej dyrektorce z Siedlec zaproponował włączenie się do tworzenia szkolnictwa średniego w poniemieckim Szczecinie. Udała się tam w lipcu 1945 r. (po krótkim pobycie w Krakowie dla poratowania zdrowia i załatwienia spraw rodzinnych)Szablon:R.

W Szczecinie zwróciła uwagę na stosunkowo mało zniszczony budynek przedwojennego gimnazjum męskiego (aleja Piastów 12). W niedzielę 2 września 1945 r. odbyła się w tym budynku, osobiście przez Szczerską udekorowanym polską flagąSzablon:R, inauguracja roku szkolnego w pierwszej polskiej szkole stopnia podstawowego, gimnazjalnego i licealnego w tym mieście. W uroczystości wzięli udział niemal wszyscy ówcześni polscy mieszkańcy miasta, zgromadzeni wzdłuż alei PiastówSzablon:R. Do szkoły podstawowej (klasy I–VII) zapisano 36 uczniów, a naukę w liceum rozpoczęło 148 osóbSzablon:R. Liczba licealistów szybko rosła – w końcu września było ich ok. 300Szablon:R, w końcu roku szkolnego 1945/1946 – 723Szablon:R, a w następnym roku już około tysiącaSzablon:R. W 1946 r. utworzono dwie szkoły ponadgimnazjalne – liceum żeńskie (przy Al. Piastów 12) i męskie (ul. Henryka Pobożnego 2, „Pobożniak”). Równocześnie powstawały inne szkoły, w tym licea pedagogiczne, przygotowujące kadry dla rozwijającego się szkolnictwaSzablon:R. Janina Szczerska otrzymała stanowisko dyrektora szkoły żeńskiej; zamieszkała w jej pobliżu, przy al. Piastów 66 (Barnimstraße 66)Szablon:R.

Szczerskiej udało się zaangażować nauczycieli o dobrym, przedwojennym wykształceniu, którzy byli w stanie pokonać trudności związane np. z nierównym poziomem wiedzy uczniów o różnej wojennej przeszłości, z brakiem podręczników, pomocy dydaktycznych, przyborów do pisania, zeszytów. Realizowano przedwojenne programy nauczania, zwykle z wykorzystaniem przedwojennych podręczników; pomocy naukowych stopniowo przybywało, odremontowano budynek. Nauczyciel geografii, Jerzy Brinken, już w 1948 r. zorganizował wielką wystawę geograficzną, którą uznano za sukcesSzablon:R.

W liceum obowiązywała przedwojenna dyscyplina, w tym jednolity ubiór (szkolne mundurki); Janina Szczerska dowodziła, że zobowiązuje to do odpowiedniego zachowania, budzi odpowiedzialność za opinię o szkole. Lekcje rozpoczynano od modlitwy; w czasie szkolnych uroczystości odprawiano nabożeństwa kościelne. Szkoła zyskała miano „Klasztor”, a uczennice nazywano „Szczerytkami”. Od nauczycieli dyr. Szczerska rygorystycznie wymagała nie tylko kompetencji, ale również obowiązkowości, punktualności, dbałości o wyglądSzablon:R.

Janina Szczerska stosunkowo długo cieszyła się zaufaniem władz, mimo swojej AK-owskiej przeszłości i mimo że niejednokrotnie udzielała pomocy osobom „politycznie niepewnym” (np. zatrzymanej przez Urząd Bezpieczeństwa uczennicy Elżbiecie Dziębowskiej, ps. „Dewajtis”). Liceum uważano za wzorcowe nie tylko ze względu na wyniki nauczania, ale również przestrzeganie zaleceń dotyczących prowadzenia zajęć o charakterze ideologicznym (np. udział w manifestacjach i wiecach, sztafetach, czynach społecznych)Szablon:R.

Okres 1951–1959

W styczniu 1951 r.[uwaga 3] w Liceum przeprowadzono kontrolę realizacji programu wychowawczego[uwaga 4]; znaleziono w zeszytach uczennic „reakcyjne” zapisy (np. zwrot: „historię mierzy się prawdą, a nie łokciem dzisiejszej rzeczywistości”), stwierdzono też, m.in. że dekoracja szkoły zawiera zbyt mało „elementów ideologicznych”, skład społeczny zarządu ZMP jest nieodpowiedni (100% dzieci inteligencji), a kontakt uczniów z młodzieżą z zakładów pracy – słaby. Nie zachowały się dokumenty pozwalające stwierdzić, czy taki wynik wizytacji był uzasadnieniem odwołania Szczerskiej ze stanowiska we wrześniu 1951 r.; przypuszcza się, że głównym powodem był „niewłaściwy życiorys” oraz zaangażowanie w pomoc dla represjonowanych uczennicSzablon:R.

Po odwołaniu Szczerska natychmiast wyjechała ze Szczecina. Podjęła pracę w gimnazjum w Pyskowicach, a następnie w Szkole Podstawowej i Liceum Ogólnokształcącym w Bielsku-Białej (1953–1959)Szablon:R.

Drugi okres szczeciński

Plik:Janina Szczerska nagrobek.jpg
Nagrobek Janiny Szczerskiej na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie

Kontakt Janiny Szczerskiej ze Szczecinem został odnowiony w roku 1958 z inicjatywy „Szczerytek”, które zdawały egzamin maturalny w 1948 r.; organizując uroczystość jubileuszu 10-lecia odnalazły adres byłej dyrektorki i wysłały zaproszenie, z którego skorzystałaSzablon:R. W Szczecinie otrzymała i przyjęła propozycję ponownego objęcia – od września 1959 r. – stanowiska dyrektorki Liceum; decyzję o urzędowym przeniesieniu wydał kurator Bolesław SadajSzablon:R. Szkoła była już wówczas koedukacyjna, co zmieniło jej charakter. Szczerska nie chciała się pogodzić z tą zmianą oraz z liberalizacją zasad obowiązujących w szkole, np. dotyczących ubioru i zachowania; nasiliły się narzekania uczniów i ich rodziców na jej apodyktyczny charakter. Coraz częściej chorowała, ale jeszcze na początku lat 70. pracowała – jako emerytka – w bibliotece pedagogicznej (niepełny wymiar godzin); była też nadal aktywna w pracy społecznejSzablon:R. Zmarła w 1981 r.

Działalność społeczna

Janina Szczerska od roku 1923 należała do ZNP. W powojennym Szczecinie była zastępcą przewodniczącego Wojewódzkiego Zarządu Związku Byłych Więźniów Politycznych i wiceprzewodniczącą Wojewódzkiego Komitetu Obrońców PokojuSzablon:R (zob. Komitet Intelektualistów i Działaczy Katolickich). Przez 4 kadencje była radną Miejskiej Rady Narodowej; zajmowała się sprawami Ligi KobietSzablon:R.

Upamiętnienie

Fontanna na skwerze im. Janiny Szczerskiej w Szczecinie (w pobliżu jej miejsca zamieszkania)

Została pochowana na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie w alei Zasłużonych (nie życzyła sobie pogrzebu kościelnegoSzablon:R). Na pogrzebie tłumów nie byłoSzablon:R. Po ok. 20 latach, w roku 1999 zajęła siódmą pozycję na liście „Szczecinianie Stulecia”, stworzonej na podstawie wyników plebiscytu Gazety Wyborczej (wyd. szczecińskie), Polskiego Radia Szczecin i TVP SzczecinSzablon:R, uzyskując 2056 głosów[uwaga 5].

W Muzeum Historii Szczecina – Oddziale Muzeum Narodowego w Szczecinie – urządzono salę pamięci, w której są eksponowane zachowane dokumenty (dyplomy, listy gratulacyjne i zdjęcia z uroczystości szkolnych) oraz meble z jej mieszkaniaSzablon:R. Imieniem Janiny Szczerskiej nazwano skwer w pobliżu I Liceum Ogólnokształcącego i miejsca zamieszkania jego założycielki (al. Piastów 66)Szablon:R.

Szablon:Uwagi

Przypisy

  1. Józef Bohatkiewicz: Janina Szczerska. Przełożona „Szczerytek”, Szczecin 1987. W: Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych, red. M. Czarniecki (na www Liceum Wieczorowego dla Dorosłych Jedynka) [on-line]. www.lo1.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-07].
  2. Szczecińskie lata Janiny Szczerskiej. W: Opracowanie naukowe (24 ref.) [on-line]. Muzeum Narodowe w Szczecinie, Centrum Dialogu PRZEŁOMY. [dostęp 2012-11-07].
  3. Lucyna Turek-Kwiatkowska: Janina Szczerska. W: Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina. T. 2. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 2000, s. 464. ISBN 83-7241-089-5.  Szablon:Lang
  4. Maria Wysokińska-Łukasik: Janina Szczerska. Wnuki przyjmę bez egzaminów. W: Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek trzynastego, ss. 119–120. OCLC Szczecinianie. 
  5. Czesław Plewka: Historia oświaty w powojennym Szczecinie. W: Materiały Książnicy Pomorskiej [on-line]. zbc.ksiaznica.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-07].
  6. Janina Szczerska. W: Piękni szczecinianie, piękne kamienice (i ich historie) Piastów 66 (Barnimstraße 66) [on-line]. szczecin.gazeta.pl. [dostęp 2012-11-07].
  7. Skwer Janiny Szczerskiej. W: Galeria zdjęć [on-line]. szczecin.mapofpoland.pl. [dostęp 2012-11-07]. i Andrzej Kus: Piękny skwer im. Janiny Szczerskiej w Szczecinie uroczyście otwarty. Zobacz ogromną fontannę. Moje Miasto Szczecin.pl. [dostęp 2012-11-09].
  8. Ruch obrońców pokoju. W: Słownik historii Polski [on-line]. www.edupedia.pl. [dostęp 2012-11-08].
  9. Szczerska Janina [22.10.1897 Stryj – 10.07.1981 Szczecin – nauczycielka. Kwatera zasłużonych 44-2-6]. W: Groby zasłużonych Szczecinian [on-line]. www.cmentarze.szczecin.pl. [dostęp 2012-11-08].
  10. Agata Rokicka: Jedynka, Szczerska i Szczerytki. W: Fragmenty wspomnień Janiny Szczerskiej i Piotra Zaremby [on-line]. www.radioszczecin.pl. [dostęp 2012-11-08].


Błąd rozszerzenia cite: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/> lub brakuje znacznika zamykającego </ref>