Przytoń (powiat łobeski)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przytoń
Przytoń
{{{grafika_opis}}}
Nazwa niemiecka Klaushagen
Nazwa przejściowa Klauszewo, Kłauszewo, Kłuszyno
Powiat łobeski
Gmina Węgorzyno
Sołectwo Przytoń
Strona internetowa miejscowości.

Geolokalizacja: 53.543368,15.613275


Przytoń (Klauszewo, Kłauszewo, Kłuszyno, niem. Klaushagen[1]) - wieś sołecka w powiecie łobeskim, położona na północnym brzegu jeziora Zajezierze, na wschód od Węgorzyna, przy drodze do Brzeźniaka. Owalnica rozbudowana w widlicę o zabudowie zwartej. Wysokość 100 m n.p.m.[2]

Geografia

Obiekty fizjograficzne

  • Jezioro Zajezierze (Przytońskie, nazwa niemiecka Hinter See) - położone na południe i południowy wschód od wsi. Powierzchnia 70,03 ha. Lustro wody na wysokości 86 m n.p.m. Maksymalna długość 1800 m, szerokość 700 m. Długość linii brzegowej 4500 m. Głębokość: maksymalna 19,6 m, średnia 7,6 m. Liczne uskoki dna we wschodniej części, gdzie głębokość dochodzi do 10–15 m. Jezioro zasilają wody z rowów melioracyjnych. Od północnego zachodu poprzez kanał połączone z jeziorem Przytoń i Reską Węgorzą. Na północnym brzegu, na wschodnim skraju wsi – ośrodek wypoczynkowy.
  • Jezioro Przytoń - położone na północny zachód od wsi. Nazwa niemiecka Pritten See. Lustro wody na wysokości 82,2 m n.p.m. Powierzchnia 30,98 ha. W północnej części wypływa rzeczka Krzeszna, dopływ Reskiej Węgorzy.
  • Jezioro Rogowo - położone na południowy wschód od Rogówka, przy drodze leśnej RogówkoBrzeźniak. Powierzchnia 6,08 ha. Lustro wody na wysokości 72,2 m. Brzegi zarośnięte.
  • Alinowe Wzgórze - położone po lewej stronie drogi do Węgorzyna, za skrzyżowaniem z drogami polnymi do Sulic i Gardna. Nazwa niemiecka Frauen Berge. Wysokość 125,5 m n.p.m. Punkt widokowy na Węgorzyno, Przytoń, Sulice, jeziora: Węgorzyno, Zajezierze, Przytoń oraz na wzniesienia Pojezierza Ińskiego.
  • Drzewica - wzgórze na południowy wschód od jeziora Zajezierze. Porośnięte lasem mieszanym. Nad brzegiem jeziora okazy wielopiennych buków.

Przyroda

Park pałacowy, krajobrazowy, z początku XIX wieku; położony na południe i zachód od pałacu. Powierzchnia 2,10 ha. Starodrzew (dęby, jesiony, buki, graby, wiązy, lipy).

Historia

Dawna własność rodu von Borcke. Pierwsza wzmianka o wsi, która nazywała się Claweshagen pochodzi z roku 1523 [3]. W 1866 roku we wsi mieszkało 117 osób w 24 domach; w folwarku – 273 osoby w 17 domach. Do folwarku należały: Karśno[4] i Sitnica. Szkoła istniała przed rokiem 1775. W 1870 roku uczęszczało do niej 69 uczniów[5].

Samorząd

Wieś jest siedzibą sołectwa Przytoń.

Turystyka

Znakowany szlak pieszy koloru niebieskiego prowadzący z Ińska do Chociwla.

Demografia

W 2008 r. wieś zamieszkiwało 212 osób.

W roku 2010 liczba mieszkańców wyniosła 254 (115 kobiet i 139 mężczyzn):
24,0% w wieku przedprodukcyjnym
60,6% w wieku produkcyjnym
15,4% w wieku poprodukcyjnym[6].
Liczba ludności na dzień 31.12.2012 r. - 211 osób[7].

Zabytki

  • Kościół filialny św. Marii Magdaleny (parafia Węgorzyno). Zbudowany w XVIII wieku, ryglowy na podmurówce kamiennej, od wschodu zamknięty pięciobocznie, kryty dachówką; położony w centrum wsi, na nawsiu. Ołtarz barokowy z 1707 roku fundacji H. Boscha. Drewniany chór. Od zachodu wolnostojąca wieża drewniana, oszalowana, z dwoma dzwonami z 1924 roku. Cmentarz przykościelny (pow. 0,21 ha) od drogi ogrodzony murem z kamieni polnych. Kościół wpisany 10.12.1963 roku do rejestru zabytków pod nr 435[8].
Odpust 22 lipca. Msze św. w niedziele i święta o godz. 10.30, w środy (tylko w okresie roku szkolnego) o godz. 16.30.
  • Pałac z początku XIX wieku, murowany, dwukondygnacyjny, bezstylowy. ”Wieża” z czerwonej cegły, neorenesansowa, z końca XIX wieku. Znajduje się w północnej części wsi, przy drodze do Rogówka.
  • Grodzisko wczesnośredniowieczne; na półwyspie, w zachodniej części jeziora Zajezierze. Kopulasty pagórek o długości około 100 m na osi północ - południe, wysokości 3-4 m, odcięty szeroką fosą od pozostałej wysoczyzny.
  • Grodzisko Zdroje, wczesnośredniowieczne; położone na lewym brzegu Brzeźnickiej Węgorzy, na wschód od jeziora Rogowo. Pierścieniowate o średnicy 80 m. Dobrze zachowane wały o wysokości 5 - 6 m, wklęsły majdan i okalająca fosa o głębokości 3-4 m.

Pomniki

Na cmentarzu przykościelnym pomnik upamiętniający mieszkańców wsi poległych w czasie I wojny światowej.

Przypisy

  1. Białecki, Tadeusz. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Szczecin: Książnica Pomorska, 2002, s. 174
  2. Kosacki, Jerzy Mirosław, Krzysztoń, Jan. Miasto i Gmina Węgorzyno. Słownik Krajoznawczy. Materiały z inwentaryzacji krajoznawczej woj. szczecińskiego. Szczecin: Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK, 1991, s. 72-77
  3. Afeltowicz Beata. Nazwy miejscowe byłego powiatu łobeskiego. Szczecin 2013, s. 122
  4. Zachowały się jedynie fundamenty nieistniejących już zabudowań folwarcznych
  5. Beghaus, Heinrich. Landbuch des Herzogthums Pommern und des Fürstenthums Rügen. Berlin, 1874, Th. 2, Bd. 7, s. 698-699
  6. Portret miejscowości statystycznych w gminie Węgorzyno. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 maja 2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims
  7. Dane z Urzędu Gminy Węgorzyno
  8. Rejestr zabytków nieruchomych województwa z wyłączeniem zabytków archeologicznych w powiatach. W: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 maja 2013]. Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

  • Beghaus, Heinrich. Landbuch des Herzogthums Pommern und des Fürstenthums Rügen. Berlin, 1874, Th. 2, Bd. 7
  • Białecki, Tadeusz. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Szczecin: Książnica Pomorska, 2002. ISBN 8387879347
  • Kosacki, Jerzy Mirosław, Krzysztoń, Jan. Miasto i Gmina Węgorzyno. Słownik Krajoznawczy. Materiały z inwentaryzacji krajoznawczej woj. szczecińskiego. Szczecin: Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK, 1991
  • Portret miejscowości statystycznych w gminie Węgorzyno. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 maja 2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims
  • Rejestr zabytków nieruchomych województwa z wyłączeniem zabytków archeologicznych w powiatach. W: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 maja 2013]. Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml



IES64.png
Autor opracowania: Jan Krzysztoń