Szczecińska szkoła kantatowa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
m (Bibliografia)
Linia 16: Linia 16:
 
* Peter Taenhaef, ''Szczecińska szkoła kantatowa'', w: ''Kompozytorzy szczecińscy'', tom I, pod red. Eugeniusza Kusa, Mikołaja Szczęsnego i Edwarda Włodarczyka, Szczecin 2003, s. 109 – 120
 
* Peter Taenhaef, ''Szczecińska szkoła kantatowa'', w: ''Kompozytorzy szczecińscy'', tom I, pod red. Eugeniusza Kusa, Mikołaja Szczęsnego i Edwarda Włodarczyka, Szczecin 2003, s. 109 – 120
  
 +
{{autor|Wojciech Kral}}
  
 
[[Kategoria:Muzyka]]
 
[[Kategoria:Muzyka]]

Wersja z 21:15, 6 wrz 2013

Szczecińska szkoła kantatowa – umowny termin, używany dla określenia działających w Szczecinie w XVII i na początku XVIII wieku grupy kompozytorów barokowych, tworzących wokalne i wokalno-instrumentalne utwory okolicznościowe.

Określenie Szczecińska szkoła kantatowa nie jest terminem do końca odpowiadającym stanowi rzeczy – sugeruje bowiem działającą szkołę kompozytorską, która wypracowała sobie własny styl pisania kantat. Tymczasem kompozytorzy szczecińscy, choć wzajemnie się znali, a czasem nawet jedni byli uczniami drugich, nie zamierzali stworzyć żadnej szkoły ani stylu muzycznego. Będąc muzykami miejskimi, kantorami, organistami, tworzyli oprócz tego okolicznościowe kantaty, które miały zwykle skromna obsadę i upodabniały się do rozbudowanych pieśni. Zamiennie stosowano więc określenia Szczecińska szkoła pieśniarska – takim terminem posługuje się w 1903 historyk muzyki pomorskiej Rudolf Schwartz – lecz zdaniem współczesnego badacza Petera Tenhaefa nie wszystkie utwory kompozytorów szczecińskich z tego okresu są proste i nierozbudowane, nie można więc nazywać ich tylko „pieśniami”.

Określanie pewnych stylów lub szkół muzycznych od nazwy miasta lub regionu jest dość częste w badaniach muzycznych. Oczywiście trudno jest porównywać kompozytorów szczecińskich do tak do tak wielkich prądów w historii muzyki, jak szkoła rzymska czy szkoła wenecka. Szczecińska szkoła kantatowa nie wypracowała stylu, który wpłynąłby na estetykę w muzyce europejskiej i pozostaje szkołą prowincjonalną. Aby jednak sensowne było wydzielanie szczecińskiej szkoły kantatowej w badaniach muzycznych, musi mieć ona swoją specyfikę i posiadać cechy charakterystyczne.

Szczecińska szkoła kantatowa to grupa kompozytorów, których działalność osiągnęła swój rozkwit w latach 1670 – 1720. Oczywiście można szukać jej genezy i kontynuacji. Do prekursorów szkoły kantatowej w Szczecinie zalicza Peter Tenhaef dwóch kompozytorów – Juliusa Ernsta Rautensteina i Andreasa Fromma. Stanowią oni obaj pomost pomiędzy tradycją motetową Philippa Dulichiusa a typowym dla szczecińskiej szkoły stylem komponowania pieśni i kantat. Do właściwych przedstawicieli szczecińskiej należą kompozytorzy tacy jak Christian Spahn i jego uczeń Hieronymus Jennerich, Friedrich Gottlieb Klingenberg, jego syn (i uczeń) Gotthilf Klingenberg; uczeń starszego Klingenberga Michael Rohde oraz Theophilus Andreas Volckmar. Nie jest więc prawdą, że brakuje w tej grupie powiązań typu uczeń – nauczyciel, dlatego tym bardziej wydaje się zasadne wydzielenie szczecińskiej szkoły jako określonej grupy twórców.

Główną cechą łączącą kompozytorów szczecińskiej szkoły kantatowej jest komponowanie utworów okolicznościowych – pieśni lub kantat przeznaczonych do wykonania podczas wesel, chrzcin, pogrzebów i różnego rodzaju uroczystości. Do roku 1670 utwory okolicznościowe pisane w Szczecinie miały głównie charakter motetowy. Kompozytorzy szkoły szczecińskiej przeszczepili na grunt szczeciński nową zasadę komponowania, co spowodowało, że pisane przez nich utwory okolicznościowe (po 1670) przybrały formę zwrotkowych arii z instrumentalnymi ritornelami. Zdaniem Tenhaefa, duży wpływ na szkołę szczecińską miała twórczość drezdeńskiego kompozytora i organisty, Adama Kriegera, który rozpowszechnił taką formę arii.

Okolicznościowy (więc zwykle jednorazowy) charakter utworów szczecińskich można tłumaczyć wpływem szwedzkim (ponad połowa druków muzycznych w Szwecji do 1750 to utwory okolicznościowe. Ponadto wzorem szwedzkim po 1677 rozpowszechnił się zwyczaj chowania zmarłych bez muzyki, co spowodowało przewagę ilościową utworów weselnych nad żałobnymi. Brak funkcjonującego dworu książęcego po wygaśnięciu dynastii Gryfitów wpłynął na mieszczański charakter zamówień muzycznych. Po roku 1700 zwrotkowe arie ritornelowe stopniowo wychodziły z mody i przekształciły się w kilkuczęściowe kantaty.

Administracyjne ograniczenia (zabraniające m.in. muzykowania poza liturgią w kościołach), narzucone przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I w 1720 roku, a później zaostrzenie ich jeszcze w roku 1732, doprowadziły do muzycznego regresu i zapaści kulturalnej Szczecina przez większą część XVIII wieku.

Bibliografia

  • Peter Taenhaef, Szczecińska szkoła kantatowa, w: Kompozytorzy szczecińscy, tom I, pod red. Eugeniusza Kusa, Mikołaja Szczęsnego i Edwarda Włodarczyka, Szczecin 2003, s. 109 – 120



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Kral