Theodor Kugelmann

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 12:07, 8 sty 2019 autorstwa Izabela Strzelecka (dyskusja | edycje) (→‎Bibliografia)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Theodor Kugelmann
malarz, rysownik, pedagog
Data urodzenia 1838
Miejsce urodzenia Szczecin?
Data śmierci 6 lutego 1909
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka


Theodor Kugelmann (1838-1909) – malarz, rysownik, pedagog.

Szczecin, ul. Kłodna, ok. 1865, fot. archiwalna MNS
Szczecin, nabrzeże portowe, 1865, fot. archiwalna MNS
Szczecin, ul. Środowa, 1870, fot. archiwalna MNS
Żaglowce na Odrze, niedatowany, fot. archiwalna MNS


Życiorys

Theodor Kugelmann urodził się w 1838 roku przypuszczalnie w Szczecinie, gdzie zmarł 6 lutego 1909 roku. Był malarzem i rysownikiem oraz pedagogiem. Nauczał rysunku w szczecińskim gimnazjum miejskim od 1862 do początku 1908 roku. Jednym z jego uczniów był Felix Treder, a innym, szerzej znanym, Hans Hartig.

Twórczość

Kugelmann specjalizował się w malowaniu widoków miast, dawnej architektury, portów i pejzaży. Jest autorem kilku obrazów olejnych i akwarel z widokami Szczecina i krajobrazów okolic Odry, Zalewu Szczecińskiego, podmiejskich lasów. Najbardziej znane są trzy widoki dawnego Szczecina stylistycznie wywodzące się z tradycji biedermeieru nabyte w 1935 roku do Muzeum Miasta Szczecina (Museum der Stadt Stettin). (Obecnie Muzeum Narodowe w Szczecinie posiada tylko archiwalne zdjęcia tych dzieł.)

Akwarela z około 1865 roku przedstawia perspektywę ul. Kłodnej (Pływackiej, Baumstrasse) ujętą z Odry. Po prawej stronie kulisę tworzy stary Most Kłodny. (Nawiasem warto dodać, że nazwa ulicy i mostu wzięła się od kłody zamykającej odrzański akwen portowy od strony północnej.) Przy drewnianym nabrzeżu przed ówczesnym najmniejszym domkiem miasta odbywa się handel. W głębi piętrzą się mury i dachy kamieniczek stojących na stoku wzgórza, którego szczyt wieńczą wieże dawnego zamku książąt pomorskich.

Na drugiej akwareli z tegoż czasu Kugelmann uwiecznił widok z Odry na inny odcinek nabrzeża – pomiędzy kościołami św. Jana i św. Jakuba, których dachy wznoszą się w tle. Kilka lat późniejsza akwarela, datowana: 1870, to perspektywa ul. Środowej (Mittwochstrasse) prowadząca w stronę południowego skrzydła dawnej siedziby Gryfitów. Pozwala ona obserwować wygląd okazałego klasycystycznego domu z około 1800 roku ukazanego kulisowo po prawej stronie, ówczesną infrastrukturę ulicy i codzienny ruch panujący w mieście. W 1889 uwiecznił malowniczy widok staromiejskiego podwórka ze spichlerzem i oficynami. Tematykę marynistyczną w twórczości Kugelmanna reprezentuje niedatowany obraz żaglowców na Odrze na tle odległej panoramy Szczecina.

W zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie zachowały się karty z podręcznego szkicownika twórcy prowadzonego w ostatnich dekadach XIX wieku i na początku XX wieku. Są to realistyczne rysunki ołówkiem przedstawiające widoki architektury i pejzaże upamiętniane podczas wędrówek po północnych Niemczech: Pomorzu, Nowej Marchii, Brandenburgii, Meklemburgii, Szlezwiku-Holsztynie, Dolnej Saksonii. Kugelmann udokumentował m.in. Basztę Morze Czerwone w Stargardzie 1 czerwca 1887 roku, widoki Bramy Świeckiej i klasztoru augustianów w Chojnie 19 sierpnia 1888 roku, sygnalizację sztormową w porcie w Stralsundzie w 1889 roku.

Artysta brał udział w wystawach organizowanych w Szczecinie przez Kunstverein für Pommern. Wystawiał pejzaże, m.in. w 1871 roku pokazał motyw z doliny Odry pod Szczecinem oraz Odrę na przedmieściu Szczecina, w 1873Nad Zalewem Szczecińskim, w 1881Nad jeziorem Goplana. Po jego śmierci olejne i akwarelowe pejzaże: szczeciński Most Hanzy, Wnętrze lasu, Sosny o zachodzie i Oldendorf w Pustaci Lüneburskiej eksponowane były w 1913 roku na wystawie Pommerscher Verein für Kunst und Kunstgewerbe.

Bibliografia

  • Archiwum Państwowe w Szczecinie, USC Szczecin 1, sygn. 125, s. 252.
  • Adreß- und Geschäfts-Handbuch für Stettin 1862, Sechster Jahrgang, Stettin 1862, s. 58.
  • Białecki Tadeusz, Szczecin na dawnych widokach XVI–XX wiek. Stettin auf alten Ansichten 16.–20. Jahrhundert, Szczecin 1995, s. 130, il. 109–110, s. 168, il. 164, s. 278, il. 283, s. 326, il. 369.
  • Gwiazdowska Ewa, Szczecińscy malarze i rysownicy w latach 1800-1945, w: Kultura i sztuka Szczecina w latach 1800-1945. Materiały Seminarium Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki 16–17.10.1998, red. M. Glińska, K. Kroman, B. Kozińska, R. Makała, Szczecin 1999, s. 149.
  • Gwiazdowska Ewa, Kugelmann Theodor, w: Encyklopedia Szczecina, red. Tadeusz Białecki, t. 1, A–O, Szczecin 1999, s. 514 i il.
  • Gwiazdowska Ewa, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945, Szczecin 2001, s. 336–338, il. 78.
  • Gwiazdowska Ewa, Dwa widoki Chojny z 1888 roku – karty z podróżnego szkicownika Theodora Kugelmanna, „Rocznik Chojeński”, t. 5 (2013), s. 173–182.
  • Holtze Otto, Das Stadtbild Stettins vom 16. Jahrhundert bis zur Gegenwart in Gemälden, Zeichnungen und Bilddrucken der Zeit, Katalog der Ausstellung, Museum der Stadt Stettin, 18.10.–15.11. 1936, Stettin 1936, s. 20–21, poz. 103, 105–107.
  • Holtze Otto, Neuerwerbungen der Kunst- und Kunstgewerbesammlung 1933–1938 (in Auswahl), Kat. Der Ausstellung, Museum der Stadt Stettin, 11.–30.04.1938, s. 22–23, poz. 124–126.
  • Kunstverein für Pommern: Kunstausstellung zu Stettin 1871–1885
  • Majewski Marcin, Baszta Morze Czerwone, w: Dawny Stargard. Miasto i jego mieszkańcy. Katalog wystawy, Das alte Stargard. Die Stadt und Ihre Einwohner. Ausstellungskatalog, red. Sławomir Preiss, Muzeum w Stargardzie, Stargard 2000, s. 142, poz. 122, il. na s. 143.
  • Pommerscher Verein für Kunst und Kunstgewerbe, Katalog für die Februar Ausstellung 1913, Stadtmuseum Stettin 2–28.02.1913, Stettin 1913, s. 6.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Ewa Gwiazdowska