Widoki Szczecina Gustava Franka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 21:10, 29 gru 2017 autorstwa Schulz (dyskusja | edycje) (→‎Cykl opracowany ok. 1860 r.)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Widok Szczecina
Widok Szczecina
Autor Gustav Frank
Data powstania ok. 1875
Materiał litografia
Wymiary {{{wymiary}}}

Widoki Szczecina Gustava Franka – cykl litografii, przedstawiający ogólne widoki miasta oraz przedstawienia głównych placów, budowli i miejsc wypoczynku szczecinian.

Opis

Litograf Gustav Frank (lata działalności ok. 1850 - po 1875) specjalizował się w wykonywaniu widoków miast północnoniemieckich. Kilkakrotnie podejmował się wykonywania widoków Szczecina.

Cykl wydany w 1855 r.

Pierwszy cykl takich przedstawień, przygotowany we współpracy z Carlem Stumpfem (lata działalności ok. 18501860), składał się z 12 litografii, z których pewne były kolorowane. Wydany został w 1855 roku przez szczeciński zakład litograficzny Ferdinanda Müllera i Sp.

Cykl zawierał ogólne widoki miasta oraz przedstawienia głównych placów, najważniejszych budowli i urządzeń, a także popularnych miejsc wypoczynku szczecinian. Znalazły się w nim następujące kompozycje: dwie panoramy (od północy i od południa), Rynek Sienny z ratuszem i giełdą, Plac Parad (obecny Plac Żołnierza Polskiego) ze statuą Fryderyka Wielkiego (wykonał C. Stumpf), zamek królewski (obecny Zamek Książąt Pomorskich), kościół św. Jakuba, perspektywa portu w stronę Mostu Długiego, stocznia na Grabowie, dworzec kolejowy oraz ogród Loży Masońskiej (Pod Trzema Cyrklami, na jego miejscu obecnie stoi Teatr Polski), widok Golęcina (wykonał C. Stumpf) i Winne Wzgórze na Golęcinie zwane wówczas Wzgórzem Elizy (obecnie Wzgórze Kupały).

Publikacja ta zawierała motywy patriotyczne, takie jak pomnik króla Fryderyka II, ale większy nacisk położony został na przemysłowy i cywilizacyjny rozwój Szczecina. Uwidoczniło się to we włączeniu do zespołu widoków stoczni i kolei.

Cykl opracowany ok. 1860 r.

Około 1860 roku Frank opracował widoki Szczecina w nowej formie, jako pamiątkową kompozycję ścienną złożoną z dużej panoramy otoczonej obramieniem z niewielkich przedstawień miejsc godnych uwagi i poszczególnych budowli.

Panorama Szczecina zza Mostu Długiego, ok. 1860, litografia dwubarwna

W obrębie tej litografii barwnej, nawiązującej formą do kompozycji litograficznej Stettin Augusta Ludwiga Mosta z 1836 roku, znalazło się 17 widoków. W centrum Frank umieścił dość rzadkie ujęcie – panoramę Szczecina z drogi do Dąbia. Ponad tą panoramą, pośrodku górnego pasa obramienia znalazł się widok zamku, a po jego bokach – wizerunki dwu szkół: szkoły realnej imienia Fryderyka Wilhelma (obecnie dom przy ul. Grodzkiej) oraz Gimnazjum Mariackiego (obecnie Liceum Ogólnokształcące nr 9). W obrębie dolnego odcinka obramienia odpowiadały im motywy związane z funkcjonowaniem mieszczaństwa: pośrodku – Rynek Sienny z ratuszem i giełdą, a po jego bokach – siedziba Kompanii Strzeleckiej (dawnych strzelców kurkowych, obecnie nie istnieje) oraz założenie Loży Masońskiej Pod Trzema Cyrklami. W czterech rogach bordiury Frank ulokował sylwetki kościołów: św. Jakuba, św. Jana, św.św. Piotra i Pawła a także św. Gertrudy na Łasztowni. W bocznych odcinkach obramienia znalazły się widoki rozmaitych założeń i budowli związanych z wielkomiejskim rozwojem stolicy Pomorza i podnoszących jej prestiż. Były to widoki: dworca kolejowego i portu, resursy służącej jako miejsce towarzyskich spotkań mieszczan oraz reprezentacyjnego budynku zwanego Hallgarten na tle panoramy Grabowa, gdzie mieściła się stocznia, wreszcie perspektywy dwu reprezentacyjnych placów ozdobionych pomnikami, pełniących rolę salonów na wolnym powietrzu, a więc Rynku Końskiego (obecnego Placu Orła Białego) z barokową fontanną oraz placu Parad z pomnikiem Fryderyka Wielkiego i widoczną w dali siedzibą Parlamentu Pomorskiego (obecnie gmach Muzeum Narodowego przy ul. Staromłyńskiej 27).

Ta pamiątkowa kompozycja Franka, tak zwana weduta zbiorcza (Sammelvedute), akcentowała znaczenie szczecińskiego mieszczaństwa, kładła nacisk na gospodarczy i kulturalny rozwój miasta. W mniejszym stopniu zwracała uwagę na motywy związane z przynależnością miasta do państwa pruskiego, traktowała je raczej jako odbicie historii Szczecina.

Gustav Frank był też autorem dużego formatu litograficznej panoramy Szczecina od wschodu, zza Mostu Długiego. Podejmował ten temat kilkakrotnie, od ok. 1860 do ok. 1880 roku. Ponieważ aktualizował kompozycję, odbitki pochodzące z poszczególnych wydań mają duże znaczenie do poznania zmieniającego się kształtu stolicy Pomorza w drugiej połowie XIX wieku.

Bibliografia

  • Białecki, Tadeusz. Szczecin na starych widokach XVI–XX wiek. Stettin auf alten Abbildungen 16.–20. Jahrhundert. Szczecin 1995, s. 79-83, il. 53–54, s. 136 il. 113, s. 149, il. 139, s. 152, il. 144, s. 154, il. 148, s. 188, il. 180, s. 211–212, il. 201, 202, s. 273, il. 274, s. 333–335, il. 388, 390–392, s. 348, il. 422 (jako anonim).
  • Gwiazdowska, Ewa. Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 287, 301–306, il. 61–62, s. 327–328, il. 71.
  • Stettin. Ansichten aus fünf Jahrhunderten. Szczecin. Widoki z pięciu wieków, bearbeitet von Andreas Blühm und Eckhard Jäger. Regensburg 1991, s. 178–183, poz. kat. 57a-d–60, il. 57a–60, XV.

Galeria



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Ewa Gwiazdowska