Akademicki Teatrzyk Satyryczny „Skrzat”

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wycinek prasowy z („Kuriera Szczecińskiego” 1957 nr 274 s. 6)

Akademicki Teatrzyk Satyryczny „Skrzat" (później: Studencki Teatrzyk Satyryczny „Skrzat”) przy Politechnice Szczecińskiej. Siedzibą teatrzyku była aula PS przy ul. Mickiewicza 66

Historia

Inicjatorami powołania do życia teatrzyku studenckiego przy PS byli jej dwaj studenci H. Pasierbiński i Z. Staude (1955). Akademicki Teatrzyk Satyryczny „Skrzat” powstał w marcu 1956 roku w Szczecinie. Jego założycielami byli studenci tej uczelni: Andrzej Androchowicz, Tadeusz Klimowski, Ryszard Reichert, Ireneusz Krzysztof Szmidt oraz aktor Państwowych Teatrów Dramatycznych, Michał Rajski, który został także pierwszym kierownikiem artystycznym teatrzyku. Kierownictwo muzyczne objął twórca przyszłych Filipinek, Jan Janikowski.

Premiera pierwszego programu Karuzela odbyła się 3 czerwca 1956 roku w Auli Politechniki Szczecińskiej. Po spektaklu w „Kurierze Szczecińskim” pisano: (...) Wychodziłem z tego amatorskiego przedstawienia wstrząśnięty (co nie zdarzyło mi się dotąd na żadnym spektaklu w Szczecińskich Teatrach Dramatycznych). Wstrząśnięty wielką odwagą i żarliwością w atakowaniu najbardziej bolesnych spraw naszego życia. (Władysław Orłowski, „Skrzat”, czyli młodzież przemawia własnym głosem, „Kurier Szczeciński” z dn. 5 czerwca 1956). Jednocześnie w prasie zwracano uwagę na poważne niedociągnięcia programu, niski poziom aktorski wykonawców, słabość tekstów czy niezbyt udaną oprawę scenograficzną. W dniu 15 czerwca szczecińska rozgłośnia Polskiego Radia zaprezentowała słuchaczom fragmenty przedstawienia „Skrzata”, ale zubożony program w wersji radiowej nie był w stanie oddać charakteru i przesłania spektaklu. Feliks Jordan w „Kurierze Szczecińskim” za przyczynę niepowodzenia audycji uznał niewłaściwy dobór tekstów i brak rutyny wykonawców.

W lipcu 1956 roku, po zredukowaniu stanu osobowego i częściowych zmianach w programie (Karuzela II), zespół wyjechał na występy po ówczesnym województwie szczecińskim. Te, zostały jednak wkrótce przerwane odgórnym telefonogramem, zabraniającym dalszych przedstawień. W uzasadnieniu podawano nie zrozumienie przez publiczność małych miasteczek metafor zawartych w programie. W sierpniu tego samego roku zespół aktorski nieoficjalnie został wysłany przez RO ZSP na wczasy do Kudowy Zdroju. Tam, na życzenie publiczności, ale i dla korzyści materialnych, „Skrzat” postanowił wystąpić z przedstawieniem Karuzela. Pozbawiony opieki reżyserskiej zespół, brak niektórych wykonawców i oprawy plastycznej, a także złe oświetlenie spowodowały, że występ zakończył się fiaskiem. Po powrocie rozpoczęto przygotowania do programu Bez tytułu.

„Skrzat” ze specjalnym programem na ulicach miasta. Na pierwszym planie Andrzej Androchowicz i Henryk Krenke - październik 1956

W październiku 1956 członkowie Teatrzyku „Skrzat” wraz z młodzieżą studencką Politechniki Szczecińskiej wzięli udział w manifestacji popierającej powrót Władysława Gomułki do władzy. Na wiecu w hali sportowej w Szczecinie wystąpili z zaimprowizowanym programem satyryczno-rozrachunkowym, potępiającym okres stalinowski. Miesiąc później odbyła się premiera programu Bez tytułu. Mimo lepszego poziomu aktorskiego i profesjonalnej opieki reżyserskiej Jana Maciejowskiego, przedstawienie nie cieszyło się zbytnim powodzeniem.

Za datę zamknięcia pierwszego etapu działalności Akademickiego Teatrzyku Satyrycznego „Skrzat” uważa się 27 czerwca 1957 roku. W tym dniu w „Kurierze Szczecińskim” ukazała się notatka Drugie oblicze „Skrzata”, w którym skrytykowano nadmierne gwiazdorstwo członków zespołu, rozluźnienie dyscypliny, nieobowiązkowość, brak kontaktu aktorów z reżyserem. Tekst zakończono stwierdzeniem: Znany i lubiany w Szczecinie teatrzyk studencki „Skrzat” praktycznie nie istnieje.

Wbrew informacji prasowej, zespół istniał i kontynuował pracę nad kolejnymi przedstawieniami, borykał się jednak z brakiem odpowiednich tekstów. Wystawienie kolejnych programów, Łańcuchów, przygotowywanych na drugi Przegląd Studenckich Zespołów Satyrycznych w Warszawie, oraz Darów magów, nie doszło do skutku.

W kolejnych latach, już pod kierownictwem artystycznym Andrzeja Androchowicza, wystawiono cztery programy: Można i tak (1958), Co...? (1959), nagrodzone na Festiwalu Kultury Studentów w Krakowie w 1959 roku Kapelusze oraz Tu do niczego się nie zmusza (1960). W programach wykorzystywano nie tylko gotowe teksty wybitnych poetów m.in. A. Błoka, K.I. Gałczyńskiego, Z. Herberta, J. Tuwima, ale i zamawiano teksty, które były pisane na potrzeby teatrzyku. Wśród ich autorów były również osoby bezpośrednio związane ze „Skrzatem” - Ryszard Liskowacki, Tadeusz Klimowski, Ireneusz Krzysztof Szmidt, Ryszard Reichert, Michał Rajski, a także Józef Bursewicz, Janusz Krzymiński.

W 1960 roku z teatrzyku odeszli Tadeusz Klimowski, Edward Kowolik, Kazimierz Kusiak i Lech Rydlewski, zakładając Kabaret „Complex 13”. Kierownikiem „Skrzata” została Wanda Kocięcka, a po niej Włodzimierz Dobromilski. W latach 1961-1963 na czele zespołu stał Bogdan Bombolewski. W 1962 roku wystawiono Historię o pchle, nagrodzoną na III Przeglądzie Teatrów Amatorskich Ziem Zachodnich w Koszalinie. Było to ostatnie przedstawienie teatrzyku. Wkrótce zespół rozwiązano.

W okresie swojej kilkuletniej działalności „Skrzat” wystąpił m.in. w Krakowie, Nowej Hucie, Wrocławiu, Legnicy i w Zielonej Górze. W ramach współpracy studentów Szczecina z województwem koszalińskim, „Skrzat” wystąpił na akademii pierwszomajowej w sali Teatru Bałtyckiego w Koszalinie (1961). Teatrzyk współpracował również z Rozgłośnią PR i z Doświadczalnym Ośrodkiem Telewizyjnym w Szczecinie.

Aktorzy

Paweł Aleksandrowicz, Andrzej Androchowicz, Wacław Bazyliński, Bożenna Biernacka, Bogdan Bombolewski, Wanda Chotkowska, Włodzimierz Dobromilski, Władysław Figura, A. Fortuna, Stefania Gałach, Alina Gałyk, Marian Grajewski, Andrzej Grześkowiak, Jan Janikowski, Zbigniew Janke, Ewa Jedyńska, Witold Jędrzejak, Hanna Jurczak, J. Kaiser, Wiesław Kendelewicz, Marian Kędzierski, Rita Kijak, Tadeusz Klimowski, Barbara Kmita, Wanda Kocięcka, Aneta Kaławska, Henryk Krenke, Tadeusz Kucharski, Kazimierz Kusiak, Jerzy Lichtarowicz, Krystyna Linke, Andrzej Mazurkiewicz, Zdzisław Nowakowski, Krystyna Oleszczuk, Zygmunt Ostrowski, A. Piotrowska, Barbara Porzycha, Astrid Pusz, T. Radecka, Julian Raszke, Ryszard Reichert, I. Rekucki, Edward Strojny, Jan Sylwestrzak, Ireneusz Krzysztof Szmidt, Jerzy Szwerliński, Halina Teodorczykówna, Jan Tesla, Teresa Wadziwska, Tadeusz Zając, Tadeusz Zawierucha, Janusz Zduński, Ewa Zielińska, W. Żeleński

Programy



Udział w festiwalach

  • maj 1959 – I Ogólnopolski Festiwal Kulturalny Studentów w Krakowie
  • maj 1960 – Festiwal Kulturalny Studentów Ziem Zachodnich we Wrocławiu (występ w Klubie Milicjanta przy pl. Muzealnym)
  • maj 1962 – Festiwal Kabaretów Amatorskich w Lublinie





Nagrody i wyróżnienia

  • maj 1959 – nagroda rektora PWSM z Katowic za program Kapelusze na I Ogólnopolskim Festiwalu Kulturalnym Studentów w Krakowie
  • maj 1960 – III miejsce oraz nagroda Ministra Kultury i Sztuki (ekspres do kawy) za program Tu do niczego się nie zmusza na Festiwalu Kulturalnym Studentów Ziem Zachodnich we Wrocławiu



Ciekawostki

  • W okresie od 1956 do 1958 roku trudności techniczne, tekstowe (z cenzurą), obsadowe spowodowały, że nie wystawiono programów Łańcuchy, Dary Maurów oraz kilku wersji Można i tak
  • W 1958 roku Urząd Kontroli na pewien czas zawiesił działalność teatrzyku za wykonanie na zamkniętej premierze tekstu bez uprzedniego zapoznania z nim cenzury
  • O dopuszczeniu programów „Skrzata”, a także innych zespołów amatorskich, decydowała instytucja o tajemniczo brzmiącej nazwie KOPIPA. Pod tą nazwą ukrywała się Komisja Oceny Poziomu i Programu Artystycznego, działająca przy Wydziale Kultury MRN w Szczecinie



„Skrzat” w prasie

  • Andrzej Androchowicz, Ostatnia szansa „Skrzata”, „Poglądy” 1957 nr 39, s. 7
  • Andrzej Androchowicz (an), „Skrzat”, czyli pechowy teatrzyk, „Biuletyn RO ZSP” 1958 nr 1
  • Jerzy Kołątaj, Grajmy w zielone, „Tygodnik Powszechny” 1959 nr 21
  • Maria Kurecka, O anemicznym „Skrzacie”, „Od Nowa” 1958 nr 20
  • Władysław Orłowski, Skrzat, czyli młodzież przemawia własnym głosem, „Kurier Szczeciński” z dn. 5 czerwca 1956
  • P.B., O „Skrzacie” - serdecznie, „Ziemia i Morze” 1956 nr 13, s. 8
  • Lesław Skinder, „Skrzat” na manowcach, „Kurier Szczeciński” 1956 nr 216, s. 4
  • „Skrzacie”, bój się bogów!, „Ziemia i Morze” 1956
  • Stan, „Skrzat” redivivus, „Głos Szczeciński” 1956 nr 273, s. 3



Źródła

Bibliografia

Inne



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz