Alfred Haas

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Alfred Haas
etnograf, historyk, filolog
Data urodzenia 7 lipca 1860
Miejsce urodzenia Bergen (Rugia)
Data śmierci 27 lipca 1950
Miejsce śmierci Bergen (Rugia)
Miejsce spoczynku Bergen (Rugia)
Narodowość niemiecka

Alfred Moritz Wilhelm Gottlieb Haas (1860-1950) - niemiecki etnograf, historyk i filolog.

Życiorys

Alfred Moritz Wilhelm Gottlieb Haas urodził się 7 lipca 1860 roku w Bergen na Rugii jako syn Kreissäkreter Juliusa Otto Valentina Haasa. Uczęszczał do Knabenschule w Bergen, a od roku 1872 do Königliches Pädagogium w Putbus. Po zdaniu egzaminu maturalnego w roku 1878 przez cztery lata studiował języki starożytne, historię i początkowo też teologię na Uniwersytecie w Greifswaldzie.

15 listopada 1882 Haas objął stanowisko Konrektora w swojej dawnej Knabenschule, zaś latem roku 1883 rozpoczął nauczanie w Mädchenschule w Bergen na Rugii. 25 lutego 1884 doktoryzował się u filologa klasycznego Ulricha Wilamowitz-Moellendorffa (1848-1931) pracą "Quibus fontibus Aelius Aristides in componenda declamatione, quae inscribitur pros Platona hyper tōn tettarōn usus sit?". Po uzyskaniu tytułu doktora filologii zdał 8 stycznia 1885 roku egzamin uprawniający go do nauczania w szkołach gimnazjalnych. W tym samym roku został zatrudniony na roczny okres próbny w Marienstiftsgymnasium (Gimnazjum Fundacji Mariackiej) w Szczecinie, równocześnie należał do Königliche Seminars für gelehrte Schule w Szczecinie.

Po odbyciu rocznej służby wojskowej w Infanterienregiment Nr. 42 w Greifswaldzie, Haas powrócił w roku 1887 do Szczecina. Początkowo uczył jako nauczyciel w Gesenius Höhere Töchterschule, która mieściła się przy Roßmarktstraße (obecnie ul. Koński Kierat). Następnie 1 kwietnia 1889 roku został przyjęty do Schiller-Realgymnasium, w którym pozostał do roku 1925. Tytuł Oberlehrer (profesor) uzyskał w roku 1894, a w roku 1906 przyznano mu tytuł profesora gimnazjalnego.

Obok swojej działalności pedagogicznej Alfred Haas poświęcił się badaniu i opisaniu historii Pomorza, a zwłaszcza etnografii. W roku 1885 został członkiem Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde (Towarzystwo Historii Pomorza i Starożytności). Do roku 1895 nadzorował bibliotekę towarzystwa, w której zakończył katalogowanie zbiorów bibliotecznych rozpoczętą jeszcze przez Karla Knorrna i Wiedemanna. W roku 1924 dołączył do zarządu towarzystwa, a w roku 1933 otrzymał tytuł honorowego członka Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde. Haas został też członkiem Rügisch-Pommerschen Geschichtsverein, w roku 1903 wstąpił do Plattdeutschen Vereins Fritz Reuter w Szczecinie, a w 1912 do Geographischen Gesellschaft w Greifswaldzie.

Alfred Haas od początku interesował się legendami i podaniami wyspy Rugii. Po zakończeniu studiów poświęcił wiele czasu studiując szczecińskie archiwa i księgozbiory. Jego pierwszy własny zbiór legend i podań "Rügensche Sagen und Märchen" opublikował w roku 1891. Haas w dalszej kolejności skupił się na podaniach i legendach związanych z innymi regionami pomorskimi. Opublikował zbiór legend powiatu Franzburg-Barth i Grimmen, Greifswaldu, Puszczy Bukowej, Usedom i Wolina oraz legendy i podania dotyczące Klausa Störtebekera i Friedricha den Großen. Haas zbierał też zabytki tańca ludowego i pieśni tanecznych.

Studiował też procesy czarownic z siedemnastego i osiemnastego wieku, jakie miały miejsce na terenie Pomorza. Plon swoich studiów zamieszczał w licznych artykułach i przyczynkach w regionalnych periodykach, kalendarzach i prasie. Dwa dłuższe artykuły o procesach czarownic opublikował w "Baltische Studien", roczniku Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde.

W "Blättern für Pommersche Volkskunde", czasopiśmie wydawanym wspólnie z Otto Knoop w latach 18921902 Haas zamieszczał artykuły opisujące zwyczaje i obyczaje związane ze świętami kościelnymi, czy zaślubinami. Zbierał też pomorskie przysłowia odnoszące się do zwierząt i roślin. W roku 1925 wydał zbiór "Das Tier im pommerschen Sprichtwort". Publikował również artykuły o różnych miejscowościach i okolicach wyspy Rugii i Pomorza, jak zamek Spyker, Stubbnitz, Vilm, Oie, miasta Bergen czy Sassnitz, w niektórych przypadkach badał etymologię nazw miejscowości.

17 sierpnia 1944 zbombardowanie domu spowodowało przeprowadzkę Haasa do Bergen na Rugii, gdzie zamieszkał w domu młodszego brata.

Alfred Moritz Wilhelm Gottlieb Haas zmarł 27 lipca 1950 w Bergen na Rugii i został pochowany na tamtejszym cmentarzu.

Rodzina

Alfred Moritz Wilhelm Gottlieb Haas 27 grudnia 1889 roku poślubił Friedchen Bertha Maria Holtfreter (1868-1920) z Bergen na Rugii. Z tego małżeństwa pochodzi troje dzieci, dwóch synów i córka: Otto Julius Heinrich (1891-1918), Alfred Leopold Martin Karl (1892-1903) i Hildegard Anna Margarete (1906-1995).

Publikacje (wybór)

Sagen und Erzaehlungen von den Insel Usedom und Wollin.jpg

Legendy, podania i baśnie

  • Rügensche Sagen und Märchen. Ges. und hrsg. von A. Haas. Greifswald: Bamberg 1891 (9. Aufl. Bergen (Rügen): Walter Krohß 1939).
  • Schnurren, Schwänke und Erzählungen von der Insel Rügen. Gesammelt und hrsg. von A. Haas. Greifswald: Abel 1899.
  • Sagen und Erzählungen von den Inseln Usedom und Wolin, Gesammelt und hrag. von Alfred Haas. Stettin: Burmeister 1904.
  • Pommersche Sagen. Gesamm. und hrsg. von A. Haas. Berlin: Eichblatt 1912 (4. durchgeseh. und verm. Aufl. Leipzig-Gohlis: Eichblatt 1926).
  • Sagen und Erzählungen aus Bergen auf Rügen und seiner Umgebung. Gesammelt u. hrsg. von A. Haas. Bergen auf Rügen: Krohß 1917.
  • Pommersche Wassersagen. Greifswald: Karl Moninger 1923.
  • Buchheidesagen. Gesammelt und hrsg. A. Haas. Stettin: L. Saunier 1924.
  • Burgwälle und Hünengräber der Insel Rügen in der Volkssage. Hrsg. von A. Haas. Stettin: Arthur Schuster 1925.
  • Sagen des Kreises Grimmen. Gesammelt und hrsg. von A. Haas. Greifswald: J. Abel 1925.
  • Greifswalder Sagen. Gesammelt und hrsg. von A. Haas. Greifswald: J. Abel 1925.

Pieśni

  • Plattdeutsche Volks-Lieder aus Pommern. Ges. und hrsg. von A. Haas. Stettin: Fischer & Schmidt 1922.
  • Pommersche Volkslieder. Mit Bildern und Weisen. Hrsg. mit Unterstützung des Dt. Volksliedarchivs von Alfred Haas, Bilder von Fritz Hullmann. Leipzig-Gohlis: H. Eichblatt 1927.

Pozostałe publikacje (wybór)

  • Urkundliches Material zur Geschichte der Kirche in Bergen auf Rügen. Baltische Studien, AF 43, 1893, s. 61-116.
  • Beiträge zur Geschichte der Stadt Bergen auf Rügen. Gesammelt und hrag. von A. Haas. Bergen auf Rügen: Krüger 1893.
  • Die Insel Hiddensee. Stralsund: Königl. Regierungs-Buchdruckerei 1896.
  • Rügensche Skizzen. Hrsg. von A. Haas. Greifswald: J. Abel 1898.
  • Ein Kapitel aus dem Volksglauben und Volksbrauch in Pommern, w: Beiträge zur Geschichte und Alterthumskunde Pommerns. Festschrift zum fünfundzwanzigjährigen Jubiläum des Herrn Gymnasialdirector Professor H. Lemcke als Vorsitzenden der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Alterthumskunde. Hrsg. von der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Alterthumskunde Stettin: Herrcke & Lebeling 1898, s. 221-245.
  • Die Halbinsel Mönchgut und ihre Bewohner. Hrsg. von A.Haas und Fr. Worm. Stettin: Burmeister 1909.
  • Beiträge zur Kenntnis der rügenschen Burgwälle. Baltische Studien, NF 14, 1910, s. 33-84.
  • Stubbenkammer, Herthasee und Herthaburg in Geschichte und Sage. Hrsg. von A. Haas. Saßnitz auf Rügen: Abel 1914 (3. Aufl. Stettin: A. Schuster 1928).
  • Die Granitz auf Rügen. Baltische Studien, NF 20, 1917, s. 1-72.
  • Arkona im Jahre 1168. Zum 750 jährigen Jubiläum der Christianisierung der Insel Rügen. hrsg. von A. Haas. Bergen auf Rügen: Krohss 1918 (2. Aufl. Stettin: A. Schuster 1925).
  • Rügensche Volkskunde. Bearb. u. hrsg. von A. Haas. Stettin: Schuster 1920.
  • Die Insel Vilm. Bearb. von A. Haas. Stettin: Arthur Schuster 1924.
  • Die Tiere im pommerschen Sprichwort. Greifswald.: Moninger 1925.
  • Die große Lubinische Karte von Pommern (1618). Aus Anlaßdes Neudrucks der Karte verf. Stettin: H. Moenck 1926 (Neu hrsg. von Eckhard Jäger und Roderich Schmidt. Mit beschreibendem Text von Alfred Haas (1926) und einer Einführung von Manfred Vollack. Lüneburg: Nordostdeutsches Kulturwerk 1980, ISBN 3-922296-18-1).
  • Die landesfürstlichen Hebungen und Einkünfte auf der Insel Rügen im Jahre 1532. Baltische Studien, NF 33, H. 1, 1931, s. 125-142.
  • Die Greifswalder Oie. Stettin: Verlag von Arthur W. Schuster 1931.
  • Über das pommersche Hexenwesen im 16. Und 17. Jahrhundert. Baltische Studien, NF 34, 1932, s. 158-202.
  • Klaus Störtebecker in der pommerschen Volksüberlieferung. Stettin: Schuster 1932.
  • Malte Eürst und Herr zu Putbus 1783-1854. Pommersche Lebensbilder, Bd. 1, Stettin: Saunier, 1934, s. 63-70.
  • Eine neuentdeckte Rügenkarte vom jahre 1597. Baltische Studien, NF 36, 1934, s. 144-153.
  • Nikolaus Göde und seine beiden Pommernkarten. Baltische Studien, NF 36, 1934, s. 276-285.
  • Das pommersche Herzogshaus im Volksliede. Baltische Studien, NF 39, 1937, s. 36-55.
  • Das pommersche Herzogshaus im Volkssage. Baltische Studien, NF. 40, 1938, s. 18-51.
  • Des Erasmus Husen Inventar der Berger Klosterurkunden vom Jahre 1551. Hrsg. von Alfred Haas. Greifswald: Bamberg 1941.

Bibliografia

  • Bentzien, Ulrich. Alfred Haas (1860-1950) und Ulrich Jahn (1861-1900) zum Gedenken. Deutsches Jahrbuch für Volkskunde. Bd. 6, 1960, s. 419-423.
  • Grewolls, Grete. Alfred Haas (Wilhelm Moritz Gottlieb), w: Grete Grewolls, Wer war wer in Mecklenburg und Vorpommern. Das Personenlexikon. DVD-Edition mit E-Book im PDF- und EPUB-Format, Rostock: Hinstorff 2011, ISBN 978-3-356-01405-1 (dokument elektroniczny).
  • Hannes, Hellmut. Eine Erinnerung an Alfred Haas (1860-1950). Baltische Studien, NF 73, 1987, S. 130-135.
  • Maier, Elke. Prof. Dr. Alfred Haas - Leben und Werk. Baltische Studien, NF 88, 2002, s. 122-128.
  • Maier, Elke. Alfred Haas. Leben und Wirken. Pommern. Zeitschrift für Kultur und Geschichte, 48, 2010, H. 4, s. 9-13.
  • Maier, Elke. Alfred Haas als Vertreter eines volkskundlichen Ansatzes in der pommerschen Geschichtsschreibung, w: Die Demminer Kolloquien zur Geschichte Vorpommerns. Ausgewählte Beiträge 1995 bis 2011. Greifswald: Sardellus Verlagsgesellschaft 2012, s. 223-227, ISBN 978-3-9813-4023-5.
  • Wendt, Eckhard. Alfred Haas (Wilhelm Moritz Gottlieb), w: Eckhard Wendt, Stettiner Lebensbilder. Köln [etc.]: Böhlau 2004, s. 216-218, ISBN 3-412-09404-8.
  • Ziegler, Hans. Alfred Haas (8.7.1860-27.7.1950), Otto Altenburg (5.8.1873-17.12.1950). Blätter für deutsche Landesgeschichte 89, 1952, s. 347.