Carl Gustaf Wrangel

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Carl Gustaf Wrangel
gubernator Pomorza
brak zdjecia
Data urodzenia 13 grudnia 1613
Miejsce urodzenia Skokloster
Data śmierci 25 czerwca 1676
Miejsce śmierci Spyker
Miejsce spoczynku Skokloster
Narodowość szwedzka


Carl Gustaf Wrangel (Wrangl, Wrangell, Wrangelius, Vrangel) (1613-1676) – szwedzki feldmarszałek, admirał, generalny gubernator Pomorza.

Życiorys

Carl Gustaf Wrangel urodził się 13 grudnia 1613 roku w Skokloster niedaleko Uppsali. Przez 3 lata uczył się w kolegium w Sztokholmie. Studiował w Lejdzie, odbył podróż edukacyjną po Europie. Po powrocie do Szwecji został szambelanem na dworze Gustawa II Adolfa, następnie żołnierzem jego regimentu. W 1632 roku awansował na kapitana. Podczas wojny trzydziestoletniej brał udział w bitwach przeciwko wojskom Ligi Katolickiej. Był m.in. pod Lützen, gdzie zginął król (1632). W 1636 roku otrzymał stopień pułkownika, a 2 lata później generała-majora. Sławę przyniosło mu pokonanie duńskiej floty w bitwie morskiej koło wyspy Fehmarn (1644). W następnym roku uhonorowany został stopniem marszałka polnego. W latach 1646-1648 był naczelnym dowódcą szwedzkiej armii w Niemczech. W czasie potopu szwedzkiego odniósł zwycięstwo m.in. w trzydniowej bitwie o Warszawę, pod Kłeckiem (1656); podbił duńską Jutlandię (1657) i zdobył zamek Kronborg (1658). W roku 1657 został mianowany admirałem, w 1664 generałem. Po śmierci Karol X Gustawa został głównodowodzącym armii szwedzkiej w Danii. Był jednym z regentów w czasie niepełnoletności Karola XI, od 1664 roku z tytułem marszałka królestwa. Karierę zakończył podczas wojny przeciwko Brandenburgii. Dowodząc nieskutecznie, z powodu problemów ze zdrowiem, został odwołany po porażce Szwedów pod Fehrbellin, gdzie dowodził jego przyrodni brat Waldemar.

W nagrodę za dokonania na polach bitew Wrangel otrzymał tytuł hrabiowski (1651), a także nagradzany był stanowiskami cywilnymi. W latach 1648-1653 i 1656-1676 był generalnym gubernatorem szwedzkiego Pomorza i kanclerzem uniwersytetu w Greifswaldzie. Rezydował głównie na zamku w Szczecinie, stolicy szwedzkiego Pomorza. Drugą rezydencja był zamek w Wolgast. Jako kanclerz nawiązał kontakty z profesorami uczelni, korespondował m.in. z Abrahamem Battusem i Matthäusem Tabbertem. W Szczecinie bliskie relacje łączyły go z Johannem Micraeliusem. Wbrew woli większości profesorów rektorem Pedagogium w 1664 roku, został popierany przez Wrangla Johann Georg Tremellius.

Zarządzenie z 1650 r. dotyczące odstrzału zwierzyny i wyrębu lasów na Pomorzu, podpisane przez C.G. Wrangla

Carl Gustaw Wrangel był człowiekiem majętnym. Posiadał dobra na Pomorzu, w prowincji Bremen, Verden, w Szwecji, Finlandii i Kurlandii. Wśród ponad tuzina zamków, najbardziej wystawne znajdowały się w Stralsundzie, Wrangelsburgu (okolice Wolgast), Spyker (Rugia). Najbardziej okazały i bogato wyposażony był barokowy zamek w Skokloster, wybudowany w latach 1654-1676, wykazujący podobieństwo do zamku Ujazdowskiego w Warszawie. W Skokloster znajdują się dzieła sztuki oraz zabytkowe polonika, przywiezione przez Wrangla jako zdobycze wojenne. Biblioteka zamkowa była naówczas największą prywatną książnicą w Szwecji i liczyła w 1676 roku ponad 2400 tomów. Obecnie kolekcja poloników obejmuje ponad 200 książek i druków, wśród których jest wiele unikatów[1]. Po śmierci gubernatora zamek przeszedł w ręce rodu Brahe.

W 1630 złożył propozycje matrymonialną Krystynie Magdalenie, siostrze Karola Gustawa (od 1654 jako król Karol X Gustaw), jednak został odrzucony. W 1640 roku ożenił się z Anną Margaretą von Haugwitz. Urodziło im się jedenaścioro dzieci, z których pięcioro osiągnęło pełnoletniość.

Zmarł 25 czerwca 1676 w swoim zamku Spyker na Rugii, pochowany 1 grudnia 1680 w Skokloster.



Przypisy

  1. Polonika ze zbiorów zamku Skokloster : katalog, oprac. M. Eder przy współpr. E. Westin Berg, red. nauk. t. D. Chemperek, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.


Bibliografia

  • Carl Gustaf Wrangel [online]. [Przeglądany 17 listopada 2016].
  • Losman Arne, Szwedzcy namiestnicy Pomorza Zachodniego w XVII w. jako spadkobiercy książąt zachodniopomorskich, [w:] Mecenat artystyczny książąt Pomorza Zachodniego, Szczecin, 1990, s. 185-188.
  • Skokloster [online]. [Przeglądany 17 listopada 2016].
  • Wrangel, Karl Gustav von (1613-1676), [w:] Encyklopedia Britannica, Ed. 11, 1911, Vol. 28, s. 839.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Agata Michalska