Daniel Cramer

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Daniel Cramer
teolog, nauczyciel
brak zdjecia
Data urodzenia 20 stycznia 1568
Miejsce urodzenia Recz
Data śmierci 5 października 1637
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Kościół Mariacki w Szczecinie
Narodowość niemiecka
Pseudonim Candidus


Daniel Cramer (Cramerus, Kramer, Candidus) (1568-1637) - teolog protestancki, doktor historii, pastor kościoła mariackiego w Szczecinie. Wykładowca na uniwersytecie w Wittenberdze i w szczecińskim Pedagogium.

Życiorys

Daniel Cramer urodził się 20 stycznia 1568 roku w Reczu, w rodzinie tamtejszego pastora Martina Cramera i jego żony Gertrud Krüger. Edukację rozpoczął w mieście rodzinnym, a następnie nauki pobierał w Gorzowie (od 1581), szczecińskim Pedagogium (od 1584) i Gimnazjum Akademickim w Gdańsku (od 1586). Będąc uczniem zarówno Pedagogium jak i gimnazjum gdańskiego, trudnił się korepetycjami. W Szczecinie udzielał ich synowi teologa |Jakoba Fabera.

Po powrocie z Gdańska, przez kilka miesięcy pracował w szkole miejskiej w rodzinnym Reczu. W 1588 roku rozpoczął studia na uniwersytecie w Rostoku, gdzie w 1591 roku otrzymał tytuł magistra[1]. Podczas pobytu w tym mieście został nauczycielem syna duńskiego ministra Jorgena Ottesena von Rosenkrantza (1523-1596). W 1592 roku udał się do Danii. W drodze napisał swój pierwszy utwór dramatyczny Areteugenia.

W lipcu 1593 roku objął stanowisko rektora w szczecińskim Pedagogium, a cztery lata później został też kaznodzieją na tutejszym książęcym dworze, archidiakonem w kościele Mariackim. W udziale przypadł mu także urząd asesora Konsystorza Ewangelickiego. W 1598 roku uzyskał tytuł doktora teologii na uniwersytecie w Wittenberdze. W latach 1613-1619 piastował urząd generalnego superintendenta. Cieszył się opinią znakomitego teologa i uczonego. Podczas swej zawodowej kariery odmówił jednak przyjęcia kilku stanowisk. Tak było w przypadku urzędu superintendenta w Wolgast po zmarłym w 1604 roku Friedrichu Runge, urzędu biskupiego w Prusach i profesury uniwersyteckiej w Rostocku.

W sierpniu 1636 roku D. Cramer zakończył swoją działalność zawodową ze względu na zły stan zdrowia (stracił wzrok). Zmarł 5 października 1637 roku w Szczecinie.

D. Cramer był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Erdmuth, córka teologa Jakoba Fabera poślubiona w 1579 r. Para miała siedmioro dzieci. Jednym z synów był Johann Jacob Cramer, przyszły teolog i kaznodzieja. Po śmierci Erdmuth (1608) ożenił się powtórnie na początku 1609 r. z Elisabeth Bartholomaeus, wywodzącącą się ze szczecińskiej rodziny kupieckiej. W małżeństwie tym urodziło się dziewięcioro dzieci. Większość z nich zmarła w dzieciństwie. Wśród żywych pozostał Friedrich Cramer, który był najmłodszym ich synem.

Cramer był autorem szeregu pism polemicznych, skierowanych m. in. przeciwko jezuitom. W 1601 roku teolog wszedł w polemikę z księdzem Piotrem Skargą, który we wrześniu owego roku wygłosił kazanie w Wilnie tuż przed wyprawą wojenną na Inflanty. Apoteozuje on w nim króla Zygmunta III Wazy i jego poczynania. Wystąpienie jezuity zostało spisane i przełożone na język niemiecki przez anonimowego tłumacza, rzekomego świadka wydarzenia[2]. Tekst Skargi ogłosił D. Cramer, odpowiednio je komentując i zdaniem Skargi przeinaczając i oszpecając. W odpowiedzi Skarga sporządził własną wersję kazania w takiej formie, w jakiej miało ono brzmieć oryginalnie, a następnie porównał je z tekstem w języku niemieckim. W ten sposób chciał pokazać manipulacje nad swoim tekstem poczynione, jak twierdził, przez heretyka ze Szczecina. Kwestia polemiki ciągnęła się przez kilka lat, angażując osoby najważniejsze w państwie. Król polski wystosował pismo do księcia Barnima X, w którym wyraził oburzenie na poczynania Cramera.

Daniel Cramer był autorem wielu prac filozoficznych i teologicznych. Jest też autorem dzieła historycznego Das Grosse Pomrische Kirchen Chronicon, historii Kościoła na Pomorzu obejmującej czasy od pierwszej misji chrystianizacyjnej św. Ottona z Bambergu (1124) po rok śmierci księcia Ulryka (1622).

Publikacje

  • 1595 - Synopsis Organi Aristotelis: In qua Praecepta Logica Organi Totius Iuxta Seriem singulorum capitum in quaestiones contrahuntur, rotundeque & perspicue explicantur […], Wittebergae
  • 1595 – Orationes duae. Prima de veris verae ecclesiae Dei notis, contra jesuitas. Altera de idea bonae scholae ex sacris literis eductae, Wittenberg
  • 1597 - Synopsis Trivm Librorum Rhetoricorum Aristotelis, Erotematice Singula capita comprehendens & explicans, In Vsvm Eorvm, Qvi Cvm Romanorvm Rhetorum praeceptis, etiam Graecorum & quidem ipsius Philosophi auent coniungere, Leipzig
  • 1597 - Ein Lutherisch New Jahr den Iesuiten vnsern bösen Nachbawrn, auff der Pomrischen vnd Märckischen Grentzen [...], [Szczecin]
  • 1598 - De Distinguendo Decalogo, Qvoad Praeceptorum numerum, Pro communi & a D. Luthero recepta Distinctione; Contra Illam quam Calviniani amplectuntur, Theologica Et Scholastica Tractatio, Wittebergae
  • 1601 - Isagoge In Metaphysicam Aristotelis; Quaestionibus rotunde & dilucide comprehensa [...] Ab ipso Autore recognita [...] Cum vova Ad Tychonem Brahe Danum [...] in Astronomia facile Principrem, Dedicatione [...] ad Imperatorem Romanum Rudolphum Secundum [...] Acclamatione.Isagoge In Metaphysicam Aristotelis, Wittebergae
  • 1602 - Pommerische Chronica, Das ist, Beschreibung und außführlicher Bericht, wie anfenglich durch Bischoff Otto von Bamberg, die Pommern [...] zum Christenthumb bekehret [...] worden sind : Sampt klärlicher Vermeldung, vieler Heidnischer und Abgöttischer Gebräuchen […], Franckfurt a.M.
  • 1602 - Extract unnd Kurtzer warhafftiger Bericht von Colloqvio zu Regensburg, zwischen unsern Theologen, der Augssburgischen Confession verwandt, eins theils, und den Gehsuiten, andern Theil :von dem 18. biss auff den 27. Tag Novembris inclusive, jungst abgewiechenen Jahres gehalten. Auch nach endung desselben, mit Conrad Vettern, von wegen seiner wieder H. Doctorem Lutherum aussgestreweten schendlichen Schmehbüchern, daselbst gehandelt ist. Aus vielen [...] Relationen derer so mit darbey gewesen, richtig zusam[m]en gebracht und verfasset […], Stetini
  • 1602 - Aretevgenia de Aretino et Evgenia quod nobiles Artes & virtus premantur, non opprimantur; fabvla ficta & comice, Stetini.
  • 1602 - Von der Heuptfrag An Haeretico sit Fides servanda: Ob auch einem Ketzer trew und glaub zu halten sey: Eine erschreckliche blutdürstige JesuiterPredigt so Petrus Scharga ein vornehmer Jesuiter Münch den 9. Septembris Anno 1601. in der Stadt Wilde bey dem abzuge des Polnischen Kriegsvolcks in Liefflandt [...]
  • 1603 - Pommerische Kirchen Chronica. Das ist: Beschreibung un[d] außführlicher Bericht, wie anfenglich durch Bischoff Otto von Bamberg, die Pommern auß Heidnischer Blindheit zum Christenthumb bekehret, unnd folgends darbey biß auff den heutigen Tag erhalten worden sind : Sampt klärlicher Vermeldung, vieler Heidnischer und Abgöttischer gebräuchen [...] Alles [...] von anfang des Christenthumbs [...] Anno 1124. biß auff kegenwertige zeit; in drey unterschiedliche Bücher verfasset […],Alten Stettin(Ed.2)
  • 1603 - Tractatus De Svblimi Corporis Spiritualis Beatorum Mysterio :In quo genuina hujus Paulinae phraseos interpretatio [...] Errores tam veterum quam recentiu[m] in hoc mysterio variae commissi, Avtoritate Sacrosanctae Scripturae testimonijs Patrum, rationum momentis [...] enodantur, Witebergae
  • 1603 - Tractatus De Svblimi Corporis Spiritualis Beatorum Mysterio. In quo genuina hujus Paulinae phraseos interpretatio, nec non quaestiones eruditissimae & difficilimae, simulq. Errores [...] in hoc mysterio varie commissi, Autoritate Sacrosanctae Scripturae [...] luculenter producuntur, iudicantur atq. Enodantur […], Witebergae
  • 1603 - Wolgegründeter Beweiss, Von der Vollstendigkeit und Vollkommenheit der Heiligen Bibel :Wider eine [...] Papistische Schmeschrifft so in Preussen und anderen [...] Gräntzen [...] in [...] handgeschriebenen Exemplarn von den Giesuitten aussgestrewet worden : unter diesem ergerlichen Titel, (Die Bibel sey nicht gantz, und das darumb die ienigen, so allein der Bibel anhangen, nicht können selig werden) Darinn sich der Antichristische Geist gantz unverschampt entblösset […], T.1, Wittemberg
  • 1604 - Historia Ecclesiastica Pomeraniae: Oder, Historische unnd gründliche Beschreibung der Pommerischen Kirchen Historien, welcher gestalt, im Jar Christi 1124. das Pommerische Fürstenthumb [...] von Heydnischer Blindheit gereiniget [...] worden; Sampt gründlicher Vermeldung, sonderbarer Bekandtnussen, Zeugnussen, Lehre und Schrifften gelehrter Männer, welche […] dem Papsttumb widersprochen haben […], Franckfurt a.M.
  • 1611 - Sana Doctrina De Praedestinatione. In Brevem Summam Methodice Redacta, Et Non minus ad Praxin, quam ad Theoriam revocata: una cum Analysi Doctrinae non-sanae, & Elencho omnium Absurde, Paradoxe & Sophistice contradicentium, Stetini
  • 1615 - Christliches und Endliches Bedencken […], Wittenberg
  • 1615 - Der Heiliger Berg König zu Zion, Jesus Christus, Auss dem Andern Psalm Davids, wie derselbe in vier Predigten mit lehrreichem Trost verfasset und erkleret, Auch die Advents zeit uber in der Stiffts Kirchen S. Marien zu Alten Stettin, der Gemeine Gottes daselbst furgetragen ist […], Hamburg
  • 1618 - Der Psalter Davids, nach der Dolmetschung Lutheri, mit mehrern Concordantien :Besampt newer Summarischer Ausslegung, darin nicht allein ein jeder Psalm richtig verfasset unnd getheylet [...]. Kurtzlich unnd dannoch reichlich, dass es an statt eines zimlichen Commentarii seyn kan, gezeyget, und mit Zeugnüssen und Exempeln H. Schrifft erkläret wird, Zum Vortrab des gantzen Biblischen Wercks, welches dergestalt durch alle Bücher unnd Capitul, Altes und Newen Testaments aussgearbeytet […], Giessen
  • 1621 - Die Vernunftige lautere Milch des heiligen Catechismi Lutheri. In Zechen Predigte der Christlichen Gemein [...] fürgetragen: Nunmehr aber Allen recht- unnd schlechtgleubigen Christen zu gut […], Alten Stettin
  • 1622 - Der Ander Habel Jesus Christus; Auss dem Vierten Capittel des Ersten Buchs Mosis: Wie davon Drey Passions Predigten verfasset, und in der Stiffts Kirchen S. Marien zu Alten Stettin, der Christlichen Gemein, zur vergleichung Habels und Christi fürgetragen worden […], Alten Stettin
  • 1628 - Das Grosse Pomrische Kirchen Chronicon D. Danielis Crameri. Das ist Beschreibung und aussführlicher Bericht, was sich fürnemblich in Religions Sachen, von Enderung der Heydenschafft her, im Land zu Pomren, und zugehörigem Fürstenthumb Rügen, auch Graff- und Herrschafften, bey noch wehrendem Christenthumb, und dabey verlauffener Evangelischer Reformation, biss auff kegenwertige Zeit, begeben und zugetragen hat [...]. Zuvor niemahln also in Truck gegeben, Alten Stettin
  • 1630 - Octaginta emblemata moralia Nova. Frankfurt a.M.
  • 1635 - Zehen Catechismus Predigten Das ist Vernunfftige Lautere Milch Des H. Catechismi Lutheri[…], Alten Stettin


Przypisy

  1. Matrikelportal Rostock ab 1419
  2. Rzecz przypisuje się Andrzejowi Wolanowi (1530/31-1610), teologowi protestanckiemu, który wchodził w polemiki religijne z P. Skargą.


Bibliografia

  • Daniel Cramer. Pommerische Chronica, Das ist, Beschreibung und außführlicher Bericht, wie anfenglich durch Bischoff Otto von Bamberg, die Pommern [...] zum Christenthumb bekehret [...] worden sind : Sampt klärlicher Vermeldung, vieler Heidnischer und Abgöttischer Gebräuchen [...]. Gedruckt zu Franckfurt am Mayn: durch und in Verlegung Johann Spiessen, und Romani Beati Erben, 1602.
  • Joachim Bernhard Steinbrück.Der feierlichen Jubel-Freude über der fünfhundertjährigen Erhaltung der Marien Stifts- und Cathedral-Kirche stimmet gerührt bei, und entwirft das Leben der acht ersten Pastoren dieser Kirche, Stettin, 1763, s. 9-10.
  • Bülow, Gottfried von. Cramer, Daniel. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 4. Leipzig: Duncker & Humblot, 1876, s. 546 f.
  • Węgier, Janina. Polemika księdza Piotra Skargi z Danielem Cramerem ze Szczecina. W: Przegląd Zachodniopomorski. T. XVI, 1972, z. 2, s. 47-54.
  • Wagnitz, Friedrich. Daniel Cramer (1568–1637). Ein Leben in Stettin um 1600. Kiel, 2001.





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko