Friedrich Heinrich Ernst Graf von Wrangel
| Friedrich Heinrich Ernst Wrangel, marszałek polny | |||
| Feldmarschall | |||
| |||
| Data urodzenia | 13 kwietnia 1784 | ||
| Miejsce urodzenia | Szczecin | ||
| Data śmierci | 1 listopada 1877 | ||
| Miejsce śmierci | Berlin | ||
| Miejsce spoczynku | Szczecin, Alter Militärfriedhof | ||
| Tytuły i nagrody | Honorowy obywatel Szczecina i Berlina | ||
| Narodowość | niemiecka | ||
| Pseudonim | „Papa Wrangel" | ||
Friedrich Heinrich Ernst Graf von Wrangel (1784 - 1877) - pruski marszałek polny zwany przez żołnierzy „Papa Wrangel”.
Życiorys
Graf von Wrangel urodził się 13 kwietnia 1784 r. w Szczecinie przy Kohlmarkt nr 10[1] jako trzeci syn pruskiego oficera generała brygady Friedricha Ernsta von Wrangel, pochodzącego ze starej niemiecko-bałtyckiej-szwedzko-pomorskiej rodziny oficerskiej z Kurlandii.[2] W młodym wieku, jako oficer walczył w wojnie wyzwoleńczej spod okupacji wojsk napoleońskich. W dniu 26 grudnia 1810 poślubił swoją kuzynkę Lydię Caroline Emilie von Below. Ze związku tego urodziło się trzech synów. W 1839 objął dowództwo Pierwszego Korpusu Armii w Królewcu. Jako dowódca II Korpusu Armijnego w Szczecinie generał dywizji Friedrich Heinrich von Wrangel w latach 1842-1848 mieszkał w mieszkaniu służbowym położonym w siedzibie korpusu przy Luisenstraße Nr. 742, w budynku na narożniku Königsplatz i Luisenstraße. W międzyczasie, w 1846 r. otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Szczecin. W czasie Wiosny Ludów w 1848 roku jako naczelny dowódca wojsk brał udział w stłumieniu demonstracji w Berlinie, a także dowodził oddziałami pruskimi podczas I wojny o Szlezwik (tzw. „wojna szlezwicko-holsztyńska” rozegrana w latach 1848 – 1851). Odwołany, w latach 1849-1864 był gubernatorem Berlina. Tytuł marszałka polnego otrzymał w 1856 roku, natomiast tytuł hrabiowski w 1864. W latach 1845-1877 był honorowym szefem 3. pułku kirasjerów w Królewcu. Zmarł Zmarł 1 listopada 1877 w wieku 93 lat w Berlinie w swoim prywatnym mieszkaniu przy Pariser Platz Nr. 3. Graf von Wrangel pochowany został w rodzinnym mieście na cmentarzu wojskowym przy ulicy Świętego Wojciecha (obecnie Plac im. Generała Władysława Andersa), za dawnym kościołem garnizonowym. Nagrobek Wrangla przetrwał co prawda bombardowania II wojny światowej, ale po 1945 r. został zniszczony.
Pogrzeb w Szczecinie
Trumna ze zwłokami marszałka dotarła na szczeciński dworzec późnym wieczorem 5 listopada 1877 r. Do godz. 9 rano dnia następnego spoczywała na katafalku, umieszczonym w budynku dworca, otoczonym palmami oraz innymi ozdobnymi roślinami. Przez ten czas wartę honorową pełnili oficer i 20 żołnierzy z 34. pułku szczecińskich fizylierów. Rano na dworcu zgromadzili się krewni zmarłego z męskiej linii, przedstawiciele miejscowych władz cywilnych i wojskowych, członkowie magistratu, radni, przewodniczący korporacji kupieckiej i oficerowie. Po krótkiej przemowie i pobłogosławieniu doczesnych szczątków marszałka przez kapelana dywizji Gehrkego, trumna została zabrana przez podoficerów do zaprzężonego w sześć koni karawanu. Do cmentarza wojskowego kondukt żałobny dotarł krótko przed dziesiątą. Po spuszczeniu trumny do grobowca jako pierwszy trzy garście ziemi rzucił kapelan II Korpusu Armijnego, Wilhelmy, po czym wygłosił mowę żałobną, której podstawą był rozdz. 2 wers 29 Ewangelii wg św. Łukasza. Po oddaniu salwy honorowej uroczystości dobiegły końca. Kiedy ostatni z żałobników opuścili cmentarz, grobowiec został zamurowany. Pomnik na grobie Wrangla został odsłonięty 29 marca 1878 r. Na jego odwrotnej stronie znajdował się napis: „Miłość nigdy się nie kończy”. Przed nagrobkiem wnuk marszałka umieścił herb baronów v. Wrangel, pochodzący z byłego zamku rodziny w Polanowie. [3]
Kwatera rodzinna rodziny von Wrangel
W nie istniejącej dzisiaj kwaterze rodziny von Wrangel pochowani byli:
- Friedrich Heinrich Ernst von Wrangel (królewsko-pruski marszałek polny) ur. 13.04.1784 r. Stettin, zm. 1.11.1877 r., Berlin;
- Lydia Caroline Emilie Wrangel (żona marszałka) z d. von Below ur. 23.06.1792 r. Trakehnen (ob. Jasnaja Polana, obwód kaliningradzki), zm. 11.09.1880 r., Berlin;
- Carl Gustav Friedrich von Wrangel (syn marszałka, królewsko-pruski podporucznik) ur. 25.11.1817 r., zm. 19.06.1847 r., Szczecin;
- Gustav Carl Friedrich von Wrangel (syn marszałka, asesor rządowy [urzędnik] ur. 18.08.1812 r., zm. 1.01.1849 r., Szczecin.
Trzeci syn Friedrich Gustav Carl (krółewsko-pruski podporucznik} ur. 21.05.1821 r., zm. 5.03.1867 r., pochowany został na cmentarzu Inwalidów w Berlinie.
Przypisy
- ↑ Budynek ten pomiędzy rokiem 1784 a 1856 nosił numer Kohlmarkt 154. Właściciel tego budynku, nadworny dostawca A.H. Schell, pod koniec roku 1877 kazał wykonać czarną tablicę pamiątkową z napisem: „W tym domu urodził się marszałek polny Graf Friedrich von Wrangel” (Feldmarschall Graf Fredrich von Wrangel wurde hier am 13. April 1784 geboren), i ku pamięci marszałka umieścił ją w dniu 3 września 1878 przed południem na ścianie budynku; zob. [Henry von Baensch] Geschichte der Familie von Wrangel vom Jahre Zwölfhundertfünfzig bis auf die Gegenwart. Nach Urkunden und Tagebüchern bearbeitet. Zweite Hälfte. Berlin und Dresden. Wilhelm Baensch Verlagshandlung. 1887, s. 717, przyp. 3./ Digitale Sammlungen Heinrich Heine Universität Düsseldorf; zob. także Wrangelhaus [dostęp 2012-08-26]. W latach 1903-1904 na jego miejscu wybudowano dom handlowy Wrangelhaus. Budynek został zniszczony w latach II wojny światowej w wyniku bombardowań alianckich
- ↑ . Rodzice: ojciec, Friedrich Ernst von Wrangel (ur. 1720, zm. 1805, w latach 1774-1787 służył w 7. staropruskim pułku piechoty w Szczecinie (Regiment Herzog von Braunschweig-Bevern, potem -von Winterfeld Nr. 7 in Stettin), którego tradycje kontynuował 2 Pułk Grenadierów im. Króla Fryderyka Wilhelma IV (1 Pomorski); matka, Luise Sophie Elisabeth von Below, ur. 1752, zm. 1805. Oboje zostali pochowani w kościele w Polanowie (Pollnow), k./Słupska; zródło: [Henry von Baensch] Geschichte der Familie von Wrangel..., op. cit., s. 717.
- ↑ Opis pogrzebu według ustaleń Bartosza Morylewskiego, eksperta Sedina.pl, opublikowany W: Gazeta Wyborcza Szczecin, 12.03.2008. Źródło: Tabelle XX. Die Herren, Freiherren und Grafen von Wrangel aus dem Hause Abellen (später Alt- und Neu-Wrangelshof) und in Preussen w: [Wilhelm Baensch] Geschichte der Familie von Wrangel vom Jahre Zwölfhundertfünfzig bis auf die Gegenwart. Nach Urkunden und Tagebüchern bearbeitet. Zweite Hälfte. Berlin und Dresden. Wilhelm Baensch Verlagshandlung. 1887, s. 780-782.
Galeria
-
Nagrobek marszałka von Wrangel -
Kwatera rodzinna rodziny von Wrangel, w tle wylot ulicy Bogurodzicy -
Nagrobki rodziny von Wrangel
Bibliografia
- [Henry von Baensch], Geschichte der Familie von Wrangel vom Jahre Zwölfhundertfünfzig bis auf die Gegenwart. Nach Urkunden und Tagebüchern bearbeitet. Zweite Hälfte. Berlin und Dresden. Wilhelm Baensch Verlagshandlung. 1887.
Zobacz też
- Stary cmentarz wojskowy przy pl. gen. W. Andersa - Kwatera rodzinna Wranglów
Linki zewnętrzne
- sedina.pl-Portal Miłośników Dawnego Szczecina-Strona główna forum - Torney-zagadka nr 278, s. 1-4 „Wykop na cmentarzu” [dostęp 2012-08-18]
- sedina.pl-Portal Miłośników Dawnego Szczecina-F.H.E Wrangel-miejsce urodzenia ?. [dostęp 2012-08-25]
