Friedrich Madeweis

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Friedrich Madeweis
pedagog, urzędnik dworski
brak zdjecia
Data urodzenia 10 listopada 1648
Miejsce urodzenia Zamęcin (niem. Sammenthin)
Data śmierci 7 sierpnia 1705
Miejsce śmierci Halle
Narodowość niemiecka


Friedrich Madeweis (Mateweiß) (1648-1705) – niemiecki pedagog i urzędnik dworski.[1].

Życiorys

Friedrich Madeweis był synem pastora z Zamęcina Johanna Madeweisa (1609-1693) i Sophii Elisabeth z d. Weber, córki burmistrza z Dobiegniewa. W l. 1657-1659 kształcił się w szkole w Choszcznie, a następnie od 1659 do 1664 r. w Collegium Groeningianum (Gröningschen Kolleg) w Stargardzie. W r. 1664 podjął studia na Uniwersytecie w Jenie, który słynął w owym czasie z nauk matematycznych i przyrodniczych.

Po ukończeniu studiów, między rokiem 1672 a 1681, pracował jako konrektor i wykładowca języków klasycznych w berlińskim Gymnasium zum Grauen Kloster (szkoła mieściła się w zabudowaniach pofranciszkańskich). W 1681 r. przeniósł się do Halle, gdzie założył pierwszą w Prusach pocztę i pełnił urząd królewsko-pruskiego sekretarza i nadwornego poczmistrza.

Był dwukrotnie żonaty: w 1678 r. wziął ślub z Anną Ewą z d. Nehmitz (zm. 1689), a w 1691 r. – z Christiną Elisabeth z d. Schubart. Z obydwu związków doczekał się dziesięciorga dzieci, ale sześcioro z nich zmarło za jego życia.[2]

Madeweis był poliglotą (oprócz języków europejskich, znał także kilka orientalnych) i polihistorem, pozostawił po sobie publikacje z różnych dziedzin.[3] Wśród licznych druków okolicznościowych warto przypomnieć pieśni zwycięskie, napisane ku czci elektora Fryderyka Wilhelma po jego zdobyciu Szczecina w 1677 r.(Tormentum Apollineo-Epinicium [...], Coloniae Brandenburgicae 1677).[4] Pisał także o zadziwiających zjawiskach naturalnych, dla których starał się znaleźć racjonalne wytłumaczenie, jak o komecie, która była widoczna w Europie w roku 1680/81 (Nigellae Cadmi Filiae De Sydere Crinito[...], Berolini 1681),o „krwawym deszczu”, który spadł na Brandenburgię w roku 1675 (Discursus historico-physiologico-curiosus de pluvia sanguinea [...], Coloniae Brandenburgicae 1675), czy o „cudownym” jaju zniesionym w Rzymie w czasie przelotu komety (Ovum Mirabile, Romae Gallina [...] natum[...], Berlin 1681). Zasłynął także jako wynalazca – opracował m.in. różne pomoce matematyczne, opisał również szósty porządek architektoniczny, który nazwał columna brandenburgica – był on zbliżony do korynckiego, jednak w miejscu liści akantu w głowicy występowały w nim brandenburskie orły (Inauguratio Academiae Fridericianae [...],Halae Magdeburgicae 1694).

Wiersz figuralny w kształcie serca autorstwa F. Madeweisa i rycina wyobrażająca manus Dei z rogiem obfitości w epitalamium z 1670 r. Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek, Jena

Wybrane dzieła

  • Schuldigst-gebührende Ehren-Aufwartung Welche durch einen Glück- und Freuden-Wunsch an dem Hochzeitlichen Ehren-Tage Des [...]Herrn Joh[anni] Christophori Hundeshagen [...]mit der[...] Jungfer Catharina Maria, Des [...]Herrn Joh[anni] Christfried Sagittarii [...]Herzgeliebten Jungfer Tochter welcher In Altenburg den 22sten Novemb. des itzlauffenden 1670sten Jahres glücklich und in Freuden begangegen wurde [...], Jena 1670.
  • Discursus historico-physiologico-curiosus de pluvia sanguinea (cui sub colophonem ferme succinctum apponitur iudicium de grandine purpurea nuper in territorio Brandenburgico observata), Coloniae Brandenburgicae 1675.
  • Tormentum Apollineo-Epinicium,[...]Domino Friderico Wilhelmo, Patri patriae Augusto sacrum[...], Coloniae Brandenburgicae 1677.
  • Ōon Rōmaion thaumasion. h.e. Ovum Mirabile, Romae Gallina (ceu ferunt) natum. Oder Bericht Von dem wundersamen Ey Welches zu Rom eine Henne sol geleget haben, Berlin 1681.
  • Die Wieder-Erscheinung Der ungewöhnlich-grossen Stern-Ruthe verstehe Des Neuen Cometen, im Monat December des 1680sten und folgends im Januario des 1681sten Jahres Nebst denen Seltenheiten oder so genandten Wunderzeichen in der Lufft welche sich hie und da sehen lassen, Berolini 1681.
  • Nigellae Cadmi Filiae De Sydere Crinito, A. P. MDCLXXX. Mense Novemb. & seq. observato : Hiebey die Wieder-Erscheinung desselben Cometen im Monat December nebst etlichen wunderbaren Zeichen in der Lufft, Berolini 1681.
  • Speculum Astrologico- Historico- Physico- Geographico- Ethico- Politico- oeconomico- Brandenburgico, Heroicum [...], [Halle, Saale] 1686.
  • Inauguratio Academiae Fridericianae, h[ic] e[st] Sala-Salomoneae, Fundatore Principe Ac Domino Dn. Friderico III. Marchione Brandeb. S.R.I. Archi-Camerario & Electore, &c. &c. &c. Principe Ter feliciter Patrissante [...], Halae Magdeburgicae 1694.

Przypisy

  1. Siegmund Günther, Madeweis, Friedrich, w: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), Band 20, Leipzig 1884, s. 35.
  2. Lothar Noack und Jürgen Splett, Bio-Bibliographien. Brandenburgische Gelehrte der Frühen Neuzeit. Berlin-Cölln 1640-1688, Berlin 1997, s. 251–263.
  3. Johann Christian Poggendorff, Biographisch-literarisches Handwörterbuch zur Geschichte der exacten Wissenschaften, Band 2, Leipzig 1863, s. 14–15.
  4. Agnieszka Borysowska, „Hieroglifami” o wielkiej brandenburskiej wiktorii. Na marginesie oblężenia Szczecina w 1677 roku, „Rocznik Chojeński” T. 11 (2019), s. 133-156.


Bibliografia

  • Siegmund Günther, Madeweis, Friedrich,w: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), Band 20, Leipzig 1884, s. 35.
  • Lothar Noack und Jürgen Splett,Bio-Bibliographien. Brandenburgische Gelehrte der Frühen Neuzeit. Berlin-Cölln 1640-1688, Berlin 1997, s. 251–263.
  • Johann Christian Poggendorff,Biographisch-literarisches Handwörterbuch zur Geschichte der exacten Wissenschaften, Band 2, Leipzig 1863, s. 14–15.
  • Agnieszka Borysowska, „Hieroglifami” o wielkiej brandenburskiej wiktorii. Na marginesie oblężenia Szczecina w 1677 roku, „Rocznik Chojeński” T. 11 (2019), s. 133-156.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr hab. Agnieszka Borysowska