Gumieńce

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gumieńce
Gumieńce
Gumieńce
Typ Osiedle administracyjne
Dzielnica Zachód
Nazwa niemiecka Scheune
Populacja 19 541
W granicach miasta 1293
Położenie na planie Szczecina
Szczecin Gumience 2010-05.png
Ulica Krakowska
Brama Główna Cmentarza Centralnego

Gumieńce (niem. Scheune) – część miasta i osiedle administracyjne Szczecina, będące jednostką pomocniczą miasta, położone w dzielnicy Zachód.

  • Według danych z 29 kwietnia 2012 w osiedlu na pobyt stały zameldowanych było 19 541 osób[1].
  • Samorząd osiedla Gumieńce został ustanowiony w 1990 roku[2].

Historia

Gumieńce obejmowały dawną wieś oraz trzy dwory położone na południowy zachód od Szczecina. Rozwój Gumieniec rozpoczął się dopiero na początku XX wieku, wraz z powstaniem Cmentarza Centralnego oraz budową osiedli domków położonych przy obrzeżach cmentarza.

Pierwsze ślady obecności człowieka na terenie dzisiejszych Gumieniec pochodzą z neolitu, później - w okresie halsztackim - funkcjonowała tutaj duża osada. Podczas badań archeologicznych rozpoczętych w 1907 roku przez Hugo Lemcke, a następnie kontynuowanych w 1914 roku przez Adolfa Stubenraucha w rejonie ul. Mieszka I odkryto cmentarzysko z 60 urnami kultury łużyckiej, które po przebadaniu przekazano do Muzeum Miejskiego. Archeolodzy ustalili, że w tym miejscu istniała osada (odnaleziono ciężarek tkacki oraz kilka fragmentów ceramiki) i cmentarzysko ciałopalne, datowane na IV w. p.n.e. We wczesnym średniowieczu były tu już trzy osady. W 1866 roku, w pobliżu strumienia Jasna Woda natrafiono na fragmenty naczyń, kości, oraz węgle drzewne pochodzące z wczesnośredniowiecznej osady, funkcjonującej w XI- XII wieku. W 1935 roku, podczas kopania grobowca obok oczka wodnego - przy końcu strumienia Jasna Woda, natrafiono na skarb 12 srebrnych monet ukrytych po 1039 roku.

W średniowieczu Gumieńce to wieś kościelna, położona między Pomorzanami, Świerczewem i Mierzynem. Dzięki równinnemu położeniu i urodzajnym glebom uprawiano tu pszenicę oraz jęczmień.

Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pojawia się w źródłach w 1229 roku, gdzie w dokumencie z tego roku książę Barnim I potwierdził dobra nadane w wiosce Gumieńce (Gumence) szpitalnikom z zakonu joannitów nadane im przez jego ojca Bogusława II i dziada Bogusława I. [3] Gumieńce zostały także wymieniane pod łacińską nazwą Orreum w dokumencie księcia Barnima I z 8 maja 1253 roku. [4] W XIII wieku Gumieńce stanowiły własność biskupów kamieńskich. 31 marca 1300 roku książę Otto I przekazał między innymi dla kościoła w Gumieńcach jako uposażenie kościół i wieś Będargowo oraz połowę dziesięcin ze wsi Kamieniec. Także inne instytucje kościelne jak klasztor zakonu premonstratensów w Pudagla na wyspie Uznam oraz fundacja kolegiacka św. Ottona w Szczecinie pobierały należności z Gumieniec. W XV wieku wieś była własnością lenną rodów rycerskich i mieszczan, wśród których wymienia się patrycjuszowską rodzinę Glinden. Posiadali oni w Gumieńcach dwór oraz 5 włók ziemi. W 1659 roku, podczas oblężenia Szczecina przez wojska brandenburskie, we wsi nie obeszło się bez dużych zniszczeń. W XVII wieku w Gumieńcach mieszkali rządca, 12 rolników, nauczyciel i pasterz dla krów. Rządca hodował około 1000 owiec.

Dla rozstrzygnięcia kwestii związanych z uwłaszczeniem chłopów, powołano w 1817 roku Komisję Generalną dla Pomorza (niem. Generalkommission für Pommern) z siedzibą w Stargardzie, a potem z filią w Szczecinie. Jako pierwsi uwłaszczeni zostali chłopi z Krzekowa (niem. Kreckow), ale spór z miastem trwał dwa lata (aż do ugody z 17 maja 1820 roku). Na podstawie ugody 19 listopada 1820 roku chłopi otrzymali 1726 mórg ziemi jako wolną własność, a Szczecin otrzymał odszkodowanie w postaci 11129 mórg, z tego 749 mórg w Gumieńcach. W 1825 roku grunty te przeznaczono na założenie dziedzicznie dzierżawionego majątku Ostoja (niem. Schadeleben). Na dzień 1 stycznia 1862 roku we wsi Gumieńce wraz z dzierżawionymi folwarkami Ostoją i Słowieńskiem (niem. Wendorf) było: 48 domów, 64 budynki gospodarcze, a mieszkało tu 770 osób. Przy kościele funkcjonowała dwuklasowa szkoła z nauczycielem i przytułek dla ubogich. W Gumieńcach (przy obecnej ul. Mieszka I) uruchomiono także cegielnię, o wydajności 200 tysięcy cegieł rocznie; obok niej powstały pod koniec XIX wieku jeszcze dwie mniejsze cegielnie, a także jedna w Słowieńsku. Zakłady te pracowały w oparciu o lokalne złoża gliny i margla.

W drugiej połowie XIX wieku część gospodarstw z Gumieniec przeszła pod zarząd folwarków miejskich w Ostoi i Słowieńsku, przez co obszar wsi znacznie się zmniejszył. W 1865 roku oprócz kilku drobnych zagród pozostało tu tylko jedno pełnowymiarowe gospodarstwo. Przełom XIX i XX wieku to dla Gumieniec okres przyspieszonego rozwoju. W 1884 roku, przy obecnej ul. Cukrowej, powstaje jedna z największych cukrowni na Pomorzu Zachodnim, a w 1899 roku rozpoczyna się budowa wielkiego założenia Cmentarza Centralnego przy ul. Ku Słońcu. Po rozbudowie Gumieniec o nowe osiedla mieszkaniowe Wendorf, Scheune oraz Schwarzow, liczba ludności wzrosła do 4496 osób, nie wliczając osiedla pocztowego. 15 października 1939 roku Gumieńce zostały przyłączono do miasta Szczecina. W czasie wojny utworzono w Gumieńcach 3 obozy pracy przymusowej dla cudzoziemców: w cukrowni - obóz dla polskich jeńców wojennych i robotników przymusowych Polenlager der Zuckerfabrik, przy ul. Ku Słońcu Reichspostlager oraz obóz przy ul. Krakowskiej.

IES64.png Autor opracowania: Marek Łuczak


Położenie i zabudowa

Gumieńce to dzielnica głównie domków jednorodzinnych. W środkowej części znajduje się blokowiskowe osiedle Reda, zbudowane dla potrzeb pracowników PŻM w latach 80. XX w. Przedwojenne Scheune w większej części zamieszkiwała społeczność pracująca w cukrowni, lecz dziś osiedle uchodzi za atrakcyjne.

We wschodniej części Gumieniec położony jest Cmentarz Centralny, a przy ul. Bronowickiej projektowany jest obecnie nowy cmentarz. Przy południowej granicy osiedla (oraz miasta) znajduje się Cukrownia Szczecin. W zachodniej części Gumieniec, przy granicy z Mierzynem, powstało centrum handlowe (d. King Cross, obecnie Ster) składające się z supermarketów Real (d. Géant) i Castorama oraz stacji obsługi pojazdów Feu Vert. Od zachodu osiedle graniczy z gminami Dobra (Mierzyn) i Kołbaskowo (Warzymice), od wschodu z osiedlem Pomorzany, a na północy (Słowieńsko) ze Świerczewem.

Na terenie Gumieniec mają swoją siedzibę dwa wydziały Uniwersytetu Szczecińskiego: Humanistyczny (ul. Krakowska) i Zarządzania i Ekonomiki Usług (ul. Cukrowa).

Komunikacja

Przez osiedle przechodzi drogą krajową nr 13 w ciągu ulic Mieszka I i Południowej, prowadzącą do przejść granicznych w Kołbaskowie i Rosówku, oraz drogą krajową nr 10 w ciągu ul. Ku Słońcu, prowadzącą do przejścia granicznego w Lubieszynie. Na rondzie Hakena bierze swój początek w:droga krajowa nr 31 prowadząca Autostradą Poznańską w kierunku Prawobrzeża i dalej do przejścia granicznego w Słubicach. Gumieńce to również układ komunikacyjny - jedna linia tramwajowa numer 8 (której jeden z przystanków końcowych to właśnie Gumieńce) i sześć autobusowych (53, 60, 61, 81, 705, 713)[5]. Na Gumieńcach zlokalizowana jest stacja kolejowa Szczecin Gumieńce oraz dawne przejścia graniczne: w kierunku Pasewalku i Hamburga (Gumieńce-Grambow) oraz w kierunku Berlina (Gumieńce - Tantow).

Przypisy

  1. Liczba mieszkańców. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/umszczecinbip/chapter_50049.asp
  2. Uchwała Nr VIII/53/90 Rady Miejskiej w Szczecinie z dnia 28 listopada 1990 r. w sprawie utworzenia w mieście Szczecinie dzielnic i osiedli. W: Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Miasta Szczecin [on-line]. [Przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w: http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/files/D1CEFF308A2D43CDB87DCF30B00845BE/53-90.pdf
  3. PUB, dokument nr 257 z 1229 roku, s. 209 i n.
  4. PUB, dokument nr 568 z 8 maja 1253 r., s. 440.
  5. Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Szczecinie

Zobacz też

Bibliografia

  • Marek Łuczak Szczecin-Gumieńce. Szczecin: Zapol. 2006 ISBN 978-83-60140-68-0

Linki zewnętrzne