Historia Krzymowa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krzymów (niem. Hanseberg) - wieś w gminie Chojna, w powiecie gryfińskim. Dzisiejsza nazwa pochodzi o wyludnionej w okresie średniowiecza (?) wsi Crimowe.

Krzymów, podobnie jak cała ziemia chojeńska, jest "owocem trzynastowiecznej kolonizacji"[1]. Założono go w tym czasie, o czym świadczy późnogotycki kościół z końca XIII wieku. W źródłach Krzymów pojawia się w dopiero w XIV w. W 1337 roku właścicielem Krzymowa był ród von Sydow, działał tu młyn i karczma. Z czasem pola krzymowskie ulegały parcelacji i należały do miasta Chojna, rodów rycerskich Wedell, Ellingen, Strutz. W połowie XVII w. znalazły się w jednym reku: najpierw rodu von Strutz, potem znowu von Sydow. Z czasem dochodziło do kolejnych, częstych zmian właścicielskich (w latach 1809 - 1815 właścicielem był książę Hardenberg, wielki reformator ustroju Prus). Sytuacja ustabilizowała się, gdy właścicielem majątku w 1816 kupiec berliński Johann Heinrich Neumann; w rękach rodu majątek pozostał aż do 1945 roku. Z tego okresu pochodzi dzisiejszy kształt dworu i założenia parkowego oraz rozległe zabudowania gospodarcze. W przededniu II wojny światowej we wsi mieszkało ok. 700 osób.

Przed II wojną światową we wsi mieszkali także polscy robotnicy (na starym cmentarzu znajdują się dwa polskie nagrobki z 1929 roku z nazwiskami Konstanty Jędrasiak i Antoni Zachowicz. W czasie II wojny światowej w Krzymowie znajdował się niewielki obóz jeniecki lub miejsce zbiorowego zamieszkiwania robotników przymusowych, przede wszystkim Polaków.

Po wojnie w Krzymowie już w 1946 został utworzony zespół Państwowych Nieruchomości Ziemskich, który przejął zarząd gruntami od Urzędu Ziemskiego w Dębnie. W skład PNZ wchodziły także majątki w Czartoryi, Drozdowie i Raduniu. Z nich w 1949 utworzono zespół Państwowych Gospodarstw Rolnych, a w 1957 - Kombinat PGR Chojna z siedzibą w Krzymowie, który przetrwał do likwidacji w 1991 roku. W jego skład wchodziły samodzielne gospodarstwa: Krzymów, Graniczna, Czartoryja, Godków, zaś ogólna powierzchnia upraw wynosiła 4 838 ha. Krzymów należał do największych gospodarstw i składał się z folwarków: Krzymów, Stoki, Raduń Duży i Raduń Mały oraz Krzymówek. Powierzchnia upraw: 2 900 ha.

Zabytki

Przypisy

  1. Gierke, M. Z dziejów Krzymowa do 1945 roku. W: Wokół PGR-u. Krzymów i jego mieszkańcy. Red. R. Skrycki. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne Terra Incognita, 2014, s.

Bibliografia

  • Kalita-Skwirzyńska, K., Opęchowski, M. Hanseberg/Krzymów. Schlösser und Gärten der Neumark. Zamki i ogrody Nowej Marchii. H. 5. Berlin: Deutsche Gesellschaft e. V., 2008.
  • Wokół PGR-u. Krzymów i jego mieszkańcy. Red. R. Skrycki. Chojna: Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne Terra Incognita, 2014.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Radosław Skrycki