Józef Wiłkomirski
| Józef Wiłkomirski | |||
| dyrygent, wiolonczelista, kompozytor, pedagog | |||
| |||
| Data urodzenia | 15 maja 1926 | ||
| Miejsce urodzenia | Kalisz | ||
| Data śmierci | 1 sierpnia 2020 | ||
| Miejsce śmierci | Wałbrzych | ||
| Miejsce spoczynku | Cmentarz Powązkowski w Warszawie (kw. 223-1-16) | ||
Józef Wiłkomirski (1926-2020) – wiolonczelista, dyrygent, kompozytor, wieloletni dyrektor Filharmonii Szczecińskiej, publicysta
Życiorys
Józef Wiłkomirski urodził się 15 maja 1926 w Kaliszu w rodzinie o dużych tradycjach muzycznych. Był synem Alfreda Wiłkomirskiego (skrzypek, altowiolista, pedagog) i Doroty z d. Temkin (pianistka), bratem Wandy (skrzypaczka, pedagog) oraz przyrodnim bratem Kazimierza (wiolonczelista, dyrygent, pedagog), Michała (skrzypek, altowiolista, pedagog) i Marii (pianistka, pedagog).
Dzieciństwo spędził w Łodzi. Naukę muzyki rozpoczął mając pięć lat. W latach 1936-1939 był uczniem w klasie wiolonczeli Konserwatorium Muzycznego Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej w Łodzi. W czasie okupacji wyjechał do Warszawy (1941). W latach 1943-1944 uczęszczał do Staatliche Musikschule, gdzie uczył się pod kierunkiem znakomitego wiolonczelisty i pedagoga, Dezyderiusza Danczowskiego. Pobierał także lekcje gry na wiolonczeli u brata Kazimierza. W celach zarobkowych grywał w orkiestrze teatru dramatycznego przy ul. Kredytowej. Równocześnie uczestniczył w konspiracji. Nosił pseudonim „Szłom”. Jako żołnierz Armii Krajowej brał udział w powstaniu warszawskim. Po jego upadku został więźniem Stalagu X „B” w Sandbostel (Niemcy).
W grudniu 1945 roku powrócił do Łodzi, gdzie mieszkała jego rodzina. W 1946 roku rozpoczął studia historyczne i antropologiczne na Uniwersytecie Łódzkim. Równocześnie kontynuował naukę muzyki, podejmując studia w łódzkiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. Grę na wiolonczeli studiował pod kierunkiem brata, Kazimierza Wiłkomirskiego, a dyrygenturę pod kierunkiem Zdzisława Górzyńskiego i Włodzimierza Ormickiego. W czasie studiów dyrygował koncertami orkiestry PWSM. Był działaczem studenckim na Uniwersytecie i członkiem Zarządu „Bratniej Pomocy”. Jako wiolonczelista podjął także współpracę z orkiestrą Filharmonii Łódzkiej, jednak wskutek zatargu z dyrektorem Filharmonii, który był zarazem jego profesorem, w 1949 roku opuścił Łódź. W warszawskiej PWSM kontynuował studia dyrygenckie w klasie Faustyna Kulczyckiego (1949-1950). Równocześnie pracował jako wiolonczelista w Operze Warszawskiej. Na swoim koncercie dyplomowym (9 czerwca 1950) dyrygował orkiestrą Filharmonii Warszawskiej. We wrześniu tego samego roku dyrygował koncertem na zaproszenie Filharmonii Krakowskiej. Z zespołem tym związał się na cały sezon (1950/51). W kolejnych latach był dyrygentem w Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze” (1951-1952), kierownikiem muzycznym Zespołu „Skolimów” (1952-1954) oraz drugim dyrygentem Państwowej Filharmonii w Poznaniu (1954-1957). W latach 1954-1956 w warszawskiej PWSM odbył aspiranturę pod kierunkiem wybitnego dyrygenta, Waleriana Bierdiajewa.
W połowie 1957 roku przeniósł się do Szczecina. We wrześniu tego roku objął stanowisko kierownika artystycznego Państwowej Filharmonii w Szczecinie, a później dyrektora naczelnego. W latach 1958-1961 współpracował z Operetką Szczecińską jako kierownik muzyczny i dyrygent. Z orkiestrą FS koncertował w Szczecinie, Koszalinie i innych miastach Pomorza Zachodniego. Od końca lat 50., w ramach tzw. współpracy regionalnej, występował z Filharmonikami Szczecińskimi w NRD (m.in. Neubrandenburg, Neusterltiz, Halle, Weimar), a także gościnnie dyrygował orkiestrami niemieckimi. Prowadził również orkiestry w Anglii, Bułgarii (Ruse), Francji, Luksemburgu. Organizował coroczne cykle poświęcone muzyce, m.in. „Rok Muzyki Klasycznej”, „Rok Muzyki Romantycznej”, „Muzyka XX wieku”, „500 lat muzyki polskiej”, „Rok Karola Szymanowskiego”, „Impresjonizm w muzyce”, „Spotkania z melodią”, „Młodzi polscy wirtuozi”, „Tematy morskie w muzyce”, „Poznajemy kandydatów na VI Konkurs Chopinowski”. Prowadził prelekcje podczas cyklicznych koncertów „Przy świecach i kawie” w Zamku Książąt Pomorskich. Jest autorem kilkudziesięciu utworów muzycznych, z których ponad 20 skomponował w Szczecinie, w tym zaginioną Kantatę o Szczecinie, a także Stelę 70, utwór dedykowany ofiarom Grudnia 1970 roku.
Oprócz działalności muzycznej, zajmował się w Szczecinie także działalnością publicystyczną. Na początku lat 60. podjął współpracę z redakcją „Głosu Szczecińskiego”, dla której pisał felietony muzyczne, głównie z podróży zagranicznych. Później publikował także artykuły krytyczno-polemiczne w „Ruchu Muzycznym” i w „Polityce”. Był autorem kilku nowel i opowiadań fantastyczno-naukowych (m.in. Bunt Mózgu XG-17. Fantazja cybernetyczna, Ostatni ludzie. Było to według czasu ziemskiego 10 stycznia 2148 roku, Tajemnicze wołanie), które opublikował w „7-mym Głosie Tygodnia”.
Był jednym z członków założycieli (legitymacja nr 4) Szczecińskiego Towarzystwa Kultury, a później jego wiceprzewodniczącym. Przewodniczył Towarzystwu Rozwoju Ognisk Artystycznych. Był członkiem Komitetu Honorowego I Ogólnopolskiego Festiwalu Polskiej Poezji Współczesnej im. K.I. Gałczyńskiego (czerwiec 1964). W 1966 roku został delegatem województwa szczecińskiego na III „Milenijny” Kongres Kultury Polskiej (7-9 października).
Pod koniec maja 1971 roku w wyniku insynuacji ze strony niektórych członków orkiestry, został odwołany ze stanowiska dyrektora Filharmonii Szczecińskiej. Jego czternastoletnia kadencja na stanowisku dyrektora tej instytucji uchodzi za jedną z bardziej udanych w historii placówki. Do jego niepodważalnych zasług zaliczyć można powiększenie składu orkiestry, podwyższenie kwalifikacji muzyków oraz polepszenie ich sytuacji bytowej, zakup nowych instrumentów, organizowanie koncertów z udziałem Filharmoników Szczecińskich poza Szczecinem, zapraszanie czołowych muzyków polskich i zagranicznych na koncerty do Szczecina, podniesienie frekwencji na koncertach, organizowanie przedpołudniowych koncertów dla młodzieży szkolnej połączonych z edukacją muzyczną.
W 1972 roku na pokładzie drobnicowca PLO m/s „Hel” odbył podróż dookoła świata. Relacje z trwającego 79 dni rejsu publikował na łamach „Tygodnika Morskiego” (od lipca 1972).
Do grudnia roku 1977 pozostawał bez stałego zatrudnienia. W 1978 roku na stałe związał się z Wałbrzychem. Tu utworzył Państwową Filharmonię (ob. Filharmonia Sudecka). Jako dyrektor naczelny i artystyczny kierował nią aż do przejścia na emeryturę w 2005 roku. W latach 1978-1991 kierował także Zespołem Szkół Muzycznych w Wałbrzychu. Działał społecznie. Przewodniczył wielu stowarzyszeniom kulturalnych w Wałbrzychu. Przez szereg kadencji był radnym miejskim i w województwie wałbrzyskim. We wrześniu 2006 roku Muzeum w Wałbrzychu zorganizowało wystawę „Józef Wiłkomirski – 80 lat życia, 60 lat pracy”.
W ciągu swojej długiej kariery artystycznej ponad 55 lat spędził za pulpitem dyrygenckim. Dyrygował we wszystkich filharmoniach w Polsce, a także w Teatrze Wielkim w Warszawie i w Operze Wrocławskiej. Wystąpił w 22 krajach świata, m.in. Anglii, Francji, Irlandii, Japonii, Luksemburgu, Szwecji, NRD, RFN, Włoszech i ZSRR. Dał około 1600 koncertów. Ponad 40 lat kierował filharmoniami w Polsce. Opublikował ponad 300 artykułów w prasie muzycznej. Współpracował z Polskim Radiem i Telewizją.
Był autorem autobiografii Lata 1926-2006. Wspomnienia nie tylko muzyczne (2009) oraz jej dalszego ciągu Minęło 10 lat... 2007-2016 (2017).
Zmarł 1 sierpnia 2020 roku w Wałbrzychu. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 223-1-16).
-
Program koncertu symfonicznego z 24 października 1959 -
„Kurier Szczeciński” nr 294 z 14 grudnia 1961 -
fot. Witold Chromiński
Twórczość artystyczna (Szczecin)
Ważniejsze kompozycje
- 1962 – Trzy szkice na harfę solo
- 1965 – Trzy miniatury na flet i fortepian
- 1965 – Q 65 na kwartet smyczkowy
- 1967 – Improwizacja nr 1 na skrzypce i fortepian
- 1967 – Sonata na wiolonczelę solo
- 1968 – Kwintet dęty
- 1968 – Trzy utwory na orkiestrę kameralną
- 1968 – Pieśń żony wojownika na żeński głos recytujący i orkiestrę symfoniczną
- 1969 – Lokomotywa na chór chłopięcy
- 1969 – Koncert na harfę i orkiestrę kameralną
- 1969 – Preludium „Czarnowłosa” na harfę
- 1969 – Przygoda Kacperka, baśń symfoniczna na męski głos recytujący i orkiestrę symfoniczną
- 1969 – Pięć preludiów na fortepian solo
- 1969 – Sinfonietta nr 1 na orkiestrę
- 1969 – Taniec na orkiestrę kameralną
- 1969 – Toccata na dwa fortepiany
- 1970 – Trzy utwory na orkiestrę smyczkową
- 1970 – Uwertura koncertowa na orkiestrę
- 1970 – Taniec polski na skrzypce i fortepian
- 1970 – Stela 70 na orkiestrę symfoniczną. Pamięci wszystkich ofiar Grudnia.
- 1970 – Sinfonietta nr 2 na orkiestrę
- 1970 – Nonet
- 1970 – Concerto breve na smyczki
- 1970 – Mała suita na wiolonczelę solo
- 1970 – Marsz triumfalny na orkiestrę
- 1970 – Miniaturowy temat z wariacjami na obój i fortepian
- 1970 – Pan Tralaliński na chór dziecięcy
- 1970 – Pieśń o szczecińskim kwietniu na chór mieszany i orkiestrę
- 1971 – Pieśń rycerzy Bolesława Krzywoustego na chór mieszany i orkiestrę
Teatr
| Tytuł | Kompozytor | Autor | Reżyseria | Forma twórczości | Teatr | Data premiery |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zemsta nietoperza | Johann Strauss syn | Karl Haffner, Richard Genèe wg sztuki Das Gefängnis Rodericha Benedixa i wodewilu La Réveillon Henriego Meilhaca i Ludovica Halévy'ego | Edmund Wayda | kierownictwo muzyczne, dyrygent | Państwowa Operetka | 10 maja 1958 |
| Wiktoria i jej huzar | Paul Ábrahám | Edmund Wayda | kierownictwo muzyczne | Państwowa Operetka | 1 grudnia 1958 | |
| Tysiąc i jedna noc | Johann Strauss syn | Witold Zdzitowiecki | kierownictwo muzyczne | Państwowa Operetka | 29 marca 1959 | |
| Kwiat Hawai | Paul Ábrahám | Henryk Lotar | kierownictwo muzyczne, dyrygent | Państwowa Operetka | 18 maja 1960 | |
| Baron cygański | Johann Strauss syn | Edmund Wayda | kierownictwo muzyczne, dyrygent | Państwowa Operetka | 4 października 1961 | |
| Dziady | Józef Wiłkomirski | Adam Mickiewicz | Jan Maciejowski | muzyka | Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) | 12 marca 1966 |
| Listy miłosne Marianny d'Alcoforado (z cyklu: Niedzielne popołudnia) | Józef Wiłkomirski (oprac.) | Józef Wiłkomirski | opracowanie, reżyseria, prowadzenie | Klub MPiK | 3 stycznia 1971 | |
| Listy heter greckich (z cyklu: Niedzielne popołudnia) | Józef Wiłkomirski (oprac.) | Józef Wiłkomirski | opracowanie, reżyseria, prowadzenie | Klub MPiK | 31 stycznia 1971 |
Artykuły w prasie
- 1972 – Z podróży dookoła świata (14, 16, 25 kwietnia), „Tygodnik Morski” 1972 nr 27, s. 13
- 1972 – Z podróży dookoła świata (4-6 czerwca), „Tygodnik Morski” 1972 nr 36, s. 13
Nagrody i wyróżnienia
- 1961 – nagroda I stopnia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie za działalność artystyczną i upowszechnianie kultury muzycznej
- 1963 – nagroda Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie
- 1970 – nagroda Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie za upowszechnianie kultury
- 1979 – Nagroda Miasta Wałbrzycha
- 1982 – Nagroda Prasy Dolnośląskiej
- 1983 – Nagroda Województwa Wałbrzyskiego
- 1999 – Nagroda Miasta Wałbrzycha
Odznaczenia
- 1960 – Złota Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
- 1963 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- 1967 – Zasłużony Działacz Kultury
- 1979 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- 1984 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
- 1985 – Warszawski Krzyż Powstańczy
- 1986 – Order Sztandaru Pracy I klasy
- 1993 – Odznaka „Przyjaciel dziecka”
- 1995 – Krzyż Armii Krajowej
- 1995 – Odznakęa Weterana wojny o niepodległość
- 1998 – Złota Odznaka Zasłużonego Działacza Towarzystwa Przyjaciół Dzieci
- 1998 – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Ciekawostki
- Postaci Józefa Wiłkomirskiego i jego muzykującego rodzeństwa poświęcono film dokumentalny Cztery temperamenty - Wiłkomirscy (1973). Jego scenarzystą i realizatorem jest Andrzej Papuziński
Bibliografia
- Encyklopedia muzyczna PWM t. XII W-Ż (pod red. Elżbiety Dziębowskiej, autor hasła Adam Mrygoń), Państwowe Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2012
- Encyklopedia Szczecina t. II P-Ż (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Mikołaj Szczęsny), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2000
- Józef Wiłkomirski, Lata 1926-2006. Wspomnienia nie tylko muzyczne, Stowarzyszenie Inteligencji Twórczej, Wałbrzych 2009
Inne źródła
- Dziennik Urzędowy WRN w Szczecinie z 8 września 1961
- Strona internetowa Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu
- Strona internetowa culture.pl
