Józef Wiłkomirski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Wiłkomirski
dyrygent, wiolonczelista, kompozytor, pedagog
brak zdjecia
(fot. Benedykt Dorys)
Data urodzenia 15 maja 1926
Miejsce urodzenia Kalisz


Józef Wiłkomirski (ur. 1926) – wiolonczelista, dyrygent, kompozytor, wieloletni dyrektor Filharmonii Szczecińskiej, publicysta

Życiorys

Józef Wiłkomirski urodził się 15 maja 1926 w Kaliszu w rodzinie o dużych tradycjach muzycznych. Jest synem Alfreda Wiłkomirskiego (skrzypek, altowiolista, pedagog) i Doroty z d. Temkin (pianistka), bratem Wandy (skrzypaczka, pedagog) oraz przyrodnim bratem Kazimierza (wiolonczelista, dyrygent, pedagog), Michała (skrzypek, altowiolista, pedagog) i Marii (pianistka, pedagog).

Dzieciństwo spędził w Łodzi. Naukę muzyki rozpoczął mając pięć lat. W latach 1936-1939 był uczniem w klasie wiolonczeli Konserwatorium Muzycznego Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej w Łodzi. W czasie okupacji wyjechał do Warszawy (1941). W latach 1943-1944 uczęszczał do Staatliche Musikschule, gdzie uczył się pod kierunkiem znakomitego wiolonczelisty i pedagoga, Dezyderiusza Danczowskiego. Pobierał także lekcje gry na wiolonczeli u brata Kazimierza. W celach zarobkowych grywał w orkiestrze teatru dramatycznego przy ul. Kredytowej. Równoczesnie uczestniczył w konspiracji. Jako żołnierz Armii Krajowej brał udział w powstaniu warszawskim. Po jego upadku został więźniem Stalagu X „B” w Sandbostel (Niemcy).

W grudniu 1945 roku powrócił do Łodzi, gdzie mieszkała jego rodzina. W 1946 roku rozpoczął studia historyczne i antropologiczne na Uniwersytecie Łódzkim. Równocześnie kontynuował naukę muzyki, podejmując studia w łódzkiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. Grę na wiolonczeli studiował pod kierunkiem brata, Kazimierza Wiłkomirskiego, a dyrygenturę pod kierunkiem Zdzisława Górzyńskiego i Włodzimierza Ormickiego. W czasie studiów dyrygował koncertami orkiestry PWSM. Był działaczem studenckim na Uniwersytecie i członkiem Zarządu „Bratniej Pomocy”. Jako wiolonczelista podjął także współpracę z orkiestrą Filharmonii Łódzkiej, jednak wskutek zatargu z dyrektorem Filharmonii, który był zarazem jego profesorem, w 1949 roku opuścił Łódź. W warszawskiej PWSM kontynuował studia dyrygenckie w klasie Faustyna Kulczyckiego (1949-1950). Równocześnie pracował jako wiolonczelista w Operze Warszawskiej. Na swoim koncercie dyplomowym (9 czerwca 1950) dyrygował orkiestrą Filharmonii Warszawskiej. We wrześniu tego samego roku dyrygował koncertem na zaproszenie Filharmonii Krakowskiej. Z zespołem tym związał się na cały sezon (1950/51). W kolejnych latach był dyrygentem w Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze” (1951-1952), kierownikiem muzycznym Zespołu „Skolimów” (1952-1954) oraz drugim dyrygentem Państwowej Filharmonii w Poznaniu (1954-1957). W latach 1954-1956 w warszawskiej PWSM odbył aspiranturę pod kierunkiem wybitnego dyrygenta, Waleriana Bierdiajewa.

W połowie 1957 roku przeniósł się do Szczecina. We wrześniu tego roku objął stanowisko kierownika artystycznego Państwowej Filharmonii w Szczecinie, a później dyrektora naczelnego. W latach 1958-1961 współpracował z Operetką Szczecińską jako kierownik muzyczny i dyrygent. Z orkiestrą FS koncertował w Szczecinie, Koszalinie i innych miastach Pomorza Zachodniego. Od końca lat 50., w ramach tzw. współpracy regionalnej, występował z Filharmonikami Szczecińskimi w NRD (m.in. Neubrandenburg, Neusterltiz, Halle, Weimar), a także gościnnie dyrygował orkiestrami niemieckimi. Prowadził również orkiestry w Anglii, Bułgarii (Ruse), Francji, Luksemburgu. Organizował coroczne cykle poświęcone muzyce, m.in. „Rok Muzyki Klasycznej”, „Rok Muzyki Romantycznej”, „Muzyka XX wieku”, „500 lat muzyki polskiej”, „Rok Karola Szymanowskiego”, „Impresjonizm w muzyce”, „Spotkania z melodią”, „Młodzi polscy wirtuozi”, „Tematy morskie w muzyce”, „Poznajemy kandydatów na VI Konkurs Chopinowski”. Prowadził prelekcje podczas cyklicznych koncertów „Przy świecach i kawie” w Zamku Książąt Pomorskich. Jest autorem kilkudziesięciu utworów muzycznych, z których ponad 20 skomponował w Szczecinie, w tym zaginioną Kantatę o Szczecinie, a także Stelę 70, utwór dedykowany ofiarom Grudnia 1970 roku.

Oprócz działalności muzycznej, zajmował się w Szczecinie także działalnością publicystyczną. Na początku lat 60. podjął współpracę z redakcją „Głosu Szczecińskiego”, dla której pisał felietony muzyczne, głównie z podróży zagranicznych. Później publikował także artykuły krytyczno-polemiczne w „Ruchu Muzycznym” i w „Polityce”. Był autorem kilku nowel i opowiadań fantastyczno-naukowych (m.in. Bunt Mózgu XG-17. Fantazja cybernetyczna, Ostatni ludzie. Było to według czasu ziemskiego 10 stycznia 2148 roku, Tajemnicze wołanie), które opublikował w „7-mym Głosie Tygodnia”.

Był jednym z członków założycieli (legitymacja nr 4) Szczecińskiego Towarzystwa Kultury, a później jego wiceprzewodniczącym. Był prezesem Towarzystwa Rozwoju Ognisk Artystycznych. W 1967 roku został delegatem województwa szczecińskiego na Kongres Kultury Polskiej.

Pod koniec maja 1971 roku w wyniku insynuacji ze strony niektórych członków orkiestry, został odwołany ze stanowiska dyrektora Filharmonii Szczecińskiej. Jego czternastoletnia kadencja na stanowisku dyrektora tej instytucji uchodzi za jedną z bardziej udanych w historii placówki. Do jego niepodważalnych zasług zaliczyć można powiększenie składu orkiestry, podwyższenie kwalifikacji muzyków oraz polepszenie ich sytuacji bytowej, zakup nowych instrumentów, organizowanie koncertów z udziałem Filharmoników Szczecińskich poza Szczecinem, zapraszanie czołowych muzyków polskich i zagranicznych na koncerty do Szczecina, podniesienie frekwencji na koncertach, organizowanie przedpołudniowych koncertów dla młodzieży szkolnej połączonych z edukacją muzyczną.

W 1972 roku na pokładzie drobnicowca PLO m/s „Hel” odbył podróż dookoła świata. Relacje z trwającego 79 dni rejsu publikował na łamach „Tygodnika Morskiego” (od lipca 1972).

Do grudnia roku 1977 pozostawał bez stałego zatrudnienia. Od 1978 roku związany jest z Wałbrzychem. Tu utworzył Państwową Filharmonię (ob. Filharmonia Sudecka). Jako dyrektor naczelny i artystyczny kierował nią aż do przejścia na emeryturę w 2005 roku. W latach 1978-1991 kierował także Zespołem Szkół Muzycznych w Wałbrzychu. Jest działaczem społecznym. Przewodniczył wielu stowarzyszeniom kulturalnych w Wałbrzychu. Przez szereg kadencji był radnym miejskim i w województwie wałbrzyskim. We wrześniu 2006 roku Muzeum w Wałbrzychu zorganizowało wystawę „Józef Wiłkomirski – 80 lat życia, 60 lat pracy”.

W ciągu swojej długiej kariery artystycznej ponad 55 lat spędził za pulpitem dyrygenckim. Dyrygował we wszystkich filharmoniach w Polsce, a także w Teatrze Wielkim w Warszawie i w Operze Wrocławskiej. Wystąpił w 22 krajach świata, m.in. Anglii, Francji, Irlandii, Japonii, Luksemburgu, Szwecji, NRD, RFN, Włoszech i ZSRR. Dał około 1600 koncertów. Ponad 40 lat kierował filharmoniami w Polsce. Opublikował ponad 300 artykułów w prasie muzycznej. Współpracował z Polskim Radiem i Telewizją.

Jest autorem autobiografii Lata 1926-2006. Wspomnienia nie tylko muzyczne (2009) oraz jej dalszego ciągu Minęło 10 lat... 2007-2016 (2017).



Twórczość artystyczna (Szczecin)

Ważniejsze kompozycje

  • 1962 – Trzy szkice na harfę solo
  • 1965 – Trzy miniatury na flet i fortepian
  • 1965 – Q 65 na kwartet smyczkowy
  • 1967 – Improwizacja nr 1 na skrzypce i fortepian
  • 1967 – Sonata na wiolonczelę solo
  • 1968 – Kwintet dęty
  • 1968 – Trzy utwory na orkiestrę kameralną
  • 1968 – Pieśń żony wojownika na żeński głos recytujący i orkiestrę symfoniczną
  • 1969 – Lokomotywa na chór chłopięcy
  • 1969 – Koncert na harfę i orkiestrę kameralną
  • 1969 – Preludium „Czarnowłosa” na harfę
  • 1969 – Przygoda Kacperka, baśń symfoniczna na męski głos recytujący i orkiestrę symfoniczną
  • 1969 – Pięć preludiów na fortepian solo
  • 1969 – Sinfonietta nr 1 na orkiestrę
  • 1969 – Taniec na orkiestrę kameralną
  • 1969 – Toccata na dwa fortepiany
  • 1970 – Trzy utwory na orkiestrę smyczkową
  • 1970 – Uwertura koncertowa na orkiestrę
  • 1970 – Taniec polski na skrzypce i fortepian
  • 1970 – Stela 70 na orkiestrę symfoniczną. Pamięci wszystkich ofiar Grudnia.
  • 1970 – Sinfonietta nr 2 na orkiestrę
  • 1970 – Nonet
  • 1970 – Concerto breve na smyczki
  • 1970 – Mała suita na wiolonczelę solo
  • 1970 – Marsz triumfalny na orkiestrę
  • 1970 – Miniaturowy temat z wariacjami na obój i fortepian
  • 1970 – Pan Tralaliński na chór dziecięcy
  • 1970 – Pieśń o szczecińskim kwietniu na chór mieszany i orkiestrę
  • 1971 – Pieśń rycerzy Bolesława Krzywoustego na chór mieszany i orkiestrę



Teatr

Tytuł Kompozytor Autor Reżyseria Forma twórczości Teatr Data premiery
Zemsta nietoperza Johann Strauss syn Karl Haffner, Richard Genèe wg sztuki Das Gefängnis Rodericha Benedixa i wodewilu La Réveillon Henriego Meilhaca i Ludovica Halévy'ego Edmund Wayda kierownictwo muzyczne, dyrygent Państwowa Operetka 10 maja 1958
Wiktoria i jej huzar Paul Ábrahám Edmund Wayda kierownictwo muzyczne Państwowa Operetka 1 grudnia 1958
Tysiąc i jedna noc Johann Strauss syn Witold Zdzitowiecki kierownictwo muzyczne Państwowa Operetka 29 marca 1959
Kwiat Hawai Paul Ábrahám Henryk Lotar kierownictwo muzyczne, dyrygent Państwowa Operetka 18 maja 1960
Baron cygański Johann Strauss syn Edmund Wayda kierownictwo muzyczne, dyrygent Państwowa Operetka 4 października 1961
Dziady Adam Mickiewicz Jan Maciejowski muzyka Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 12 marca 1966



Artykuły w prasie

  • 1972Z podróży dookoła świata (14, 16, 25 kwietnia), „Tygodnik Morski” 1972 nr 27, s. 13
  • 1972Z podróży dookoła świata (4-6 czerwca), „Tygodnik Morski” 1972 nr 36, s. 13



Nagrody i wyróżnienia



Odznaczenia

Zasluzony Dzialacz.jpg
  • 1960Złota Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
  • 1963 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1967 – Zasłużony Działacz Kultury
  • 1979 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1984 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
  • 1985 – Warszawski Krzyż Powstańczy
  • 1986 – Order Sztandaru Pracy I klasy
  • 1993 – Odznaka „Przyjaciel dziecka”
  • 1995 – Krzyż Armii Krajowej
  • 1995 – Odznakęa Weterana wojny o niepodległość
  • 1998 – Złota Odznaka Zasłużonego Działacza Towarzystwa Przyjaciół Dzieci
  • 1998 – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski



Ciekawostki

  • Postaci Józefa Wiłkomirskiego i jego muzykującego rodzeństwa poświęcono film dokumentalny Cztery temperamenty - Wiłkomirscy (1973). Jego scenarzystą i realizatorem jest Andrzej Papuziński



Bibliografia

  • Encyklopedia muzyczna PWM t. XII W-Ż (pod red. Elżbiety Dziębowskiej, autor hasła Adam Mrygoń), Państwowe Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2012
  • Encyklopedia Szczecina t. II P-Ż (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Mikołaj Szczęsny), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2000
  • Józef Wiłkomirski, Lata 1926-2006. Wspomnienia nie tylko muzyczne, Stowarzyszenie Inteligencji Twórczej, Wałbrzych 2009

Inne źródła

  • Strona internetowa Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu
  • Strona internetowa culture.pl




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz