Jakub von Zitzewitz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jakub von Zitzewitz
Kanclerz
Data urodzenia ca. 1507
Miejsce urodzenia Motarzyno
Data śmierci 10 marca 1572
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku kościół Mariacki w Szczecinie
Narodowość niemiecka


Jakub von Zitzewitz (1507-1572) - polityk pomorski, kanclerz na dworze księcia Filipa I i księcia Jana Fryderyka.

Życiorys

Jakub von Zitzewitz urodził się w 1507 roku w Motarzynie (niem. Muttrin). Był najmłodszym z trójki synów Pelaginy von Münchow i Jaspara (Kaspara) von Zitzewitz, doradcy księcia Bogusława X. W wieku 15 lat, zgodnie ze zwyczajem epoki rozpoczął wielką europejską podróż połączoną ze studiami na uniwersytetach i pobytami na dworach. Trwała ona aż 17 lat. Na Pomorze wrócił w 1538 lub 1539 roku i rozpoczął karierę polityczną na dworze księcia Barnima IX/XI (1501-1573).

W 1546 roku ożenił się z Barbarą von Blankenburg. Z tego związku urodziło się kilkoro dzieci, m.in. synowie Jakub i Joachim.

Od 1540 roku był w służbie księcia wołogoskiego Filipa I (1515-1560). 21 września 1546 roku Filip I powołał go na urząd kanclerza Księstwa. Do obowiązków kanclerza należało m.in.: reprezentowanie Księstwa w kontaktach międzynarodowych (jako przedstawiciel Filipa I brał udział w Sejmach Rzeszy w Ratyzbonie w 1541, Norymberdze w 1543, w Wormacji), uczestnictwo w posiedzeniach rady książęcej, orzekanie wyroków w sprawach dotyczących dworzan, kontrola nad urzędnikami, udział w objazdach kraju, negocjacje ze stanami pomorskimi, troska o powstający kościół luterański, a także o wykształcenie młodych książąt. W 1552 roku Zitzewitz zwrócił się do Filipa z prośbą o dymisję, której mu książę nie udzielił. W 1558 r. złożył urząd kanclerza pozostając jednak w kręgu bliskich doradców władcy, wyrazem zaufania jakim się cieszył było powierzenie mu w 1559 r. misji na sejm Rzeszy w Augsburgu. Po śmierci Filipa I (1560) wskutek działań politycznych rywali z Ulrichem von Schwerinem (ok. 1500-1575) na czele, opuścił dwór i udał się do swych dóbr. Do aktywnej polityki wrócił po trzech latach i związał się z dworem księcia Jana Fryderyka (1542-1600).

W okresie wojny o Inflanty (I wojna północna, 1563-1570) toczonej przez Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie (od 1569 Rzeczpospolita Obojga Narodów), Szwecję, Danię, Rosję o podział Inflant oraz hegemonię na Morzu Bałtyckim, tzw. Dominium Maris Baltici, uważał, iż Pomorze powinno wspierać Polskę. Jednym z przejawów jego zaangażowania po stronie polskiej, był wsparcie starań króla Zygmunt II Augusta o pożyczkę na cele wojenne w bankierskim domu Loitzów.

Prowadził mediacje ze stronami walczącymi w wojnie północnej (między innymi w Kopenhadze i w Sztokholmie) i był współtwórcą kończącego wojnę Kongresu Szczecińskiego (1570). Wkrótce po jego zakończeniu poważnie zachorował, do pracy wrócił po krótkiej rekonwalescencji. Ostatnie dwa lata życia Zitzewitza wypełniają konflikty związane ze skutkami niespłacenia pożyczki przez króla Zygmunta Augusta. Próby czynione za pośrednictwem wojewody pomorskiego Jana Kostki, by szlachta polska uznała dług króla za dług państwowy nie przyniosły efektów. Równolegle Jakub von Zitzewitz prowadził pertraktacje w sprawie małżeństwa księżniczki Małgorzaty (1553–1581) z królem Danii Fryderykiem II. Niestety, z planów tych nic nie wyszło, a Fryderyk II ożenił się z kuzynką Gryfitki, Zofią meklemburską. Fiasko projektu zaktywizowało wrogów politycznych Zitzewitza z księciem Ernestem Ludwikiem (1545-1592) na czele. Wydarzenia te zbiegły się z ostatecznym krachem banku Loitzów, co dodatkowo osłabiło pozycję kanclerza, bowiem konsekwencje bankructwa poniosło pomorskie mieszczaństwo i szlachta, mające u Loitzów swe kapitały i widzące w polityce Zitzewitza główne źródeł finansowej katastrofy banku.

10 marca 1572 roku znaleziono martwego kanclerza w jego kwaterze na ulicy Kuśnierskiej w Szczecinie. Jakub von Zitzewitz umarł wskutek zadanej sobie rany. Zostawił po sobie pożegnalny list. W uznaniu zasług pochowany został w kościele Mariackim w Szczecinie.

Przez historyków Zitzewitz uważany za męża stanu o niepospolitym talencie dyplomatycznym, zatroskanego o pozycję Księstwa Pomorskiego na arenie międzynarodowej, niestrudzenie pracującego na chwałę dynastii i państwa, szlachetnego, sumiennego, bezinteresownego. Max Stojenthin widzi w nim największego pomorskiego dyplomatę XVI wieku.

Bibliografia




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna