Janusz Cegiełła
| Janusz Cegiełła | |||
| publicysta i krytyk muzyczny, popularyzator muzyki, dziennikarz | |||
| |||
| Data urodzenia | 28 czerwca 1926 | ||
| Miejsce urodzenia | Łódź | ||
| Data śmierci | 26 grudnia 2011 | ||
| Miejsce śmierci | Warszawa | ||
| Miejsce spoczynku | Cmentarz przy ul. Ogrodowej w Łodzi | ||
Janusz Cegiełła (1926-2011) – publicysta i krytyk muzyczny, popularyzator muzyki, dziennikarz, organizator i pierwszy dyrektor Filharmonii Szczecińskiej
Życiorys
Janusz Wojciech Cegiełła urodził się 28 czerwca 1926 roku w Łodzi. Już przed wojną zaczął brać prywatne lekcje nauki gry na fortepianie. W 1934 roku rozpoczął także studia w Konserwatorium Łódzkim. Naukę przerwał wybuch wojny. Okupację spędził wraz z rodzicami w Warszawie. W latach 1942-1944 dział w ruchu oporu, w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Był polowym sprawozdawcą wojennym (1943-1944) i fotografikiem. Brał udział w powstaniu warszawskim. Po wojnie więziony w Rawiczu za przynalezność do podziemia w czasie okupacji. Po wyjściu z więzienia czasowo zmienił nazwisko na Janusz Brzózka. W 1945 roku powrócił do Łodzi. Kontynuował przerwane studia muzyczne (do 1948). Był uczniem m.in. prof. Anny Maciańskiej, Haliny Kijeńskiej-Dobkiewicz i Heleny Ilcewiczowej. Równocześnie w latach 1945-1948 podjął studia prawno-ekonomiczne na Uniwersytecie Łódzkim oraz dziennikarskie w Studium Dziennikarsko-Publicystycznym przy Akademii Służby Publicznej w Łodzi (1945-1946). W latach 1954-1955 prywatnie uczył się kompozycji u K. Jurdzińskiego. Działał w Chrześcijańskim Stowarzyszeniu Młodzieży Męskiej (YMCA), organizując koncerty i imprezy muzyczne. Był miłośnikiem i propagatorem jazzu. Razem z Markiem Sartem i Romualdem Żylińskim założył przy łódzkiej YMCA jazzowy Klub Melomanów, którego został prezesem (1946-1947). Grał też na fortepianie w pierwszym składzie legendarnego zespołu Melomani.
W latach 1948- 1954 mieszkał i działał w Szczecinie.
W 1954 roku ponownie przeniósł się do Łodzi, gdzie uczestniczył w organizacji tamtejszej Opery. W latach 1954-1957 początkowo kierował Działem Estradowym, a później Działem Muzyki Kameralnej Filharmonii Łódzkiej. Był też wieloletnim prelegentem tej placówki. Od 1958 do 1959 roku był kierownikiem muzycznym Polskiej Agencji Artystycznej PAGART w Warszawie. W latach 1962-1980 związany był z warszawskim Teatrem Wielkim, początkowo jako kierownik działu artystycznego (1962-1965), a później kierownik artystyczny (1980). Od 1968 do 1980 roku był redaktorem naczelnym programów muzycznych, a później naczelnym dyrektorem muzycznym Komitetu ds. Radia i Telewizji. W 1980 roku został dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Wielkiego w Łodzi. W 1986 roku przeszedł na emeryturę.
Działał w wielu stowarzyszeniach i organizacjach muzycznych. Był m.in. członkiem ZG (1972-1978) i wiceprezesem (1974-1976) International Musikzentrum w Wiedniu, wiceprzewodniczącym Zespołu Muzycznego (1986-1989) Narodowej Rady Kultury (1983-1989), członkiem-założycielem Fundacji Kultury Polskiej (od 1987), członkiem ZG i przewodniczącym Komisji ds. Muzyki (1993-1995) Rady Kultury przy Prezydencie RP (1992-1995). Ponadto był członkiem ZAiKS (1947-1988), SPAM (1962-1988 – kolejno: czł. Prezydium ZG, przewodniczący Sekcji Krytyków, Publicystów i Pisarzy Muzycznych - 1980-1983), Międzynarodowego Towarzystwa Wychowania Muzycznego (wiceprzewodniczący Sekcji Polskiej - 1973-1979), Towarzystwa im. Fryderyka Chopina (czł. ZG 1981-1983).
Był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (1975-1982), a potem SDPRL (1982-1990). Od 1984 działał także w Związku Literatów Polskich (wiceprzewodniczący Oddziału Warszawskiego 1984-1985).
Był członkiem organizacji kombatanckich – od 1992 Światowego Związku Żołnierzy AK (prezes Zarządu Koła KG od 2000) i od 1996 Związku Powstańców Warszawy.
Zmarł 26 grudnia 2011 roku. Został pochowany 4 stycznia 2012 roku na Starym Cmentarzu przy ulicy Ogrodowej w rodzinnej Łodzi.
Okres szczeciński
Do Szczecina przyjechał 29 kwietnia 1948 roku wraz z niedawno poślubioną żoną, aktorką Małgorzatą Gorzewską (1929-2014). Dzięki ówczesnemu dyrektorowi Wydziału Kultury WRN, Witoldowi Wirpszy, otrzymał posadę podreferendarza w tym wydziale. Wspólnie ze Szczecińskim Biurem Koncertowym organizował m.in. pierwsze koncerty chopinowskie w Szczecinie. Był również organizatorem koncertu orkiestry Filharmonii Poznańskiej pod batutą Stanisława Wisłockiego, który odbył się na Wałach Chrobrego. Pracując w WRN, dorabiał do niskiej pensji, grywając na pianinie w kawiarni „Symphony” przy al. Piastów 1.
Po trzech miesiącach pracy w WRN przeniósł się do Ogniska Polskiej YMCA (Stowarzyszenie Męskiej Młodzieży Chrześcijańskiej) przy ul. Ogińskiego, gdzie objął stanowisko Działu Dorosłych. Współuczestniczył w przygotowaniu oprawy artystycznej Walnego Zjazdu Delegatów Związku Zawodowego Literatów Polskich w styczniu 1949 roku (m.in. organizacja występów Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze”). W tym samym miesiącu urodził się syn Małgorzaty i Janusza Cegiełłów, Piotr.
W kwietniu 1949 roku został referentem literacko-muzycznym Wydziału Kultury i Sztuki MRN w Szczecinie. Zajmował się m.in. zwalczaniem analfabetyzmu i organizacją wystaw malarstwa współczesnego. Blisko współpracował z Klubem „13 Muz” Związku Zawodowego Literatów, którego prezesem był Jerzy Andrzejewski. W klubie występował m.in. jako muzyk jazzowy i prelegent. Tu poznał wielu luminarzy ówczesnego życia kulturalnego miasta - pisarzy, poetów, publicystów, malarzy: Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Tymoteusza Karpowicza, Jana Papugę, Franciszka Gila, Waleriana Lachnitta, Stanisława Telegę, Czesława Piskorskiego, Guido Recka, Adama Czaplicę-Pohoreckiego. Z wieloma pozostał w bliskiej przyjaźni.
W 1950 roku na wniosek naczelnika Wydziału Kultury i Sztuki MRN, Brunona Taydelta, objął stanowisko kierownicze szczecińskiej Delegatury Państwowej Organizacji Imprez Artystycznych Artos, zostając najmłodszym dyrektorem tej instytucji w Polsce. Organizował występy zarówno wybitnych pianistów - Henryka Sztompki, Bolesława Woytowicza, Zbigniewa Drzewieckiego, jak i artystów z warszawskiego Teatru Syrena, zespołu Zygmunta Karasińskiego, wokalistki jazzowej Elizabeth Charles i innych. Za jego namową do Szczecina przyjechał, przez kilka lat mieszkał, i tworzył kompozytor popularnych piosenek Romuald Żyliński.
W kwietniu 1952 roku został dyrektorem naczelnym Orkiestry Symfonicznej Robotniczego Towarzystwa Muzycznego, piastując równocześnie stanowisko konsultanta muzycznego Artosu (do 31 grudnia 1952). Przy poparciu lokalnego środowiska muzycznego, m.in. kierownictwa i muzyków Szczecińskiej Orkiestry Polskiego Radia, zaangażował się w organizację pierwszej na Ziemiach Zachodnich Filharmonii RTM w Szczecinie, przekształconej 1 stycznia 1954 roku w Państwową Filharmonię w Szczecinie. Został też jej pierwszym dyrektorem. Na cele placówki pozyskał salę Urzędu Miejskiego przy pl. Dzierzyńskiego. Sprowadził do Szczecina dyrygentów Mariana Lewandowskiego i Waleriana Pawłowskiego. Przyczynił się do rozwoju kariery artystycznej związanego ze Szczecinem wybitnego greckiego tenora Paulosa Raptisa.
Wspólnie z Edmundem Borowskim, Zygmuntem Rychterem i Romualdem Żylińskim był kompozytorem muzyki do dwuaktowgo wodewilu Tu jest nasz dom w reż. Ryszarda Pietruskiego. Był także autorem układu oraz opracowania muzycznego do tego spektaklu. Skomponował popularną piosenkę Szczecińskie noce (słowa Stanisław Szydłowski).
Podczas kilkuletniego pobytu w Szczecinie wielokrotnie zmieniał miejsce zamieszkania. W pierwszym okresie mieszkał przy al. Jedności Narodowej 44. Później otrzymał z przydziału większe mieszkanie przy ul. Rostworowskiego 31 na Pogodnie. Pod koniec 1948 roku wraz z żoną przeprowadził się na ul. Ratajczaka. Od 1949 aż do wyjazdu z miasta mieszkał przy ul. Bolesława Śmiałego 35.
W końcu czerwca 1954 roku, wskutek nieprawdziwych zarzutów na tle finansowym, postanowił zrezygnować z dalszej pracy w Szczecinie i powrócił do rodzinnej Łodzi. Po latach o swoim pobycie w Szczecinie pisał: Szczecin pozostał na zawsze jedynym miastem mojego świata. Opuściłem go ze smutkiem i uczuciem goryczy. Z miejsca, gdzie czułem się naprawdę potrzebny, wracałem po sześciu latach jak gołąb pocztowy ze złamanym skrzydłem.
Publicystyka
Janusz Cegiełla napisał kilka popularnych książek o tematyce muzycznej. Jednak za jego najważniejszą publikację uważa się biografię Dziecko szczęścia, poświęconą łódzkiemu kompozytorowi Aleksandrowi Tansmanowi, niezwykle cenionemu w świecie, natomiast w Polsce niemal nieznanemu. Janusz Cegiełła był także organizatorem Konkursu Indywidualności Muzycznych noszącego imię kompozytora. W 2012 roku nakładem Instytutu Literackiego Latarnik ukazała się ostatnia, autobiograficzna książka muzykologa Muzyka, miłość i mitomani. Znaczną część książki poświęcił autor swoim związkom ze Szczecinem.
Krytyk swoje liczne felietony muzyczne zamieszczał w wielu czasopismach, m.in. w „Teatrze”, „Rzeczpospolitej” (1981-1985), „Kulturze” (1985-1986). Jako publicysta współpracował także z redakcją „Głosu Szczecińskiego”. Pisał komentarze do programów filharmoniii w Łodzi, Poznaniu i w Warszawie. Był członkiem honorowym poznańskiej Pro Sinfoniki i autorem artykułów publikowanych w „Zeszytach Muzycznych”.
Książki
- 1973 – Rodzina Instrumentalskich
- 1979 – Kantata polska
- 1980 – Pamiętnik Starosądeckich Festiwali Muzyki Dawnej 1975-1979
- 1981 – Przeboje mistrzów (wyd. II - 1987) - Wydawnictwa RTV, Warszawa
- 1986 – Dziecko szczęścia: Aleksander Tansman i jego czasy tom I - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
- 1992 – Dziecko szczęścia: Aleksander Tansman i jego czasy tom II - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
- 2012 – Muzyka, miłość i mitomani - Instytut Wydawniczy Latarnik, Warszawa
Ponadto
- 1976 – Szkice do autoportretu polskiej muzyki współczesnej (rozmowy z kompozytorami i opracowanie) - Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków
- 2000 – Stanisław Wisłocki, Życie jednego muzyka (przedmowa) - Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa
-
-
wydanie I -
wydanie II -
-
Wybrane artykuły w prasie
- 1988 – Czy Szymanowski mógł być powinowatym Mickiewicza?, „Ruch Muzyczny” 1988 nr 8, s. 3-5
Radio i telewizja
Był autorem ponad 120 audycji radiowych, m.in. trzydziestoodcinkowego cyklu Muzykando emitowanego w latach 1975-1976. Prawdziwą popularnośc osiagnął jednak dzięki telewizji, dla której zrealizował kilka znakomitych cykli popularyzujących muzykę poważną. Był autorem ponad 100 scenariuszy programów i filmów telewizyjnych oraz musicalu Tu jest nasz dom (1950).
- 1968-1972 – Słuchamy i patrzymy
- 1975-1977 – Żywoty instrumentów
- 1975-1976 – His Music and His Life
- 1976 – Organy polskie (wspólnie z Joanną Ciszewską)
- 1978-1979 – Przeboje mistrzów
- 1979 – Aleksander Tansman, compositeur polonais (wspólnie z T. Koplem)
- 1981 – Warszawski album chopinowski
- 1985 – Stanisław Wisłocki. Wspomnienia rumuńskie (wspólnie z Elżbietą Urodą)
- 1986 – Tour du monde en miniature (wspólnie z T. Koplem)
- 1987 – Pamięci Krystyny Jamroz
- 1988 – Alte Orgel in Polen
Filmy dokumentalne
- 1970 – Ewa Demarczyk (redakcja)
- 1971 – Słowiki chórem śpiewające (scenariusz i realizacja)
- 1971 – Duet miłosny z baletu „Tytania i osioł" (redakcja)
- 1971 – Bernard Ładysz (redakcja)
- 1972 – Wesele we wsi Wilkołaz (redakcja)
- 1972 – Rodzinny koncert (redakcja)
- 1973 – Stefania Woytowicz (redakcja)
Nagrody
- 1969 – nagroda przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji
- 1971 – Złoty Ekran 1970 za program Słuchamy i patrzymy
- 1973 – nagroda III stopnia ministra kultury i sztuki za osiągnięcia w dziedzinie upowszechniania muzyki
- 1977 – nagroda Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków
- 1977 – nagroda Interwizji
- 1977 – I nagroda na Festiwalu Polskich Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie za popularyzację muzyki – programy: Były sobie dwa oboje, Żywoty instrumentów
- 1977 – nagroda Interwizji oraz XIV Międzynarodowego Festiwalu Filmowego i Telewizyjnego „Złota Praga” w Pradze
- 1987 – nagroda I stopnia ministra kultury i sztuki za całokształt osiągnięć w dziedzinie upowszechniania muzyki
- 1998 – doroczna nagroda ministra kultury i sztuki za działalność eseistyczną ze szczególnym uwzględnieniem monografii Aleksandra Tansmana
Odznaczenia
- 1972 – Złoty Krzyż Zasługi
- 1973 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
- 1983 – Warszawski Krzyż Powstańczy
- 1983 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- 1994 – Odznaka Akcja „Burza"
- 1996 – Krzyż Weterana Walk o Niepodległość Polski
- 1996 – Krzyż AK
- 1996 – Krzyż Więźnia Politycznego
- 1998 – Krzyż Partyzancki
- 1999 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- 2006 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Ciekawostki
- Podczas odbywającego się w dniach 2-4 września 1983 roku w Zamku Książat Pomorskich w Szczecinie II międzynarodowego seminarium poświęconego instrumentom muzyki dawnej, Janusz Cegiełla wygłosił prelekcję Z najdawniejszych dziejów fletu
- Janusz Cegiełła był gościem honorowym podczas jubileuszowego koncertu z okazji pięćdziesięciopięciolecia Filharmonii Szczecińskiej, który się odbył 27 lutego 2004 roku
Bibliografia
- Zbigniew Adrjański, Kalejdoskop estradowy 1944-1989, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2002
- Paweł Bartnik, Jan Macholak, „Kronika Szczecina 1945-2005. Z biegiem lat, z biegiem dni”, Wydawnictwo „Dokument”, Szczecin 2005
- Janusz Cegiełła, Muzyka, miłość i mitomani, Instytut Wydawniczy Latarnik, Warszawa 2012
- Kto jest kim w Polsce 1984, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1984
- Kto jest kim w Polsce edycja IV, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 2001
- Dariusz Michalski, Piosenka przypomni ci... Historia polskiej muzyki rozrywkowej lata 1945-1958, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2010
