Babin

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Kolonia Cegłówki)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

STRONA W BUDOWIE

Babin
Babin
Pomóż nam: Zrób zdjęcie tego miejsca
Dawna nazwa Cabelwisch
Nazwa niemiecka Cavelwisch, Odermünde
Dzielnica Północ


Babin (niem. Cabelwisch, Cavelwisch, Odermünde) - osiedle (część miasta) położone w południowo-wschodniej części osiedla administracyjnego Skolwin. Nazwa tego osiedla nie jest obecnie używana w życiu potocznym, gdyż jego obszar po 1945 roku został urzędowo zaliczony do pobliskiego osiedla Skolwin, z którym graniczył od północy. Wschodnia część Babina położona jest nad rzeką Odrą, natomiast od południa graniczy z osiedlem Kraśnica wchodzącym w skład osiedla Stołczyn.

Historia

Położenie historycznego osiedla

Od zarania dziejów granica ziem należących do dworu i wioski Cavelisch (Cabelwisch) ciągnęła się od rzeki Odry wzdłuż gruntów należących do wioski Kraśnica (Kratzwieck), i dalej od zachodu wzdłuż drogi prowadzącej z Kraśnicy do Polic, skręcając w kierunku zachodnim przed dworem i wioską Cavelwisch (Cabelwisch), a następnie wzdłuż strumienia Skolwinka (Scholwiner Bach) [1], osiągała brzeg Odry na północ od karczmy Cavelwisch (Cabelwisch Krog). [2]

Historia i rozwój osiedla

Pierwsza wiarygodna wzmianka o „dworze [należącym] wraz z chmielnikiem i karczmą [do] Kabelwisch [Kavelwisch]” (haue [Hof] myth den hoppen garden vunde dem kroge to der Kabelwisch), pochodzi z aktu nadania księcia Barnima III z dnia 21 stycznia 1360 roku dla klasztoru Kartuzów w Grabowie [3]

W miarę upływu czasu w skład obszaru zajmowanego przez dawny majątek rycerski i osadę mieszkalną Kavelwisch wchodziły:

  • Dwór i osada Cavelwisch (niem. Gut Cabelwisch)

- Dokument nadania księcia Barnima III mówi o dworze wraz z przyległościami, zatem wymieniona w dokumencie osada musiała istnieć wcześniej. Historyk Pomorza, pastor J.B. Steinbrück w publikacji o dawnym klasztorze Kartuzów z Grabowa sugeruje, że osada Cabelwisch [Kavelwisch] została prawdopodobnie założona około połowy XII wieku przez osadników z Holandii, a swoją nazwę otrzymała od przydzielonych kolonistom w wyniku losowania łąk nadodrzańskich. [4] Bardziej prawdopodobna może być inna sugestia Steinbrücka, iż założycielami tej osady mogli być zasadźcy bracia Ludwig, Niclas i Johann Kabold, którzy przybyli tu z wioski Kaboldestorpe (Kavelsdorf) położonej na terenie ówczesnej Meklemburgii. [5]
Z najstarszej księgi miejskiej wynika (z lat 1305-1352), że w dniu 4 marca 1325 roku niejaka Grita Zabilsche [Sabelli] i pan Hinricus, jej syn, zrezygnowali na rzecz Ditleva Cabelwischa, sądząc z przydomku prawdopodobnie pochodzącego z Kawelwisch, z dziedzictwa, jakie posiadali (Item Grita Zabilsche et dominus Hinricus, filius eius, resignaverunt Ditlevo de Cabilwisch hereditatem suam, sicut habuerunt); z kolei tenże Ditlev Cabelwisch w dniu 26 sierpnia tego samego roku przekazał niejakiemu Evehardo de Styce swoje dziedzictwo jakie posiadał na rogu ulicy [położonej] na terenie grodu (Ditlevus de Cabelewychs dimisit Evehardo de Styce suam hereditatem angularem in plateo castri, sicut ipse habuit). [6] Z kolei z zachowanych dokumentów źródłowych wynika, że jeszcze w tym samym roku 1360 kartuzi wykupili od rycerza Henninga von Stoltenhagenu, właściciela pobliskiej osady Stolzenhen (Stoltenhagen=Stołczyn), jego udział w dobrach Cavelwisch za sumę 45 marek szczecińskich groszy (Stettinscher Pfenninge). [7] Pięć lat później jego syn Henrich [Henning] odstąpił klasztorowi w 1366 r. całość udziału swojego ojca we wiosce Cabelwisch wraz z należącymi do niej chmielnikiem i przynależnymi doń drewnianymi tyczkami za cenę 54 marek/ 44 marek? [uzupełnić od Hoogewega!. [8] Zawartą wówczas transakcję kupna wioski potwierdził klasztorowi książę Bogusław X. w dokumencie „datowanym w Szczecinie w poniedziałek przed Wniebowstąpieniem Naszego Pana w Roku Pańskim 1400 i 88 (14 maja 1488 roku)”.

  • Karczma Cavelwischer (niem.Cavelwischer Krug)

-

  • Dobra klasztorne Cavelwisch (niem. Kloster Eigentum Cavelwisch)

- W następnym roku Henning von Stoltenhagen sprzedał swój udział w tych dobrach również temu klasztorowi za sumę 45 marek szczecińskich groszy (Stettinscher Pfenninge); natomiast jego syn Henning odstąpił klasztorowi w 1366 r. wieś Cabelwysch wraz z należącymi do niej chmielnikiem i drewnianymi tyczkami za cenę 54 marek. Zawartą wówczas transakcję kupna wioski potwierdził klasztorowi książę Bogusław X. w dokumencie „datowanym w Szczecinie w poniedziałek przed Wniebowstąpieniem Naszego Pana w Roku Pańskim 1400 i 88 (14 maja 1488 roku)”


  • Folwark Kavelwisch Vorwerk Kavelwisch)

-

  • Stary Dwór (niem. Alte Hof)

-

  • Stara Kolonia (niem. Alte Kolonie)

- osiedle mieszkaniowe zbudowane przy obecnej ulicy Celulozowej i Stołczyńskiej w latach dwudziestych ub. wieku dla kadry kierowniczej i pracowników papierni „Feldmühle”.

  • Kolonia Cegłówki (niem. Neue Kolonie)

- osiedle mieszkaniowe (część miasta) położone w północno wschodniej części osiedla Stołczyn, w rejonie ulicy Stołczyńskiej i Cegłówka, i usytuowane obok należącego również do Stołczyna nadodrzańskiego osiedla Kraśnica. Osiedle nazwane „Nową Kolonią”, a obecnie określane przez miejscowych mieszkańców nazwą „Kolonia Cegłówki”, zaprojektował w latach 1920-1927 na potrzeby pracowników papierni „Feldmühle” architekt niemiecki Adolf Thesmacher.
Tadeusz Białecki sytuuje ulicę Cegłówki na terenie osiedla Cavelwisch (Babin) [9], co zresztą wynika z urzędowego opisu gruntów folwarku Cabelwisch [10] w szwedzkim spisie katastralnym i dołączonej do tego spisu mapy [11]. Z kolei według załącznika nr 2 [12] do uchwały Rady Miasta z 1990 roku [13], w sprawie utworzenia w mieście Szczecin dzielnic i osiedli, Kolonia Cegłówka została włączona do osiedla Skolwin.

Przypisy

  1. Po 1945 roku nosiła przez kilka lat nazwę Żółwinka, urzędowo zmienioną w 1949 roku; zob. T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy. Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta. Szczecin 1991, s. 368.
  2. Zob. najstarszy znany nam przebieg granic ziem należących do wioski Cavelwisch na mapie w matrykule szwedzkiego Pomorza z roku 1692 (https://dhm.uni-greifswald.de/jpegMaps/CVIb33.jpg).
  3. „[...] Stąd też Barnim, dzięki łasce Bożej książę szczeciński, Pomorza, Słowian i Kaszubów, wobec Boga Wszechmogącego deklaruje” [...] [osadzając mnichów] „w miejscu zwanym Grabowo obok naszego miasta Szczecin” [...] [uposażył klasztor kartuzów „Dom Łaski Bożej”] „dworem w Cabelwijsch [Cabelwysch] wraz z chmielnikiem i karczmą [należącą do] Cabelwisch [Kavelwisch]” (Hinc est quod nos Barnym dei gracia Stetinensis Pomeranie Slauie, et Cassubie dux publice profitemur quod in honorem omnipotentis. ac etiam cum curia in Cabelwijsch [Cabelwysch] [et molendino in ciuitate nostra Treptow antiqua, inter valuam et muros eiusdem ciuitatis posito, cum omnibus et Singulis dictarum curiarum et bonorum agris cultis et incultis, ortis, pomcriis, pratis, pascuis, Siluis, rubetis, aquis, riuulis, fluniis, aquarumve Seu fluuiorum decurfibus, piscacionibus et aliis corum pertinenciis universis] et presertim cum ortis humuli, et taberna in Cabelwijsch [Cabelwysch]; por. J.B. Steinbrück, Das ehemalige Karthäuser-Kloster Gottes-Gnade, und nachherige Fürstlich Pommersche Lust-Schloss bei Alten Stettin, Oderburg. Stettin 1780, s. 45 i n.; także H. Hoogeweg, Die Stifter und Klöster der Provinz Pommern. Bd. 2. Stettin 1925, s. 597.
  4. Zob. kavelen {gekavelt, lub gekabelt) – losowanie; Wiesschen – łąki w: DRW Quellenverzeichnis Mittelniederdeutsches Wörterbuch Bd. II, s. 437 oraz Bd. V., s. 739 (w obu przypadkach wybrać okienko „Faksimile [Titelblatt]” i odpowiedni wyraz opisany w porządku alfabetycznym); także J.B. Steinbrück, Das ehemalige Karthäuser-Kloster Gottes-Gnade..., op. cit., s. 15; a także H.K.W., Berghaus, Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungs-Bezirks der Königl. Regierung zu Stettin. Teil II.: Bd. 2.: Randowscher Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer. Anklam/ Berlin 1865, s. 1755.
  5. Nazwisko rodziny Kabold (Caboldus, Kabolt), których przedstawicieli także uważa się za założycieli wioski Kavelsdorf, wymieniane jest na terenie Meklemburgii i Rugii w latach 1221-1332; zob. J.B. Steinbrück, Das ehemalige Karthäuser-Kloster Gottes-Gnade..., op. cit., s. 15, także PUB I Bd. 6. Abt. 2, 1325, Orts- und Personenregister, s. 460.
  6. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Druck von Herrcke und Lebeling. Stettin 1921, zapis nr 1017, s. 102, zapis 1089 s. 108.
  7. Por. J.B. Steinbrück, Das ehemalige Karthäuser-Kloster Gottes-Gnade..., op. cit., s. 15, także H. Hoogeweg, Die Stifter und Klöster der Provinz Pommern..., op. cit., s. 598.
  8. J.B. Steinbrück, Das ehemalige Karthäuser-Kloster..., op. cit., s. 15, również H. Hoogeweg, Die Stifter und Klöster..., op. cit., s. 598.
  9. Zob. także T. Białecki, Zmiany w nazewnictwie geograficznym Szczecina po 1945 roku. Szczecin 1995, s. 16, 18, również 27 oraz 213
  10. Zob. strona internetowa Svea Pommern, Karten und Texte der Schwedischen Landesaufnahme von Pommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Bände 1-71, tu po kliknięciu w lewym panelu bocznym (Recherche-Ortssuche) pojawia się okienko wyboru miejscowości „Ortsauswahl-Wahl eines Ortes”, gdzie wpisujemy = Cabelwisch; tamże opis gruntów wioski Cabelwisch (Ortsbeschreibung (Reinschrift, PDF), Bd. 1 s. 202 [187] oraz opis rewizyjny: Revision der Ortsbeschreibung (Reinschrift, PDF), Bd. 19 s. 24 [20]).
  11. Zob. przegląd map w Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Cabelwisch.
  12. Zob. załącznik nr 2, s. 69a i 70.
  13. Zob. Uchwała Nr VIII/53/90 z dnia 28 listopada 1990 r.


Zobacz też

Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk