Krystyna Feldman

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krystyna Feldman
aktorka
brak zdjecia
Data urodzenia 1 marca 1916
Miejsce urodzenia Lwów
Data śmierci 24 stycznia 2007
Miejsce śmierci Poznań
Miejsce spoczynku Cmentarz Miłostowski w Poznaniu


Krystyna Feldman (1916-2007) – aktorka

Życiorys

Krystyna Zofia Feldman urodziła się 1 marca 1916 roku we Lwowie w rodzinie artystycznej. Ojciec Ferdynand był luminarzem lwowskich scen, wybitnym odtwórcą ról szekspirowskich. Matka, Katarzyna Anna z Sawickich, była aktorką teatralną i śpiewaczką operową. Po śmierci ojca w 1919 roku wraz z matką i ojczymem, pułkownikiem armii austriackiej Emilem Mayerem, wyjechała do Zakopanego. Tam ukończyła gimnazjum. Później, za namową matki, wyjechała do Lwowa, by podjąć naukę w Szkole Handlowej. W wieku siedemnastu lat zaczęła uczęszczać do lwowskiego studia aktorskiego prowadzonego przez Janusza Strachockiego. Zafascynowana postacią marszałka Józefa Piłsudskiego, wstąpiła do Związku Strzeleckiego. Tu organizowała przedstawienia teatralne i deklamowała okolicznościowe wiersze. W 1937 roku zdała eksternistyczny egzamin aktorski w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie.

Po raz pierwszy przed publicznością wystąpiła w wieku pięciu lat. Profesjonalnie zadebiutowała na deskach lwowskiego Teatru Miejskiego w roli chłopca w bajce Artura Oppmana Kwiat paproci. Ze względu na charakterystyczny typ urody (drobna, szczupła, o ostrych rysach twarzy) w przyszłości wielokrotnie powierzano jej role chłopców lub mężczyzn, np. Szurika w Bajce Michaiła Swietłowa czy Chaimka w Niemcach Leona Kruczkowskiego. Z Teatrem Miejskim związana była dwa lata. W 1939 roku otrzymała angaż do działającego w Łucku Teatru Wołyńskiego. W latach 1939-1941 grała w Teatrze Robotniczym w Zimnej Wodzie. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej powróciła do rodzinnego Lwowa.

W czasie okupacji niemieckiej zajmowała się handlem. W 1942 roku wstąpiła do Armii Krajowej. Była łączniczką, m.in. przewoziła pocztę polową między Zimną Wodą a Lwowem.

Tuż po wyzwoleniu miasta w 1944 roku powróciła na scenę do zorganizowanego przez Bronisława Dąbrowskiego Polskiego Teatru Dramatycznego we Lwowie. Po zakończeniu wojny wraz z zespołem teatru została repatriowana do Katowic. W październiku 1945 roku w Teatrze Śląskim zagrała Staszka w Weselu Stanisława Wyspiańskiego. Zajęła się także twórczością literacką, m.in. pisaniem nowel. Napisała również słuchowisko radiowe. Wstąpiła do klubu literackiego. W 1946 roku została zaangażowana do nowo utworzonego teatru w Opolu, który początkowo prowadził działalność objazdową. Tu poznała aktora i reżysera Stanisława Brylińskiego (1890-1953), który został jej mężem. Razem wyjechali do Jeleniej Góry, gdzie mieszkały matka i siostra Krystyny Feldman. W Teatrze Miejskim w Jeleniej Górze zagrała m.in. Agatę w Niewinnych winowajcach Aleksandra Ostrowskiego.

W 1948 roku została zaangażowana przez znanego jeszcze z czasów lwowskich dyrektora Sylwestra Czosnowskiego do Teatru Polskiego w Szczecinie. Wraz z mężem Stanisławem Brylińskim zamieszkała w zaadaptowanym na mieszkanie lokalu przy teatrze na ul. Swarożyca. Później przeniosła się do willi aktorskiej na Pogodnie. Po reorganizacji teatru została aktorką Państwowego Teatru Polskiego, którego dyrekcję objął Zbigniew Sawan. Na szczecińskiej scenie zadebiutowała w Niewinnych winowajcach rolą starej żebraczki Gałczychy, tworząc obok Marii Malickiej najlepszą kreację w tej sztuce. Uwagę krytyków zwróciła również rolami Melanii w Jadzi wdowie Ryszarda Ruszkowskiego i Pani Tykalskiej w Panu Damazym Wacława Blizińskiego. Za rolę Szurika w Bajce Swietłowa została nagrodzona na I Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Warszawie. Była także asystentem reżysera. W 1950 roku na życzenie Leona Kruczkowskiego zagrała w scenicznej adaptacji jego dramatu Niemcy. W sztuce wcieliła się w żydowskiego chłopca Chaimka. Przedstawienie to zainaugurowało działalność drugiej sceny Państwowego Teatru Polskiego - Teatru Współczesnego.

W latach 1950-1968 grała w Łodzi. Występowała w Teatrze Nowym (1950-1952 i 1953-1963) i w Teatrze Powszechnym (1952-1953 i 1963-1968). Jako reżyser zadebiutowała w łódzkim Teatrze 7.15, realizując przedstawienie Księżycowy pantofelek Wandy Żółkiewskiej. W latach 1968-1972 była aktorką Teatru Ludowego w Nowej Hucie.

Ponownie do Szczecina przyjechała w 1972 roku na zaproszenie dyrektora Józefa Grudy. Do 1975 roku była aktorką Państwowych Teatrów Dramatycznych. Głównie występowała na scenie Teatru Współczesnego. Współpracowała z Teatrem Krypta. Niezapomniane kreacje stworzyła w Tangu Sławomira Mrożka (Eugenia) i w Operze za trzy grosze Bertolta Brechta (Celia). W 1974 roku została laureatką Bursztynowego Pierścienia. Grała również w spektaklach szczecińskiego Teatru Telewizji. Współpracowała z lokalną rozgłośnią radiową.


W sezonie 1975/76 występowała gościnnie w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu. Od 1976 roku była aktorką scen poznańskich. Początkowo grała w Teatrze Polskim. W 1980 roku zaangażowała się w działalność Solidarności. Związała się ze środowiskiem dominikanów w Poznaniu. Założyła Teatr Seminaryjny, w którym aktorami byli klerycy. Po zawieszeniu stanu wojennego została zwolniona z Teatru Polskiego. Od 1983 roku aż do śmierci grała w Teatrze Nowym.

Krystyna Feldman w tytułowej roli w filmie Krzysztofa Krauzego Mój Nikifor (2004)

W 1953 roku zadebiutowała na srebrnym ekranie epizodem w Celulozie Jerzego Kawalerowicza. Wspaniale zagrana rola dewotki zwróciła na nią uwagę innych reżyserów. Wystąpiła niemal w stu filmach w drugo- i trzecioplanowych rolach o bardzo dużej rozpiętości kreowanych postaci. Prawdziwe mistrzostwo prezentowała grając wścibskie sąsiadki, babcie, dewotki, demoniczne nauczycielki. Obdarzona dużym temperamentem komicznym szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i lubianych polskich aktorek filmowych. Do dziś uchodzi za niekwestionowaną królową drugiego planu. Zagrała m.in. w Wolnym mieście (1958), Inspekcji pana Anatola (1959), Świadectwie urodzenia (1961), Głosie z tamtego świata (1962), Dwóch żebrach Adama (1964), Świętej wojnie (1965), Sublokatorze (1966), Stajni na Salwatorze (1967), Lalce (1968), Czerwonym i złotym (1969), Ablu twoim bracie (1970), Kłopotliwym gościu (1971), Sędziach (1974), Palace Hotel (1977), Pociągu do Hollywood (1987), Pogrzebie kartofla (1990), Nad rzeką, której nie ma (1991), Dwóch księżycach (1993), Horrorze w Wesołych Bagniskach (1995), Złocie dezerterów (1998), Starej baśni (2003), Dublerach (2006), Rysiu (2007). Niezapomnianą postać babci głównego bohatera stworzyła w filmie Yesterday (1984) w reż. Radosława Piwowarskiego. Ukoronowaniem jej długoletniej kariery filmowej była wybitna kreacja malarza-prymitywisty Nikifora Krynickiego w obrazie Krzysztofa Krauzego Mój Nikifor. Była to pierwsza główna rola w życiu artystki. Zagrała ją mając 88 lat. Za kreację tę otrzymała wiele prestiżowych nagród na krajowych i zagranicznych festiwalach filmowych.

Grała także w serialach telewizyjnych, m.in. w Kapitanie Sowie na tropie (1965), Klubie profesora Tutki (1968), Stawce większej niż życie (1968), Czterdziestolatku (1974), Janie Serce (1981), Na kłopoty... Bednarski (1986), Rzece kłamstwa (1987), Mistrzu i Małgorzacie (1988), Pannach i wdowach (1991), Bożej podszewce (1997), Złotopolskich (1998), Miodowych latach (1999), Ogniem i mieczem (2000), Plebanii (2003), na dobre i na złe (2006). Niezwykłą popularność przyniosła jej rola babci Rozalii Kiepskiej w sitcomie Świat według Kiepskich (1999-2005). Z upodobaniem grywała także w Teatrze Telewizji (Szczecin, Łódź, Poznań), m.in. w spektaklach reżyserowanych przez Jerzego Antczaka, Andrzeja Barańskiego, Rudolfa Ziołę, Olgę Lipińską i Izabellę Cywińską.

Działała w Poznańskim Oddziale Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich, gdzie piastowała funkcję wiceprezesa.

Zmarła 24 stycznia 2007 roku w Poznaniu. Została pochowana w alei Zasłużonych na cmentarzu na Miłostowie w Poznaniu. Zgodnie z życzeniem, artystkę pochowano w kostiumie z monodramu I to mi zostało, który był jej ostatnią kreacją aktorską.

Twórczość artystyczna (Szczecin)

Teatr

Tytuł Autor Reżyseria Rodzaj twórczości Rola Teatr Data premiery
Niewinni winowajcy Aleksander Ostrowski Henryk Lotar asystent reżysera, obsada aktorska Żebraczka Gałczycha Teatr Polski 29 października 1948
Jadzia wdowa Ryszard Ruszkowski Zbigniew Sawan obsada aktorska Melania Państwowy Teatr Polski 18 kwietnia 1949
Pan Damazy Józef Bliziński Stanisław Bryliński asystent reżysera, obsada aktorska Pani Tykalska Państwowy Teatr Polski 23 sierpnia 1949
Bajka Michaił Swietłow Zbigniew Sawan obsada aktorska Szurik Państwowy Teatr Polski 27 października 1949
Niemcy Leon Kruczkowski Jan Perz asystent reżysera, obsada aktorska Chaimek, dziecko żydowskie Państwowy Teatr Polski (scena Teatr Współczesny) 16 stycznia 1950
Zemsta Aleksander Fredro Stanisław Bryliński asystent reżysera Państwowy Teatr Polski 31 marca 1950
Sprawa Pawła Eszteraga Sandor Gergely Łazarz Kobryński asystent reżysera Państwowy Teatr Polski 28 maja 1950
Romans z wodewilu Władysław Krzemiński Wojciech Jesionka obsada aktorska Katarzyna; Pani I Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 7 października 1972
Lubow Jarowaja Konstanty Trieniew Piotr Lwowicz Monastyrski (ZSRR) obsada aktorska Maria Skopcewa Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 15 grudnia 1972
Dzieci i wnuki Zofia Chądzyńska Ewa Kołogórska obsada aktorska Kobieta I Teatr Krypta 8 stycznia 1973
Kotka na rozpalonym blaszanym dachu Tennessee Williams Aleksander Strokowski obsada aktorska Babcia Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 24 marca 1973
Listy zza muru (monodram) Krystyna Wituska Aleksander Strokowski obsada aktorska Teatr Krypta 4 czerwca 1973
Kram z piosenkami Leon Schiller Barbara Fijewska obsada aktorska Ciotunia; Dama; Gość; Pani; Sprzedawczyni pierników; Straganiarka Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 8 września 1973
Człowiek znikąd Ignatij Dworiecki Józef Gruda obsada aktorska Członek egzekutywy Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 12 lutego 1974
Tango Sławomir Mrożek Józef Gruda obsada aktorska Eugenia Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 3 maja 1974
Grzech Stefan Żeromski Józef Gruda asystent reżysera, obsada aktorska Stara pani Parmen Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 9 listopada 1974
Dziesięć paradoksów prokuratora Kempnera, czyli ostatnie dni Hitlera Józef Gruda Józef Gruda obsada aktorska Sprzątaczka Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 lutego 1975
Opera za trzy grosze Bertolt Brecht Peter Fischer obsada aktorska Celia Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 8 maja 1975



Afisze teatralne do sztuk z udziałem Krystyny Feldman


Radio

Tytuł słuchowiska Autor Reżyseria (adaptacja radiowa) Forma twórczości Data pierwszej emisji
Listy z więzienia (monodram) na podst. listów Krystyny Wituski (Bogdan Wojtczak) obsada aktorska 2 września 1973


Telewizja

Tytuł sztuki Autor Scenariusz Reżyseria Realizacja telewizyjna Rola Data premiery
Pułapka z mahoniu Wiesław Andrzejewski Czesław Staszewski Czesław Staszewski Ryszard Zawidowski Siostra przełożona 26 stycznia 1973
Inwazja jaszczurów Karel Čapek Wojciech Jesionka Ryszard Zawidowski Barmanka 3 marca 1973
Zaręczyny mojej siostry (w cyklu Wieczór z Jarosławem Haszkiem) Jarosław Haszek Władysław Wojciechowski (adaptacja) Ewa Kołogórska Andrzej Kobyliński obsada aktorska 26 kwietnia 1973


Nagrody i wyróżnienia

  • 1949 – nagroda za rolę Szurika w Bajce Swietłowa na I Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Warszawie
  • 1974Bursztynowy Pierścień za rolę Eugenii w Tangu Sławomira Mrożka w reż. Józefa Grudy
  • 1988 – nagroda za rolę Lali w sztuce Narzeczony Beaty (Teatr Nowy w Poznaniu) na XXVIII Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
  • 1992 – „Biały bez” - nagroda „Expresu Porannego”, Pałacu Kultury i TKT w Poznaniu
  • 1997 – Złoty Wawrzyn Grzymały
  • 1997 – Ad perpetuam rei memoriam - medal wojewody poznańskiego za wybitne osiągnięcia artystyczne przez 60 lat pracy aktorskiej
  • 2001 – statuetka „Jańcia Wodnika” za mistrzostwo aktorskie drugiego planu oraz nagroda TVP za całokształt twórczości VIII Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Filmowej „Prowincjonalia” we Wrześni
  • 2001 – „Orzeł - Polska Nagroda Filmowa” za najlepszą rolę drugoplanową w filmie To ja, złodziej
  • 2001 – Zasłużony dla Miasta Poznania
  • 2003 – nagroda marszałka województwa wielkopolskiego za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej
  • 2004 – Tytuł Osobowości Wszech Czasów z Wielkopolski przyznany przez Wielkopolan w plebiscycie widzów Kino Polska, czytelników „Gazety Poznańskiej” i słuchaczy Radia Merkury
  • 2004 – „Rogal i Pióro” - nagroda „Naszego Klubu”
  • 2004 – nagroda jury za za wybitną kreację aktorską, rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor na XXIX Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych
  • 2004 – „Gigant” - doroczna nagroda „Gazety Wyborczej” w Poznaniu za poznański styl pracy
  • 2005 – Super Wiktor
  • 2005 – nagroda dla najlepszej aktorki za rolę tytułową w filmie Mój Nikifor na VII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Manilii (Filipiny)
  • 2005 – nagroda dla najlepszej aktorki za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Valladolid (Hiszpania)
  • 2005 – Grand Prix za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor na V Międzynarodowym Festiwalu Aktorskim „Stożary” w Kijowie (Ukraina)
  • 2005 – nagroda dla najlepszej aktorki za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor na 40 Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Karlovych Varach (Czechy)
  • 2005 – „Złota Kaczka” - nagroda dla najlepszej aktorki za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor - Warszawa
  • 2005 – statuetka „Jańcia Wodnika” - nagroda dla najlepszej aktorki za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor na XII Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Filmowej „Prowincjonalia” we Wrześni
  • 2005 – „Orzeł - Polska Nagroda Filmowa” w kategorii Najlepsza aktorka w roli pierwszoplanowej za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor
  • 2005 – I miejsce w Złotej Piątce, plebiscycie czytelników „TeleRzeczpospolitej”, Warszawa
  • 2005 – Wielka Pieczęć Poznania
  • 2006 – nagroda za najlepszą rolę kobiecą - nagroda za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor na IV MIędzynarodowym Festiwalu Filmowym w Pune (Indie)
  • 2006 – nagroda aktorska za kreację malarza-prymitywisty Nikifora w filmie Mój Nikifor w reż. Krzysztofa Krauze na 7 Międzynarodowym Festiwalu Filmów Autorskich w Rabacie (Maroko)
  • 2006 – nagroda za Najlepszą Rolę Kobiecą za rolę Nikifora w filmie Mój Nikifor w reż. Krzysztofa Krauzego na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Zimbabwe
  • 2006 – Nagroda Specjalna za główną rolę w filmie Mój Nikifor w reżyserii Krzysztofa Krauzego na III Europejskim Festiwalu Filmowym „Integracja i ja”


Odznaczenia

Zasluzony Dzialacz.jpg
  • 1955 – Srebrny Krzyż Zasługi
  • 1966 – Zasłużony Działacz Kultury
  • 1966 – Honorowa Odznaka m. Łodzi
  • 1974 – Zasłużony Działacz Kultury
  • 1979 – Honorowa Odznaka m. Poznania
  • 1998 – Złota Odznaka Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich
  • 2005 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
  • 2007 – Order Uśmiechu


Krystyna Feldman o swoich rolach

  • (...) Postać Szurika była o tyle trudna do odtworzenia, że nie miałam żadnych wzorów. Trzeba było szukać go w literaturze – nad lekturą radziecką spędziłam też cały mój urlop jeszcze przed próbami „Bajki”. Rolę Szurika rozumiem jako połączenie odwagi i pewnej zadzierżystości z głęboką ideowością, z serdecznym koleżeństwem i szacunkiem dla starszych. Trzeba też było uważać, by odwagi i śmiałości nie pomieszać z zuchwalstwem i pewnym rodzajem „andrusostwa”, tak obcym radzieckiej młodzieży. Studiowałam też wzory wśród naszej młodzieży, wystawałam godzinami przed bramami szkolnymi, usiłując podpatrzeć „na gorąco” sposób bycia naszych chłopców, obserwowałam ich w tramwajach. („Kurier Szczeciński” 1950 nr 3, s. 4)



Ciekawostki

  • Była autorką wspomnień Krystyna Feldman albo festiwal tysiąca i jednego epizodu (współautor Tadeusz Żukowski), którą w 2000 roku wydano nakładem Wydawnictwa Św. Wojciecha w Poznaniu. Fragmenty książki w postaci monodramu prezentowała aktorka w spektaklu I to mi zostało (2007) na scenie Teatru Nowego w Poznaniu
  • W dniu 1 marca 2016 roku, w setną rocznicę urodzin aktorki, ukazała się jej powieść Światła, które nie gasną. Akcja odnalezionego po latach przez bratanka Krystyny Feldman rękopisu toczy się w teatrze. Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa Miejskiego „Posnania”



Źródła

Bibliografia

Inne




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz