Ołtarz Jakuba Apostoła z Kołobrzegu

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ołtarz Jakuba Apostoła z Kołobrzegu (nastawa ołtarzowa)
Ołtarz Jakuba Apostoła z Kołobrzegu (nastawa ołtarzowa)
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2016.
Autor warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej
Lokalizacja Nastawa ołtarza - Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, wystawa Magazyn Sztuki Dawnej, nr. inw.: MNS/Szt/126;

Predella - kolegiata w Kołobrzegu, pod ołtarzem Ostatniej Wieczerzy

Data powstania ok. 1500–1520 r.
Materiał drewno lipowe, tempera, polichromia, złocenia

127,5 x 92 cm (zamknięty)


Ołtarz Jakuba Apostoła z Kołobrzegu (tryptyk Jakuba Apostoła z Kołobrzegu) – ołtarz w formie tryptyku o tematyce poświęconej głównie świętemu Jakubowi, wykonany przez warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej w latach ok. 1500–1520, wiązany z kolegiatą w Kołobrzegu.

Tryptyk Jakuba Apostoła w kolegiacie w Kołobrzegu, przed 1945 r., fot. Archiwum MNS.

Opis

Ołtarz ku czci św. Jakuba Apostoła, jest dziełem późnogotyckiego warsztatu snycerskiego Mistrza Pasji Chociwelskiej, działającego na Pomorzu w latach 1500-1520. Stanowi typowy dla okresu średniowiecza przykład retabulum ołtarzowego w formie tryptyku. Jego najważniejszą częścią jest szafa środkowa, do której przymocowane są ruchome skrzydła. Wnętrze - prezentowane podczas celebrowania świątecznej liturgii - wypełnione jest figurami świętych ukazanych na złotym tle symbolizującym sferę niebiańską.

Wnętrze tryptyku Jakuba Apostoła ukazuje przy tym charakterystyczny dla licznych ołtarzy warsztatu Mistrza Pasji Chociwelskiej schemat kompozycyjny. W centrum ustawione są trzy nieizolowane w oddzielnych niszach figury: św. Jakuba Starszego, patrona pielgrzymów, z typowym dla siebie atrybutem – kapeluszem z muszelką i towarzyszących mu po bokach św. św. Piotra i Pawła. Postaci przez energiczne gesty i pozy, wydają się ze sobą korespondować, co nawiązuje do przedstawień określanych mianem świętej rozmowy - Sacra Conversazione. Skrzydła boczne podzielone na cztery kwatery zawierają po dwie figurki świętych, w lewym: Piotra i Pawła, Krystyny i Dominika, w prawym: Jana Chrzciciela i Jerzego oraz Wawrzyńca i Antoniego. Przy czym figurki Piotra i Pawła (górna kwatera lewego skrzydła) pierwotnie należały do innego ołtarza. Wnętrze ołtarza zdobione jest obficie nałożonym i wzorzyście wytłaczanym złotem oraz dekoracyjnym fryzem maswerkowym z motywem „oślego” grzbietu ponad głowami figur.

Częściej prezentowane rewersy skrzydeł (ołtarz zamknięty), również podzielone na cztery kwatery, zawierają przedstawienia malowane. Tematyka obrazów związana jest z życiem i męczeńską śmiercią św. Jakuba. Kwatery ukazują kolejno (od lewej górnej): „Palenie ksiąg”, „Sąd nad Jakubem”, „Jakuba prowadzonego na stracenie” i „Ścięcie Jakuba”. Na predelli namalowane są sceny związane z pielgrzymką św. Jakuba. Partie malowane ołtarza wiązane są z malarzem lub warsztatem współpracującym z warsztatem Mistrza Pasji Chociwelskiej, a artystycznie wywodzącym się z kręgu malarza lubeckiego Hermena Rode.[1]

Sceny z życia św. Jakuba Apostoła, rewers ołtarza Jakuba Apostoła z Kołobrzegu, fot. G. Solecki, A. Piętak, 2016.

Historia

Ołtarz przed II wojną światową znajdował się w kolegiacie Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu, obecnej bazylice konkatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.[2] Zawieszony był prawdopodobnie na ścianie w zewnętrznej nawie południowej. Stanowił jeden z licznych ołtarzy należących do wyposażenia kościoła. Jego fundacja mogła być związana z typową dla późnego średniowiecza i rozwoju kultu świętych praktyką zamawiania dzieł w intencji dziękczynnej.

W okresie wojny ołtarz wraz z innymi elementami wyposażenia wnętrza kołobrzeskiej kolegiaty był ewakuowany. Nastawa ołtarza (szafa) po wojnie trafiła do zbiorów Muzeum w Białogardzie. Po jego rozwiązaniu w 1951 r. została przekazana do Muzeum Pomorza Zachodniego, obecnie Narodowego w Szczecinie. Predella ołtarza znajduje się w konkatedrze, gdzie zestawiona jest z ołtarzem Ostatniej Wieczerzy.

Przypisy

  1. Z. Krzymuska-Fafius, Kołobrzeg jako ośrodek sztuki w średniowieczu, [w:] Salsa Cholbergiensis – Kołobrzeg w średniowieczu, pod. red. L. Leciejewicza, M. Rębkowskiego, Kołobrzeg 2000, s. 184.
  2. L. Böttger, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin, Bd. 1, H. 1: Die Kreise Köslin und Colberg-Körlin, Stettin 1889, s. 35.


Bibliografia

  • Ludwig Böttger, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin, Bd. 1, H. 1: Die Kreise Köslin und Colberg-Körlin, Stettin 1889, s. 35.
  • Paul Hinz, Der Kolberger Dom und seine Bildwerke, Stettin 1936, s. 85.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 1960, t. 6, s. 396–398, 406 in.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, kat. 43, s. 64–65.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Kołobrzeg jako ośrodek sztuki w średniowieczu, [w:] Salsa Cholbergiensis – Kołobrzeg w średniowieczu, pod. red. L. Leciejewicza, M. Rębkowskiego, Kołobrzeg 2000, s. 183–184.
  • Kinga Krasnodębska, Tryptyk św. Jakuba Apostoła z Kołobrzegu, [w:] Skarby sztuki. Muzeum Narodowe w Szczecinie, red. D. Kacprzak, L. Karwowski, Szczecin 2014, s. 81.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska