Obwarowania miejskie Szczecina

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mury miejskie Szczecina pod koniec XVI wieku, widok z lotu ptaka od zachodu
(Alten-Stettin, Braun & Hogenberg, 1590/1594, fragment)

Rozwój budownictwa obronnego w Szczecinie

Historia

Najstarszy system obronny osad pomorskich należał do umocnień drewniano-ziemnych. W trakcie prac archeologicznych, przeprowadzonych na terenie szczecińskiego podgrodzia, ustalono, że odkryte obwarowania drewniano-ziemne powstały u schyłku lat 80. XI wieku. Wał, który jednocześnie pełnił rolę przeciwpowodziową od strony rzeki i przede wszystkim obronną, otaczał osiedle z trzech stron i miał kształt podkowy, natomiast czwartą, zachodnią stronę, chroniły umocnienia grodu, które od północy sięgały do drewnianej bramy prowadzącej do wiku dolnego, a od południa łączyły się z obwarowaniami podgrodzia w rejonie ulicy Kurkowej. Od strony rzeki wał wzniesiono wzdłuż późniejszej ulicy Małej Odrzańskiej. Konstrukcja tego wału ziemnego składała się z drewnianych skrzyń wypełnionych ziemią, a jego szerokość dochodziła miejscami do 20 metrów. Po stronie zewnętrznej dochodziły do tego fosy, natomiast od strony wewnętrznej wzdłuż wałów ciągnęło się moszczone drewnem przejście, które z czasem zastąpiła okólna ulica. Wał był kilkakrotnie przebudowywany, a także niszczony w wyniku pożarów, spowodowanymi napadami obcych wojsk, m. in. Bolesława Krzywoustego na przełomie lat 1121/1122, Duńczyków w 1189 roku, i być może Brandenburczyków w 1214 r. Po ostatnim napadzie wały od strony rzeki w drugiej dekadzie XIII wieku zniwelowano i już nie odbudowano. Pozwoliło to w trakcie lokacji miasta na rozbudowę podgrodzia w kierunku wschodnim i jednocześnie na stopniowe wzniesienie murów obronnych od strony rzeki. Przejście z formy obwarowań drewnianych do murowanych realizowano powoli. W pierwszej kolejności na bardziej trwałe, z kamienia i cegły, zmieniano drewniane bramy wejściowe, czego przykładem była Brama Młyńska wspomniana już w 1268 roku. Prawdopodobnie pod koniec XIII wieku miasto otoczono murami na kilku odcinkach, a także fosą wymienioną przy okazji wzmianki o murowanej Bramie Młyńskiej. Trudności te wynikały m.in. z powodu braku siły roboczej i przede wszystkim odpowiednich środków finansowych. Poszczególne odcinki starych wałów ziemnych rozbierano, zastępując je wysokim na 5 do 9 m kamienno-ceglanymi murem, zwieńczonym basztami i otoczonym przyległą doń głęboką fosą.
Rozwój sztuki oblężniczej i obronnej oraz techniki wojennej spowodował kolejne zmiany w całym systemie fortyfikacji miejskich. Na przełomie XIV/XV wieku stulecia uległy przebudowie mury miejskie i poddano modernizacji poszczególne baszty i bramy miejskie, którym dodano silnie ufortyfikowane przedbramia. Do istniejących wałów i fos dołożono dodatkowe. Na koniec z powodu udoskonalenia broni palnej wprowadzono ważne składniki fortyfikacji - basteje i barbakany (rondel).

Podział historyczny obwarowań miejskich

Po lokacji miasta w kolejnych okresach historycznych system obronny można podzielić następująco:

  • Średniowieczne mury obronne Szczecina
    • Mury miejskie
    • Uliczki przymurne
    • Wały ziemne
    • Fosa miejska
    • Mury zamkowe
    • Baszty miejskie
      • Baszty łupinowe
      • Baszty cylindryczne
    • Bramy miejskie
    • Bramy wodne
  • Fortyfikacje nowożytne
    • Fortyfikacje szwedzkie
      • Wały ziemne
      • Mury miejskie i baszty
      • Bramy miejskie
      • Fosy
      • Bastiony i raweliny
      • Szaniec Gwiaździsty
    • Fortyfikacje pruskie
      • Forty
      • Wały ziemne, bastiony, raweliny
      • Nowożytne bramy miejskie
      • Fosy

Zobacz też

Bibliografia

  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
  • Fredrich C., Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten W: BSt NF Bd. XXVI, Stettin 1924.
  • Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins W: BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925.
  • Fredrich C., Das älteste Stück der Stettiner Stadtbefestigung W: BSt NF Bd XXVIII, Stettin 1926.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • Kownas S., Piskorski Cz., Szczecin - miasto parków i zieleni. Poznań 1958.
  • Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709. Karten und Texte. Herausgegeben von der Historischen Kommission für Pommern e. V. und dem Landesarchiv Greifswald in Verbindung mit der Gesellschaft für pommersche Geschichte, Altertumskunde und Kunst e. V. Städte. Bd. 3, Teil 2: Stettin. Passauer Viertel, Verlag Ludwig, Kiel 2005 [tłum. na n. Dirk Schleinert].
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
  • Szczecin we wczesnym średniowieczu. Wschodnia część suburbium. Praca zbiorowa pod red. W. Łosińskiego. Szczecin 2003.
  • Kowalska A.B., Dworaczyk M., Szczecin średniowieczny. Nadodrzańskie centrum. Warszawa 2011.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk