Płyta z kamienicy Loitzów w Szczecinie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Płyta z kamienicy Loitzów w Szczecinie
Płyta z kamienicy Loitzów w Szczecinie
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2012.
Autor Hans Schenck zw. Scheusslich (?)
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, wystawa Magazyn Sztuki Dawnej, nr. inw. MNS/Szt/543
Data powstania ok. 1547 lub 1555–1565 r.
Materiał piaskowiec, resztki polichromii

57 x 82 cm


Płyta z kamienicy Loitzów w Szczecinie (płyta ze sceną "Nawrócenia Szawła" lub płyta ze sceną "Nawrócenia św. Pawła" ze Szczecina) - kamienny renesansowy relief z przedstawieniem "Nawrócenia Szawła" z kamienicy rodziny szczecińskich bankierów Loitzów w Szczecinie.

Opis

Renesansowy relief z kamienicy Loitzów w Szczecinie wykonany jest w prostokątnej płycie piaskowca, o wym. 57 x 82 cm. Zawiera dynamiczne, wielofigurowe przedstawienie „Nawrócenia Szawła” oparte na opisie wydarzenia z Nowego Testamentu. Scena została podzielona na dwie partie. Górna ukazuje płaszczyznę nieba, na tle którego widoczne jest wyobrażenia Chrystusa Zmartwychwstałego w obłoku. Chrystus kieruje trzymaną w ręku włócznię ku Szawłowi, przedstawionemu poniżej, w chwili upadku z konia. Włócznia wyznacza tym samym oś kompozycyjną obrazu. W dolnej „ziemskiej” partii potraktowanej bardziej plastycznie, wokół Szawła stłoczeni zostali jego towarzysze w drodze do Damaszku. Skomplikowany układ poruszonych postaci, którego czytelność utrudnia szczątkowo zachowana polichromia, tworzy tu rodzaj dekoracyjnego fryzu, któremu przyświeca zasada horror vacui

Ze względu na szczególną rolę kultu św. Pawła (imię przyjęte przez Szawła po nawróceniu) wśród protestantów, płyta uważana jest za publiczną deklarację i manifestację religijną Loitzów, którzy ok. 1540 r. wzorem szczecińskich książąt przeszli na reformację.[1]

Autorstwo i datowanie

Płyta wiązana jest z twórczością berlińskiego rzeźbiarza i medaliera Hansa Schencka zw. Scheusslich w oparciu o analogię do rewersu medalionu Hansa Klura (1546 r.) przypisanego temu rzeźbiarzowi.[2]

Hellmuth Bethe zestawił płytę z innym o analogicznym przedstawieniu reliefem z Märkisches Museum w Berlinie, również uznawanym za dzieło Schencka i datował ją na rok 1547, gdy ukończona została budowa pałacu miejskiego Loitzów w Szczecinie. [3] Maria Glińska analogie z egzemplarzem z Berlina uznaje za wynik korzystania ze wspólnego wzoru graficznego, zaś nieznanego autora szczecińskiej płyty określa mianem mistrza manieryzmu północnego i południowego.[4]

Ostatnio Andreas Cante, w odniesieniu do stylistycznego rozwoju dzieł przypisywanych Schenckowi, do których zalicza płytę z kamienicy Loitzów i przesuwa datowanie reliefu na lata ok. 1555-1565. [5]

Historia

Do 1896 r. płyta wmurowana była w fasadę kamienicy Loitzów w Szczecinie. Wówczas została zakupiona przez szczecińskie Towarzystwo Historii i Starożytności Pomorza (wpisana na inwentarz w 1897 r.),[6]którego zbiory znalazły się w Muzeum Prowincjonalnym utworzonym w 1928 r. Po II wojnie światowej płyta trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie. Na fasadzie kamienicy Loitzów wmurowana jest na jej miejscu kamienna kopia.

Przypisy

  1. M. Glińska, Zespół pomorskich płyt kamiennych architektoniczno-dekoracyjnych z lat około 1545–1548, „Materiały Zachodniopomorskie” 1969, t. 15, s. 339–340.
  2. J. F. Seeger, Hans Schenck (genannt Scheußlich). Ein deutscher Bildhauer des 16. Jahrhunderts, Diss., Universität Leipzig, 1932, „Mitteilungen des Vereins für die Geschichte Berlins” 1932, Jg. 49, Nr. 2/3, s. 82. Effigy of Hans Klur with Death and a 'brand painting' of Pope Paul III, by Hans Schenck
  3. H. Bethe, Studien zur Renaissanceplastik in Pommern, „Baltische Studien”, N.F., 1932, Bd. 34, s. 209.
  4. M. Glińska, op. cit., s. 333, 337–339, 357.
  5. A. Cante, Der Bildhauer und Medailleur Hans Schenck oder Scheußlich. Ein Künstler der Renaissance in Zeiten der Reformation, Bd. 1, Hamburg–Berlin 2007, s. 437–438.
  6. „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde” 1897, Jg. 11, Nr. 6, s. 95.


Bibliografia

  • Hellmuth Bethe, Studien zur Renaissanceplastik in Pommern, „Baltische Studien”, N.F., 1932, Bd. 34, s. 207–210.
  • Andreas Cante, Der Bildhauer und Medailleur Hans Schenck oder Scheußlich. Ein Künstler der Renaissance in Zeiten der Reformation, Bd. 1, Hamburg–Berlin 2007, s. 434–438.
  • Maria Glińska, Zespół pomorskich płyt kamiennych architektoniczno-dekoracyjnych z lat około 1545–1548, „Materiały Zachodniopomorskie” 1969, t. 15, s. 331–340, 356–357.
  • Maria Glińska, Plastyka kamienna na Pomorzu Zachodnim w latach 1530–1640, [w:] Sztuka Pomorza Zachodniego, red. Z. Świechowski, Warszawa 1973, s. 322–328.
  • Kinga Krasnodębska, Nowożytna rzeźba kamienna na dworach książąt pomorskich w okresie złotego wieku Pomorza, [w:] Złoty wiek Pomorza: sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku, pod red. R. Makały, Szczecin 2013, s. 67–69.
  • „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde” 1897, Jg. 11, Nr. 6, s. 95.
  • Joachim Friedrich Seeger, Hans Schenck (genannt Scheußlich). Ein deutscher Bildhauer des 16. Jahrhunderts, Diss., Universität Leipzig, 1932, „Mitteilungen des Vereins für die Geschichte Berlins” 1932, Jg. 49, Nr. 2/3, s. 82.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska