Paweł Wieczorek
| Paweł Wieczorek | |||
| inżynier, dyrektor Stoczni Szczecińskiej | |||
| |||
| Data urodzenia | 15 stycznia 1915 | ||
| Miejsce urodzenia | Zurych | ||
| Data śmierci | 12 marca 2001 | ||
| Miejsce śmierci | Göteborg | ||
| Miejsce spoczynku | Kvibergs kyrkogård Göteborg Kw. 084, miejsce 00187 | ||
Paweł Wieczorek (1915-2001), inżynier, pierwszy dyrektor Stoczni Szczecińskiej
Życiorys
Paweł Wieczorek[1] urodził się 15 stycznia 1915 r. w Zurychu, gdzie zamieszkali jego rodzice[2] podczas studiów ojca[3] na tamtejszej politechnice. Po ukończeniu Prywatnego Gimnazjum Męskiego Towarzystwa Społecznego Polskiego w Łodzi, od 1934 r. studiował przez pięć lat na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Przystąpił wtedy do komunizującego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”.
Następnie w okupowanym przez Sowietów Lwowie podjął studia na Wydziale Budowy Maszyn Lwowskiego Instytutu Politechnicznego[4], a jednocześnie był agitatorem Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii Bolszewików. Po niemieckiej napaści na Związek Sowiecki przez miesiąc służył w Armii Czerwonej. Od września 1941 r. – zwolniony z wojska – pracował jako inżynier w Krasnodarskiej Fabryce Urządzeń Przeciwpożarowych, a od grudnia jako ślusarz w Fabryce Włókienniczej w Ferganie. W marcu 1942 r. został inżynierem-konstruktorem w Tomskich Zakładach Elektromotorowych. Pod koniec roku 1942 rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Tomskiego Instytutu Politechnicznego[5]. Po obronie dyplomu, w kwietniu 1943 r. zatrudniono go jako konstruktora w tomskim Zakładzie Elektromechanicznym. Natomiast od sierpnia 1944 do marca 1946 r. w Karagandzie był brygadzistą w biurze konstrukcyjno-montażowym „Energoprojekt”.
W Tomsku i Karagandzie działał społecznie w zarządach wydziału krajowego Związku Patriotów Polskich (ZPP), od formalnego powstania tej organizacji w czerwcu 1943 r. do marca 1946 r., kiedy jako tzw. repatriant przybył do Polski. W maju 1946 r. przyjęty został do partii w Komitecie Centralnym Polskiej Partii Robotniczej (KC PPR). Najpierw pracował w ministerstwie żeglugi i handlu zagranicznego, skąd uzyskał delegację do Zjednoczenia Stoczni Polskich (ZSP), a 19 czerwca mianowano go kierownikiem technicznym oraz pełniącym obowiązki dyrektora Stoczni nr 4 (dawna stocznia A, und W. Wojan-Schiffswert). Nominację na jej dyrektora naczelnego dostał 1 lutego 1947 r. W Gdańsku wszedł też w skład Plenum Komitetu Miejskiego PPR.
W połowie września 1947 r. Paweł Wieczorek razem z 45 pracownikami likwidowanej stoczni „Wojana” przybył z Gdańska do Szczecina. Od 1 października 1947 r. objął formalnie stanowisko dyrektora Stoczni Szczecińskich – przedsiębiorstwa powołanego w ramach Zjednoczenia Stoczni Polskich.[6] Jeszcze w październiku 1947 r. dyrektor i jego ekipa podjęli się dokończenia budowy statku, przyznanego Polsce w ramach rekwizycji floty niemieckiej. Chodziło o drobnicowiec, pod który stępkę 1 lipca 1943 r. położyli Niemcy. Z rozerwanym bombami lotniczymi pokładem i prawą burtą pozostawał porzucony na uszkodzonej pochylni.[7] Statek ten nazwano s/s „Oliwa”. Jego chrzest odbył się 24 kwietnia 1948 r.[8] Latem tego samego roku kadłub odholowano do Stoczni Gdańskiej, gdzie wyposażono go w mechanizmy pochodzące z wydobytego z Bałtyku wraku motorowca s/s „Warszawa II” oraz maszynę napędową zakupioną w Danii. Po przemianowaniu na s/s „Marchlewski”, drobnicowiec od końca sierpnia 1950 r. przez ćwierć wieku pełnił służbę w Polskich Liniach Oceanicznych.[9]
W Stoczniach Szczecińskich remontowano tabor żeglugi rzecznej, podnoszone z Odry zatopione holowniki, barki, kutry pilotowe, promy, pogłębiarki, łodzie rybackie, w sumie ponad sto jednostek floty odrzańskiej. 11 czerwca 1948 r., w ramach prawnej reorganizacji, minister żeglugi utworzył Stocznię Szczecińską, która stała się oddziałem nowego przedsiębiorstwa – Zjednoczone Stocznie Polskie. Kilka dni później 16 czerwca 1948 r. szczecińska Delegatura Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym wszczęła dochodzenie w sprawie wytoczonej inż. Wieczorkowi. 6 lipca trafił do aresztu szczecińskiego WUBP przy ul. Małopolskiej 47. Dyrektorem stoczni formalnie był do końca sierpnia 1948 r. Zwolnienie z pracy ("bez prawa do odszkodowania") doręczono "poprzez władze więzienne". Nie czekając na wyrok Komisji Specjalnej i bez przedstawienia wyjaśnień przez podejrzanego, Wojewódzka Komisja Kontroli Partyjnej w Szczecinie wydaliła go z PPR za "wykroczenia gospodarcze". Powołano w zakładzie zarząd komisaryczny, a obowiązki dyrektorskie powierzono wicedyrektorowi inż. Załachowskiemu. Paweł Wieczorek został aresztowany i osadzony na rok "reedukacji" w obozie pracy przymusowej w Mielęcinie koło Włocławka. W lutym 1949 r., przed terminem, został zwolniony z obozu.[10]
W marcu 1949 r. podjął pracę jako inspektor techniczny w dyrekcji ZSP, a pod koniec 1949 r. decyzją CKKP wstąpił do PZPR. Od sierpnia 1950 r. pracował w Gdańsku jako inspektor - po likwidacji w kraju inspektoratu Lloyd`s Register of Shipping - w Morskim Rejestrze ZSRR (Morskoj Register SSSR), nadzorując, obok przedstawiciela armatora, dokumentację techniczną i budowę statków dla Związku Sowieckiego. Miesiąc wcześniej nie przyjął propozycji objęcia stanowiska dyrektora ds. technicznych Stoczni Gdańskiej. Odmowę uzasadnił "sprawą szczecińską". W 1952 r., jako przewodniczący Zarządu Oddziału Gdańskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, współorganizował w zakładach okrętowych jego koła zakładowe. Pracował wtedy na etacie starszego inspektora PRS, a od połowy lat 50. jako główny rzeczoznawca zaczął jeździć (w randze ppor. rezerwy, jak podawał w ankietach paszportowych) do Chin, Związku Sowieckiego, Bangladeszu oraz na Kubę.
Pod koniec lat 80. przeniósł się – już jako emeryt – z Sopotu do córki zamieszkałej w Göteborgu, gdzie zmarł 12 marca 2001 r. i spoczywa na Kvibergs kyrkogård obok żony Jadwigi (1921-2008).
Przypisy
- ↑ Przed zmianą nazwiska Paweł Müntz
- ↑ Oboje zginęli w obozie zagłady Auschwitz
- ↑ Maurycy Müntz, inżynier-elektryk studiował na Eidgenössische Technische Hochschule Zürich.
- ↑ Studiował do 16 czerwca 1941 r.
- ↑ We Lwowie nie zdążył uzyskać dyplomu
- ↑ Zakład powstał z połączenia stoczni „Odra” (dawna Oderwerke) oraz „Gryf” (dawna stocznia rzeczna Greifenwerft).
- ↑ Pracami nad usunięciem uszkodzeń i dokończeniem budowy kierował inż. Feliks Kamieński. Z oddelegowanymi z Gdańska 28 fachowcami współpracowali wykładowcy Szkoły Inżynierskiej (późniejszej Politechniki Szczecińskiej, absolwenci Wydziału Mechanicznego Politechniki Lwowskiej, inż. Stanisław Smotrycki oraz inż. Henryk Sosnowski, pierwszy spośród trzech kierowników szczecińskiej Delegatury ZSP (utworzonej w połowie września 1945 r.), który bez dokumentacji sporządził technologię wodowania.
- ↑ Matką chrzestną była Maria Gutowska, żona dyrektora naczelnego Zjednoczenia Stoczni Polskich. Tym samym w Szczecinie wodowano pierwszy w dziejach Polski statek pełnomorski.
- ↑ Marchlewski. W: Polskie Linie Oceaniczne [online]. (Przeglądany 14.12.2022).
- ↑ Na skutek interwencji przewodniczącego Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym ppłk. Romana Zambrowskiego (znał inż. Wieczorka ze wspólnej działalności w ZPP).
Bibliografia
Źródła
- Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku. Akta paszportowe: Paweł Wieczorek, imię ojca: Maurycy, ur. 15-01-1915 r. Zürich, sygn. 645/55362.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie. Delegatura Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym w Szczecinie, sygn. 8, 87. Rep. (cz. II) 1948, poz. 1229.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie. Zespół Portowy Szczecin – Świnoujście SA, sygn. 17262. Ankieta personalna, Wieczorek Paweł, ur. 15.01.1915 r., s. Maurycego, zatr. 01.10.1947-05.08.1948.
Literatura
- Borski Czesław, Pierwsze lata szczecińskiej stoczni „Gryf”, „Budownictwo Okrętowe” 1964, nr 2.
- Drobnicowiec Oliva
- Fenrych Wiktor, Mielcarek Andrzej, Żegluga Polska S.A. Polska Żegluga Morska 1927–1951–1975.
- Katalog floty, Szczecin 1977.
- Filipowicz Mieczysław, Ludzie, stocznie i okręty, Gdańsk 1985.
- Gnapiński Ryszard, Maciejewicz Olgierd, Stocznia Szczecińska im. A. Warskiego w latach 1948-1988. Ludzie, wydarzenia, liczby, Szczecin 1989.
- Grzywaczewski Zbigniew, Sekcja Okrętowców – 25 rok istnienia, „Budownictwo Okrętowe” 1977, nr 2-3.
- Hutnikiewicz Alina, Szczecin w polskiej polityce morskiej w latach 1945-1950, Szczecin 1991.
- Kłosiewicz Wiktor, Gdy wieje wiatr historii, Warszawa 1987.
- Kolicki Stefan, Od „Olivy” do „MP-ZPS-6”, „Głos Stoczniowca” 1988, nr 37.
- Mąka Henryk, Największy nad Bałtykiem. Szczeciński ośrodek morski, Poznań 1975.
- Paziewski Michał, "Niegodny historii": pierwszy dyrektor stoczni, "Gazeta Wyborcza", nr 219 (2020), dod. Tygodnik Szczecin.
- 50 lat polskiej gospodarki morskiej na Pomorzu Zachodnim, opr. pod red. Izabella Dunin-Kwinta, Józef Stanielewicz, Szczecin 1995.
- Polski przemysł okrętowy. Polish Shipbuilding Industry 1945-2000, red. Henryk Spigarski, wstęp Jerzy Wojciech Doerffer, Gdańsk 2000.
- Stocznia Szczecińska 1948-1998, opr. Studio 69 – Grażyna Szymkowiak, Szczecin 1998.
- Stocznia Szczecińska im. A. Warskiego. Jednodniówka z okazji „Dnia Stoczniowca” i 15-lecia Stoczni Szczecińskiej, opr. Tadeusz Cenkier i in., Szczecin 1962.
- Załachowski Zdzisław, Stocznia Szczecińska, „Budownictwo Okrętowe” 1965, nr 6.
