Stefan Kownas

Prof. zw. dr Stefan Kownas
botanik, paleobotanik, dendrolog
brak zdjecia prof. zw. dr Stefan Kownas
Data urodzenia	9 lutego 1898
Miejsce urodzenia	Radom
Data śmierci	13 grudnia 1978
Miejsce śmierci	Szczecin
Miejsce spoczynku	Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 3B-10-10)
Lokalizacja grobu	zobacz na mapie

Stefan Kownas (1898-1978) – wybitny botanik, paleobotanik, dendrolog, nauczyciel akademicki

Życiorys

Stefan Kownas urodził się 9 lutego 1898 roku w Radomiu (w ówczesnej Guberni w Cesarstwie Rosyjskim) w rodzinie urzędnika kolejowego Józefa i Heleny z d. Saska. W Radomiu ukończył pięć lat kursu polskiej Szkoły Handlowej. Po wybuchu I wojny światowej, w 1915 roku, rodzina została ewakuowana w głąb Rosji do Woroneża, gdzie kontynuował naukę w Średniej Szkole Realnej (1915–1918). Po powrocie na ziemię ojczystą wstąpił ochotniczo do wojska. Służąc w formacji saperów w 1919 roku, został ciężko ranny. Wtedy też odznaczono go Krzyżem Walecznych.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powrócił do rodzinnego do Wilna. Pracę zawodową rozpoczął w 1921 r. jako wychowawca w internacie Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Wilnie. W roku 1922 roku zdał maturę, a następnie pracował jako nauczyciel w Gimnazjum dla Dorosłych w Wilnie (1922-1927). Jednocześnie studiował na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1922–1928), gdzie uzyskał absolutorium (1933). Dyplom magistra filozofii w zakresie botaniki uzyskał w 1935 roku na podstawie pracy „Badania nad okresem spoczynkowym Gladiolus gandavensis van Houtte", opublikowanej w czasopiśmie naukowym (1938). W roku 1936 roku otrzymał dyplom nauczyciela średnich szkół ogólnokształcących, a w 1937 – dyplom nauczyciela szkół rolniczych i ogrodniczych. Po studiach został asystentem-wolontariuszem w Katedrze Botaniki Ogólnej na Uniwersytecie Wileńskim. W ciągu czterech lat zdołał opublikować dwie prace naukowe, które dotyczyły okresu spoczynku roślin. Okres okupacji hitlerowskiej spędził w Wilnie, poza pracą w zakładzie chemicznym był wykładowcą w ramach tajnego nauczania. W 1944 roku został aresztowany i uprzednim więzieniu zesłany do pracy w kopalni węgla w Donbasie. Po II wojnie światowej, w maju 1945 roku został przesiedlony wraz z rodziną z Wilna do Torunia, gdzie podjął pracę jako adiunkt w Zakładzie Botaniki Ogólnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (1946-1954). Tam uzyskał stopień naukowy doktora nauk przyrodniczych (1950) na podstawie rozprawy „Trzeciorzędowe drewna z Dobrzynia nad Wisłą”.

Od roku 1954 związany ze Szczecinem, gdzie rozpoczął pracę w Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie jako kierownik Katedry Botaniki. W kolejnych latach został docentem (1955), profesorem nadzwyczajnym (1960) i profesorem zwyczajnym nauk przyrodniczych (1967). Należał do pierwszych organizatorów uczelni: był Dziekanem Wydziału Rolnego (1954), a następnie Prorektorem ds. Nauki (1955-1962).

Prowadził badania w zakresie paleobotaniki - opisał trzeciorzędowe drewna z Dobrzynia nad Wisłą, szczególnie z rodziny Zingiberaceae, a także w zakresie dendrologii - opisał dendroflorę Szczecina oraz parki wiejskie i podworskie na Pomorzu. Jest autorem wielu opracowań naukowych i publikacji z zakresu dendrologii oraz przyrody Szczecina i województwa, a także współautorem podręcznika akademickiego "Botanika" (PWN 1966). Profesor Stefan Kownas brał czynny udział w pracach organizacji społecznych na terenie Szczecina. Był przewodniczącym Zarządu Ligii Ochrony Przyrody w 1954, członkiem Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Przyrody, Wojewódzkiego Komitetu Rozwoju Ziem Zachodnich, Wolińskiego Parku Narodowego, Rady Naukowej Słowińskiego Parku Narodowego, Rady Naukowej Parku Dendrologicznego w Przelewicach, Rady Naukowej IZP. Organizator Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego (od początku pełnił funkcję sekretarza generalnego lub prezesa), Szczecińskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Botanicznego, którego był prezesem od 1970. Był członkiem rad naukowych niemal wszystkich parków i ogrodów dendrologicznych Pomorza Zachodniego. W samym zaś Szczecinie pełnił funkcję stałego konsultanta Przedsiębiorstwa Zieleni Miejskiej.

Był ojcem aktorów Jerzego i Ireny Kownasów.

Zmarł 13 grudnia 1978 roku w Szczecinie. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym (kw. 3B-10-10).

Ważniejsze publikacje

• 1931 - Botanika dla szkół ogrodniczych
• 1938 - Skracanie okresu spoczynku u Gladiolus gandavensis. „Prace Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie” t.3
• 1955 - Trzeciorzędowa flora z Dobrzynia nad Wisłą. „Acta Geologica Polonica”, 1955, 5(4), 439-547
• 1958 - Roślinność ziemi szczecińskiej. „Przegląd Zachodniopomorski”, 1958, 6, 81-99
• 1958 - Szczecin - miasto parków i zieleni (współautor: Czesław Piskorski). Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1958
• 1959 - Przedstawiciele rodziny Zingiberaceae w trzeciorzędzie Dobrzynia n. Wisłą. „Acta Societatis Botanic. Poloniae”, 1959, XXVIII, 3
• 1959 - Drzewa i krzewy egzotyczne w Szczecinie. „Przegląd Zachodniopomorski”, 1959, 3, 61-66
• 1961 - Park dendrologiczny w Przelewicach. „Przegląd Zachodniopomorski”, 1961, 6, 33-40
• 1962 - Obecny stan zadrzewienia miasta Szczecina (współautorka: Antonina Sienicka). Szczecińskie Towarzystwo Naukowe, Szczecin 1962
• 1965 - Parki wiejskie województwa szczecińskiego (współautorka: Antonina Sienicka). „Przegląd Zachodniopomorski”, 1965, 5, s. 142-146
• 1966 - Parki, zabytkowe drzewa i rezerwaty województwa koszalińskiego (współautorka: Antonina Sienicka). „Przegląd Zachodniopomorski”, 1966, 4, s. 130-131
• 1966 - Botanika (współautor). PWN Warszawa 1966
• 1968 - Krajobraz i flora Ziemi Koszalińskiej jako walory turystyczne
• 1968 - Parki, zabytkowe drzewa i rezerwaty województwa gdańskiego (współautorka: A. Sienicka). Szczecińskie Towarzystwo Naukowe, Wydział Nauk Przyrodniczo-Rolniczych, 1968, 32, s. 1-104

Odznaczenia

• Krzyż Walecznych (1920)
• Srebrny Krzyż Zasługi (1954)
• Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
• Złoty Krzyż Zasługi (1957)
• Złoty Gryf Pomorski (1959)
• Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1964)
• Złota Odznaka Ligi Ochrony Przyrody (1964)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1968)
• Zasłużony Nauczyciel PRL (1973)

Ciekawostki

• Jego imieniem nazwano Park Dendrologiczny pomiędzy ulicami Niemierzyńską, Żupańskiego i Słowackiego (dawny Cmentarz Niemierzyński)
• w 2007 roku został patronem nieistniejącego już szczecińskiego Gimnazjum nr 6 (przy ulicy Niemierzyńskiej), w którym wmurowano tablicę upamiętniającą profesora Kownasa

Bibliografia

• Grzegorz Matz, Stefan Kownas 1898-1978. Serdeczny orędownik przyrody. [w:] Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych (pod red. Mariusza Czarnieckiego), Wyd. Glob, Szczecin 1987
• Piotr Köhler, Stefan Apoloniusz Kownas, „Wiadomości Botaniczne” 2016 nr 60(1/2), s. 32–36