Sybilla Schwarz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sybilla Schwarz
poetka
brak zdjecia
Data urodzenia 14 lutego 1621
Miejsce urodzenia Greifswald
Data śmierci 31 lipca 1638
Miejsce śmierci Greifswald
Miejsce spoczynku kościół św. Mikołaja w Greifswaldzie
Narodowość niemiecka


Sybilla Schwarz (1621-1638) - pomorska poetka.

Życiorys

Sybilla Schwarz (Sibylla Schwarz, Sibylle Schwartz) urodziła się 14 lutego 1621 roku w Greifswaldzie, była córką Christiana i Reginy Schwarzów. Jej rodzice pochodzili ze starych kupieckich rodów mieszczańskich, osiadłych w Greifswaldzie od kilku wieków. Christian Schwarz (24 grudnia 158118 lipca 1648) ukończył studia prawnicze i był doktorem obojga praw (utriusque iuris doctor), w 1610 roku został członkiem rady miejskiej, w latach 16311648 był burmistrzem Greifswaldu, landratem (Landrath) i doradcą Bogusława XIV. 8 stycznia 1606 roku ożenił się z Reginą Brunnemann (4 sierpnia 158225 stycznia 1630), córką greifswaldzkiego rajcy, Jochena Völschowa, wdową po burmistrzu Jochenie Brunnemannie. Sybilla była najmłodszym z ich siedmiorga dzieci. Jeden z braci zmarł krótko przed jej narodzinami, pozostali to Christian, Joachim i Georg oraz dwie siostry: Regina i Emerentia. Sybilla otrzymała dość typowe dla swego środowiska wychowanie i wykształcenie. Po śmierci matki Sybilli, obowiązki związane z prowadzeniem domu przejęła na siebie owdowiała siostra Regina (30 listopada 1629 roku wyszła za mąż za Christopha Bünsowa, który wkrótce po ślubie zmarł), ale gdy w 1631 roku wyszła za mąż za superintendenta Bartholda von Krakewitza, ciężar zajęć domowych musiały wziąć na siebie Emerentia i Sybilla. Całe świadome życie Sybilli Schwarz przypada na czas wojny trzydziestoletniej (1618-1648). W 1627 roku w granice Pomorza wkroczyła armia Albrechta Wallensteina. W listopadzie 1627 roku do Greifswaldu wkroczyły wojska katolickie, w 1630 roku – szwedzkie.

Dom Sybilli Schwarz w Greifswaldzie, 2016.

W 1634 roku Sybilla brała udział w oficjalnych uroczystościach powitania siostrzeńca księcia Bogusława XIV, Ernesta Bogusława von Croya, który przyjechał do Greifswaldu na studia, publicznie deklamując swój wiersz Als J.F.G. vohn Croja und Arschott zu Greiffswald, Studierens halben, angelanget. W końcu 1637 roku opuściła wraz z rodzeństwem Greifswald – było to związane z ponownym przybyciem do miasta wojsk szwedzkich – i udała się do Stralsundu. Napisała o tym w wierszu Auf Ihren Abscheid aus Greifswald. Gesang. Przez pewien czas mieszkała też w Upatel koło Gützkow. Z tego okresu pochodzi Trost-Gedichte an unser Fretow, będący pożegnaniem bardzo ważnego dla niej miejsca, wioski, w której ojciec Sybilli miał mały majątek, i o której często pisała w swych wierszach. W początkach 1638 roku Fretow zostało doszczętnie złupione i spalone przez Szwedów. Na to nieszczęście odpowiedziała scenką dramatyczną Trauer-Spiel wegen Einäscherung ihres Freudenorts Fretow. Utrata Fretow zbiegła się z pożegnaniem przyjaciółki Judith Tanck, która zaręczyła się z Davidem Meviusem i wyjechała do Stralsundu. W tym trudnym dla poetki czasie pociechą było szczęście jej siostry Emerentii. Ze Szczecina powrócił do Greifswaldu doktor Hermann Queren (Quirinus), przyszły mąż Emerentii. Powrót Querena Sybilla uczciła wierszem Als Herr Doctor Hermannus Quirinus uns mit seiner Lang entzogenen Gegenwart wieder erfreuet hat. Wesele siostry zostało wyznaczone na 31 lipca 1638 roku. Niespodziewanie 23 lipca Sybilla zachorowała. W trakcie choroby napisała wiersz Lied gegen ihren seel. Abscheid, w którym żegnała się ze światem. 30 lipca, w przeddzień ślubu siostry, powiedziała: Morgen, wils GOTT, wil ich mit dir zugleich Hochzeit machen, doch auff viel andere arth vnd weise – „Jutro z woli Boga, i ty i ja będziemy miały weselny dzień, ale zupełnie innego rodzaju i w inny sposób”.

Zmarła pia et beata 31 lipca 1638 roku. Pogrzeb odbył się 3 sierpnia. Sybillę pochowano w kościele św. Mikołaja w Greifswaldzie.

W 2013 roku w Greifswaldzie rozpoczęto działania mające na celu przywrócenie pamięci o Sybilli Schwarz w jej rodzinnym mieście. W Greifswaldzie działa stowarzyszenie Förderverein Sibylla Schwarz e.V., którym kieruje dr Sonja Gelinek. Wybitną badaczką i popularyzatorką twórczości Schwarz jest dr Monika Schneikart (Institut für Deutsche Philologie, Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald). O poetce nakręcono film „Sibylla Back in Town”.

Twórczość

Ważną rolę w kształtowaniu umysłu Sybilli odegrali jej ojciec i bracia, zwłaszcza Christian, który uczył ją łaciny. Uprzywilejowany status rodziny Schwarzów sprawiał, że dom jej rodziców przyciągał profesorów i studentów greifswaldzkiego uniwersytetu, ich rozmowy uzupełniały jej wiedzę i rozszerzały intelektualne horyzonty. Znała i na pewno czytała utwory Augusta Buchnera (1591–1661)[1] ), Daniela Heinsiusa (1580–1655)[2], a przez niego może utwory Terencjusza i Liwiusza, których był tłumaczem oraz Jakoba Catsa (1577–1660), wymieniała ich bowiem w swoich wierszach i w listach do Samuela Gerlacha. Przede wszystkim uważała się na uczennicę Martina Opitza[3], któremu wielokrotnie składała poetycki hołd. Wśród wspierających talent Sibylli była też osoba oznaczona w jej listach inicjałami „H.M.Z”, co – jak się domyśla Angela Dionne Ferguson – może oznaczać „Herr M.Z” lub „Herr Magister Z”. Inne ważne postaci w otoczeniu Sibylli to profesorowie uniwersytetu Alexander Christian , Johann Schöner , a także Michael Behm , wówczas student, w którym widziała opiekuna swej poezji. O jej wykształceniu humanistycznym dobrze świadczy wiersz "Daphne", o którym Kurt Gassen pisze, iż jest to „liryczny, rozszerzony przekład opowieści z pierwszej księgi Przemian (Metamorfoz) Owidiusza”. Najprawdopodobniej na ostatnie lata życia poetki przypadają jej tłumaczenia z holenderskiego trzech wierszy Jakoba Catsa. Już w opinii współczesnych Sibylla Schwarz miała status Poetki – Mövius Völschow w kazaniu ku czci Christiana Schwarza nazywa ją Sibylla Kalliographia (Sibylla pięknie pisząca), w mowie pogrzebowej, jaką na jej cześć wygłosił Christoph Hagen, określona jest jako schön Schreibende (pięknie pisząca), jej wiersze to vunderliche(n) Gaben in der Teutschen Poesi (cudowne dary w niemieckiej poezji), zaś dla Daniela Georga Morhofa była ona Wunder ihrer Zeit (cudem swoich czasów). Spuściznę literacką Sybilli Schwarz wydał w 1650 w Gdańsku roku jej nauczyciel, Samuel Gerlach(16091683). On też nazwał ją „pomorską Safo” (Pommerische Sappho) i „dziesiątą muzą” (zehnte Muse). Znanych jest 105 jej wierszy oraz cztery próby dramatyczne, w tym dramat Susanna i opowieść pasterska (Schäfererzählung) pt. Faunus. Wszystkie utwory powstały w ciągu czterech-pięciu lat, między 12. a 17. rokiem jej życia.

Dzieła (wybór)


Przypisy

  1. August Buchner (1591–1661) – niemiecki poeta, filolog klasyczny, teoretyk literatury. Jego główne dzieło to Anleitung zur deutschen Poeterei. Wittenberg 1665; H. Palm, Buchner August. ADB. Bd. 3. Leipzig 1876, s.485–487.
  2. Daniel Heinsius (1580–1655) – holenderski poeta, filolog i historiograf, profesor Uniwersytetu w Lejdzie. K.F. Halm, Heinsius Daniel. ADB. Bd.11. Leipzig 1880, s. 653–656.
  3. Martin Opitz (ur. 23 grudnia 1597 w Bolesławcu, zm. 20 sierpnia 1639 w Gdańsku), niemiecki poeta i teoretyk literatury. F. Muncker, Opitz Martin. ADB. Bd.24. Leipzig 1887, s. 370–378.


Bibliografia

  1. Angela Dionne Ferguson, Women’s Writing and Writing Women in the Seventeenth Century: An Examination of the Works of Sibylle Schwarz and Susanne Elisabeth Zeidler, Austin 2013.
  2. Gerhard Dünnhaupt, Sibylle Schwarz, w: Personalbibliographien zu den Drucken des Barock, Vol. 5. Stuttgart: Hiersemann 1991.
  3. Helmut W. Ziefle, Sibylle Schwarz, Leben und Werke. Bonn 1975.
  4. Helmut W. Ziefle, Sibylle Schwarz: Leben und Werk. Bonn: Bouvier, 1975 (Studien zur Germanistik, Anglistik und Komparatistik; Bd. 35.
  5. Joanna A. Kościelna, „Die Lieb' ist mein Begin“ – w kręgu lektur Sibylle Schwarz (1621 -1638). Dialog z mistrzami, w: Czytanie.Kobieta, biblioteka, lektura, red. A. Zawiszewska, A. Galant, Szczecin 2015, s. 51-77.
  6. Kurt Gassen, Sibylle Schwarz. Eine pommersche Dichterin. 1621-1638, Greifswald 1921.
  7. Ludwig Giesebrecht, Über einige Gedichte der Sibylle Schwarz. Stettin 1865.
  8. Monika Schneikart, Dichten zur Gelegenheit oder Gelegenheit zu dichten? Gelegenheitsgedichte im Werk der Sibylla Schwarz (1621-1638), w: Gelegenheitsmusik im Ostseeraum vom 16. bis 18. Jahrhundert, hg. Peter Tenhaef, Berlin 2015.
  9. Petra Ganzenmueller, Wider die Ges(ch)ichtslosigkeit der Frau. Weibliche Selbstbewusstwerdung zu Anfang des 17. Jahrhunderts am Beispiel der Sibylle Schwarz. Diss., Vancouver 1998.
  10. Roswitha Wisniewski, Geschichte der deutschen Literatur Pommerns. Vom Mittelalter bis zum Beginn des 21. Jahrhunderts, Berlin 2013.

Linki zewnętrzne

  1. Strona poświęcona popularyzacji Sybilli prowadzona przez Förderverein Sibylla Schwarz e.V..
  2. Sibylla Back in Town [Trailer].





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna