Władysław Górzyński
Władysław Górzyński (1887-1966) – kompozytor, dyrygent, skrzypek
Życiorys
Władysław Górzyński (wł. Adolf Grünberg) urodził się 20 maja 1887 roku w Krakowie w rodzinie o dużych tradycjach muzycznych. Był najstarszym synem Józefa Grünberga, skrzypka w orkiestrze Johanna Straussa syna, i Malki (Amalii) z Kesslerów. Miał dwóch braci – Tadeusza, skrzypka i znanego kompozytora muzyki filmowej, oraz Zdzisława, wybitnego dyrygenta o europejskiej sławie.
Początkowo gry na skrzypcach uczył się u swojego ojca. Jako skrzypek zadebiutował w Krakowie w 1898 roku. Później kształcił się u profesorów Karola Wierzuchowskiego (1903-1905), Roberta Posselta i Władysława Żeleńskiego (teoria muzyki) w Konserwatorium Krakowskim Towarzystwa Muzycznego. Ponadto odbył studia u prof. Feliksa Nowowiejskiego (kompozycja i dyrygentura). Naukę kontynuował w Lipsku i w Berlinie. W Niemczech założył i prowadził orkiestry, z którymi koncertował w Berlinie, Wiedniu i w Paryżu. W tym czasie skrystalizowały się jego zainteresowania muzyczne. Po powrocie do Krakowa w 1927 roku występował jako dyrygent i kierownik radiowej orkiestry rozrywkowej. Grywał także w kawiarniach i podczas poranków muzycznych w Filharmonii Krakowskiej. W 1935 roku przeniósł się do Warszawy. Został skrzypkiem Małej Orkiestry Polskiego Radia w Warszawie, prowadzonej przez jego brata Zdzisława. Równocześnie komponował. W swoich utworach nawiązywał do muzyki Johannów i Josefa Straussów. Do wybuchu wojny nagrywał dla wytwórni „Syrena Record”.
Podczas wojny ukrywał się przed hitlerowcami. W powstaniu warszawskim stracił żonę i trzech synów. Po wojnie krótko przebywał w Łodzi i we Wrocławiu, gdzie współpracował z tamtejszymi orkiestrami filharmonicznymi.
W 1945 roku zamieszkał w Szczecinie. Niemal od początku związał się z Polskim Radiem. Był kompozytorem wielu miniatur symfonicznych, których pierwsze wykonania emitowane były na falach szczecińskiej rozgłośni. Przygotowywał również ilustracje muzyczne do słuchowisk i audycji radiowych. W 1946 roku przy rozgłośni powołał do życia Orkiestrę Polskiego Radia, którą prowadził aż do jej rozwiązania w 1955 roku. Zespół szybko stał się ważnym elementem życia kulturalnego miasta. Wraz ze szczecińską orkiestrą występował również na antenie ogólnopolskiej. Był jednym z inicjatorów powołania do życia Szczecińskiej Orkiestry Symfonicznej, która miała dać zaczątek przyszłej Filharmonii Szczecińskiej. Jako jeden z delegatów miasta uczestniczył w rozmowach w Ministerstwie Kultury i Sztuki (18 października 1947) w sprawie utworzenia tej ważnej dla Szczecina placówki muzycznej. W 1956 roku został członkiem Towarzystwa Miłośników Teatru Muzycznego, z inicjatywy którego powstała Operetka Szczecińska.
W Szczecinie, oprócz pracy dyrygenta i popularyzatora muzyki symfonicznej, zajmował się także komponowaniem. Był autorem ponad stu utworów (walce, polki, marsze, mazury), z których sporą część poświęcił Grodowi Gryfa i Pomorzu Zachodniemu. Jego najczęściej wykonywanymi kompozycjami były W naszym Szczecinie i Nad brzegiem Odry.
Dnia 1 lutego 1957 roku obchodził potrójny jubileusz: siedemdziesiątej rocznicy urodzin, sześćdziesięciolecia pracy artystycznej i trzydziestolecia działalności radiowej. W uroczystym koncercie, który odbył się w gmachu Filharmonii Szczecińskiej, udział wziął brat jubilata, dyrektor Opery Poznańskiej, Zdzisław Górzyński, który po raz pierwszy dyrygował w Szczecinie. Ponadto wystąpili artyści Opery Poznańskiej - Krystyna Pakulska (sopran koloraturowy) i Marian Kouba (tenor), oraz orkiestra symfoniczna Filharmonii Szczecińskiej. Podczas koncertu wykonano m.in. popularny utwór Władysława Górzyńskiego Pastuszek na hali.
Dyrygent współpracował z Operetką Szczecińską przy spektaklu Bajadera (1960). W dniu 26 grudnia 1960 wystąpił gościnnie w koncercie z okazji jubileuszu 15-lecia Rozgłośni PR w Szczecinie, dyrygując orkiestrą symfoniczną Filharmonii Szczecińskiej, która wykonała jego utwory oraz utwory Stefana Gościniaka.
Zmarł 3 maja 1966 roku w Szczecinie. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym (kw. 37B-20-1).
Wybrane utwory
- 23 Sierpnia (opublikowano w 1905)
- Czar oczu
- Gdy król pokocha (opublikowano w 1937)
- Na Jasnych Błoniach
- W naszym Szczecinie
- W polskim Szczecinie (polonez)
- Naprzód szczecinianie (mazur)
- Na szczecińskiej fali
- Szczecinianka
- Na Wałach Chrobrego
- W Lasku Arkońskim (polka)
- Na wyścigach (Galop łobezki)
- Nad brzegiem Odry
- Pastuszek na hali
Nagrania na płytach Syreny
- 1936 – Tadeusz Faliszewski z tow. Orkiestry Tanecznej Syrena Record (Syrena Electro 8674)
- Gdy nie pokocham - to porzucę! (W. Górzyński - A. Włast) - tango
- 1936 – Tadeusz Faliszewski z tow. Orkiestry Tanecznej Syrena Record (Syrena Electro 8676)
- Kto wie (W. Górzyński - Jerry) - tango
- 1937 – Adam Aston z tow. Orkiestry Tanecznej Syrena Record pod dyr. Iwo Wesby'ego (Syrena Electro 8828)
- Drapieżna kotka (W. Górzyński - Izabella) - tango
- 1938 – Mieczysław Fogg z tow. Orkiestry Tanecznej Syrena Record pod dyr. Iwo Wesby'ego (Syrena Electro 2121)
- Weselny dzień (W. Górzyński, S. Kresowski - Leszek) - tango
- 1938 – Orkiestra Ludowa Syrena Record pod dyr. Władysława Górzyńskiego (Syrena Electro 2171)
- Marsz ochotników wojennych Armii Polskiej w 1917 r. (W. Górzyński) - marsz
- Naprzód marsz! (W. Górzyński) - marsz
- 1938 – Orkiestra Ludowa Syrena Record pod dyr. Władysława Górzyńskiego (Syrena Electro 2172)
- Na Ochocie (W. Górzyński) - polka
- Para za parą (W. Górzyński) - mazur
- 1938 – Orkiestra Ludowa Syrena Record pod dyr. Władysława Górzyńskiego (Syrena Electro 2173)
- Piccola (W. Górzyński) - polka
- Kubuś (W. Górzyński) - oberek
- 1938 – Orkiestra Ludowa Syrena Record pod dyr. Władysława Górzyńskiego (Syrena Electro 2174)
- Przy niedzieli (W. Górzyński) - kujawiak
- W Tatry (W. Górzyński) - wiązanka melodii podhalańskich
- 1938 – Orkiestra Ludowa Syrena Record pod dyr. Władysława Górzyńskiego (Syrena Electro 2175)
- Derby (W. Górzyński) - galop
- Baczność! (W. Górzyński) - marsz
Nagrody
- 1956 – nagroda (5 tys. zł) Prezydium Miejskiej Rady Narodowej za działalność artystyczną
Odznaczenia
- 1947 – Złoty Krzyż Zasługi - za organizowanie życia muzycznego na Ziemiach Odzyskanych
Ciekawostki
- W latach 1946-1947 dwudziestoosobowa orkiestra Polskiego Radia w Szczecinie pod dyr. Władysława Górzyńskiego brała udział w organizowanych spontanicznie akcjach odgruzowywania miasta, przygrywając i umilając czas uczestnikom czynu społecznego
- W 1951 roku wydzierżawiono w gmachu byłej Ubezpieczalni przy ul. Mariana Buczka (ob. al. Piłsudskiego) salę (kino Delfin) dla potrzeb orkiestry radiowej grającej pod dyrekcją Władysława Górzyńskiego. W sali wybudowano podium dla orkiestry, a obok niewielką kabinę z konsoletką modulacyjną i głośnikiem odsłuchu. Sala była połączona z rozgłośnią specjalnie położonym w kanalizacji kablem czteroparowym, który umożliwiał nagrywanie koncertów na magnetofonach w rozgłośni
Bibliografia
- Encyklopedia Szczecina t. I A-O (pod red. Tadeusza Białeckiego, autorka hasła Katarzyna Stańczyk), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999
- Tomasz M. Lerski, Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. Muzyka - Teatr - Film T.1 Muzyka mechaniczna - pierwsze czterdziestolecie, Polskie Wydawnictwo Naukowo-Encyklopedyczne, Warszawa 2007
- Walerian Pawłowski, Pięciostrunna lira w: Ku Słońcu 125 (pod red. Mariusza Czarnieckiego), Wydawnictwo Glob, Szczecin 1987
- 60 lat Polskiego Radia Szczecin (pod red. Mariana Kowalskiego), Polskie Radio Szczecin, Szczecin 2005
- Aleksandra Szulcówna, Władysław Górzyński laureat nagrody miasta Szczecina, „Ziemia i Morze” 1956 nr 21, s. 2
