Władysław Sokalski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Sokalski
aktor
brak zdjecia
Data urodzenia 24 kwietnia 1922
Miejsce urodzenia Czortków
Data śmierci 25 maja 2019
Miejsce śmierci Szczecin


Władysław Sokalski (1922-2019) – aktor

Życiorys

Władysław Sokalski urodził się 24 kwietnia 1922 w Czortkowie na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej. Był najmłodszym z sześciorga dzieci Julii i Marcelego Sokalskich. Miał dwóch starszych braci i trzy siostry. Mająca niemieckie korzenie rodzina Sokalskich początkowo zamieszkiwała na Wołyniu, skąd przeniosła się do Czortkowa. Tu Marceli Sokalski zajął się hodowlą świń i handlem - prowadził własną ubojnię i cztery sklepy.

Władysław rozpoczął naukę w szkole powszechnej w wieku sześciu lat. Przed wojną uzyskał tzw. małą maturę. Już w okresie gimnazjalnym ujawniły się jego zainteresowania aktorstwem. Zaczął uczęszczać na zajęcia teatralne prowadzone przez miejscowych dominikanów. Grał m.in. w sztukach Gabrieli Zapolskiej i Aleksandra Fredry. Działał także w harcerstwie oraz w Towarzystwie Gimnastycznym Sokół.

Po zajęciu Czortkowa przez wojska radzieckie w 1939 roku, uczestniczył w przygotowaniach do tzw. powstania czortowskiego, uznawanego dziś za pierwszy akt zbrojny w okupowanej przez Rosjan Polsce. Podczas pacyfikacji ludności przez oddziały Armii Czerwonej w styczniu 1940 roku, która była konsekwencją nieudanej rewolty, w ostatniej chwili wraz ze starszym bratem Edwardem (był dominikaninem - przyjął imię zakonne Bolesław), uciekł do do Jezupola. Rodzice i siostry zostali w Czortkowie, który po wojnie został włączony do ZSRR. W Jezupolu ukrywał się w klasztorze dominikanów. Po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 roku, wraz z bratem wyjechał do Krakowa. Tu rozpoczął działalność konspiracyjną. W szeregach ZWZ–AK wziął m.in. udział w akcji uwolnienia więźniów z aresztu SS w Tarnowie w 1941 roku. W oddziałach 27. Dywizji AK walczył przeciw niemieckiej Dywizji SS-Galizien. W 1944 roku w wyniku łapanki został aresztowany i przewieziony do obozu w Krakowie Płaszowie. Stamtąd został przetransportowany do Wrocławia, gdzie wraz z innymi więźniami uczestniczył w pracach przygotowujących miasto do obrony przed zbliżającym się frontem.

Po kapitulacji Festung Breslau 7 maja 1945 roku, wyjechał do Trzebnicy, gdzie ulokowały się ówczesne władze województwa. Stamtąd został skierowany do Świdnicy, gdzie objął funkcję wiceprezydenta miasta. W Świdnicy zdał z wynikiem bardzo dobrym opóźnioną przez lata wojny maturę. Wspólnie z gronem aktorów - Jadwigą Dobrzańską, Heleną Biegańską-Płachecką, Marią Wesołowską, Saturninem Żurawskim, Władysławem Jeżewskim i innymi - wstąpił do półamatorskiego teatru (późniejszy Teatr Miejski w Świdnicy), założonego staraniem Felicji Strzemboszowej, kierowniczki Powiatowego Referatu Kultury i Sztuki, i aktora Rudolfa Ratschki (Raczki). Jako aktor zadebiutował 26 listopada 1945 roku w roli Teofila w Poskromieniu żon Maurice'a Hennequina. W czerwcu 1948 roku przyjechał do Szczecina i został przyjęty do zespołu aktorskiego Sylwestra Czosnowskiego. Podczas Wigilii 1948 roku, którą spędzał w Świdnicy, został aresztowany za udział w powstaniu czortkowskim i za rzekomą likwidację lewicowych bojówek na Wołyniu. W więzieniu spędził pół roku. Ze względu na brak dowodów został zwolniony. W 1950 roku w Poznaniu przed komisją egzaminacyjną, której przewodniczył Aleksander Zelwerowicz, zdał z wynikiem bardzo dobrym eksternistyczny egzamin aktorski. Jako dyplomowany aktor powrócił do Szczecina. Na krótko przeniósł się do Bałtyckiego Teatru Dramatycznego w Koszalinie. Od 1961 roku ponownie w Szczecinie. Występował w zespole Operetki oraz w zespołach Państwowych Teatrów Dramatycznych. W latach 1969–1975 pracował w Teatrze Starym im. J. Słowackiego w Krakowie. Wystąpił także w epizodycznych rolach w dwóch odcinkach serialu telewizyjnego Janosik (Pobili się dwaj górale i Zdrada) oraz w serialu Ile jest życia (Noc księżycowa). W sezonie 1975/1976 grał w Teatrze Zagłębia w Sosnowcu, a w 1976 roku przeniósł się do Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach. W 1980 roku powrócił do Szczecina i został zaangażowany do Teatru Współczesnego. Rok później wyjechał do Bremy, gdzie dzięki dobrej znajomości języka niemieckiego grał w tamtejszym teatrze. Po wypadku, jakiemu uległ podczas jednego ze spektakli, spędził w szpitalu 7 miesięcy. Po opuszczeniu szpitala pracował w organizacji charytatywnej Rolanda McDonalda i w jej ramach występował dla najmłodszych widzów w całych Niemczech. Łącznie spędził w Niemczech 7 lat. Do Polski powrócił w 1988 roku, najpierw do Krakowa, a potem do Szczecina, gdzie zamieszkał na stałe.

Dwukrotnie żonaty. W 1951 roku ożenił się z Krystyną Lacner, inspicjentką w teatrze. Małżeństwo przetrwało 17 lat. Z drugą żoną, Alicją, pobrał się w 1992 roku.

Mimo przejścia na emeryturę, nadal utrzymywał bliskie kontakty z teatrem. Uczestniczył w większości premier i wydarzeń kulturalnych miasta. Był nieocenionym źródłem informacji o szczecińskiej scenie i jej kulisach.

Zmarł 25 maja 2019 roku w Szczecinie.

Okres szczeciński

Władysław Sokalski po raz pierwszy przyjechał do Szczecina 18 czerwca 1948 roku. Po wstąpieniu do zespołu Sylwestra Czosnowskiego, zadebiutował na scenie rolą Grzesia w sztuce Ostrowskiego Niewinni winowajcy w reżyserii Henryka Lotara. Grając u boku m.in. Marii Malickiej, Jana Daszewskiego i Krystyny Feldman, został bardzo dobrze przyjęty przez krytykę i publiczność. Po roli Chopina w sztuce J. Iwaszkiewicza Lato w Nohant, uznanej przez krytyków za jedną z najlepszych w aktorskim dorobku Władysława Sokalskiego, aktor mówił: Bardzo mi ta rola odpowiada, leży w moim charakterze, z tym, że może ja jestem trochę mniejszym histerykiem – zresztą starałem się również i w sztuce nie szarżować i pokazać Chopina bardziej zrównoważonego… Kolejny wielki sukces przyniosła aktorowi rola Księcia Walii w Geniuszu i szaleństwie Dumasa. Po krótkiej przerwie spowodowanej angażem w Koszalinie, w 1961 roku aktor powrócił do Szczecina. Początkowo grał na scenie Szczecińskiej Operetki (sezon 1961/1962), a później w zespołach Państwowych Teatrach Dramatycznych (1961-1969). Do najciekawszych ról z tego okresu należały: Wacław w Czy to jest miłość?, Klaudiusz w Hamlecie, Gustaw w Ślubach panieńskich, Wacław w Mężu i żonie, Filon w Balladynie, Hosty w Mordercach i świadkach, Montano w Otellu, Schweizer w Zbójcach, prof. Sieriebriakow w Wujaszku Wani i Zagorny w Królowej przedmieścia. Aktor wystąpił także w dwóch spektaklach Teatru Telewizji Szczecin - W małym domku (1966) i w Ryszardzie III (1968). W 1969 roku Władysław Sokalski opuścił Szczecin na 11 lat. Po kolejnym powrocie wystąpił jeszcze dwukrotnie na scenie Teatru Współczesnego (sezon 1980/81). Później wyjechał do Niemiec. Po siedmioletniej nieobecności w kraju, w 1988 zamieszkał na stałe w Szczecinie. W 1999 roku wspólnie z innymi aktorami scen szczecińskich wystąpił w fabularyzowanym dokumencie Stefana Szlachtycza Paderewskiego życie po życiu.

Władysław Sokalski prywatnie



Role teatralne i telewizyjne (Szczecin)

Tytuł sztuki Autor Reżyseria Postać Teatr Data premiery
Niewinni winowajcy (Grzesznicy bez winy) Aleksander N. Ostrowski Henryk Lotar Grześ Teatr Polski 29 października 1948
Zielony gil Tirso de Molina Zbigniew Sawan Aguilaz Państwowy Teatr Polski 12 stycznia 1950
Zemsta Aleksander Fredro Stanisław Bryliński Wacław Państwowy Teatr Polski 31 marca 1950
Sprawa Pawła Eszteraga Sándor Gergely Łazarz Kobryński Jan Timar Państwowy Teatr Polski 28 maja 1950
Dobry człowiek Krzysztof Gruszczyński Jerzy Ukleja Żarno Państwowy Teatr Polski 4 listopada 1950
Śluby panieńskie Aleksander Fredro Stefan Wroncki Albin Państwowy Teatr Polski (scena: Teatr Współczesny) 31 grudnia 1950
Moralność pani Dulskiej Gabriela Zapolska Tadeusz Żuchniewski Zbyszko Państwowy Teatr Polski (scena: Teatr Współczesny) 13 marca 1951
Panna Maliczewska Gabriela Zapolska Marian Godlewski Filo Państwowy Teatr Polski 7 września 1951
Pan Jowialski Aleksander Fredro Marian Godlewski Ludmir Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 8 lutego 1952
Szkoła żon Molière Aleksander Fogiel Horacy Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 26 sierpnia 1952
Faryzeusze i grzesznik Jerzy Pomianowski, Małgorzata Wolin Bronisław Kassowski Leon Clerc Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 21 stycznia 1953
Pan Teodor Zrzęda Carlo Goldoni Bronisław Kassowski Dominik Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 28 czerwca 1953 Koszalin
Za tych, co na morzu! Borys Ławreniew Emil Chaberski Bosman Łabiński Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 4 listopada 1953
Ich czworo Gabriela Zapolska Maria Straszewska Fedycki Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 18 lutego 1954
Profesja pani Warren George Bernard Shaw Emil Chaberski Frank Gardner Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 7 kwietnia 1955
Wilhelm Tell Friedrich Schiller Emil Chaberski Ulryk Rudenz Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 6 lipca 1955
Ponieważ się zakochałem (Gdyby nie burza) Aniela Szatara Aleksander Fogiel Władysław Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 sierpnia 1955; Firmowana przez Radę Miejscową przy PTD
Igraszki trafu i miłości Pierre de Marivaux Ewa Kołogórska Mario Państwowe Teatry Dramatyczne (Scena Kameralna) 26 listopada 1955; Inauguracja działalności Sceny Kameralnej
Maturzyści Zdzisław Skowroński Aleksander Fogiel Kazek Wójcik, maturzysta Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 14 stycznia 1956
Rozbójnik Karel Čapek Ludwik Benoit Nauczyciel Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 15 czerwca 1956
Spotkanie Jean Anouilh Jan Maciejowski Robert Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 20 lipca 1956
Zakochana Georges de Porto Riche Jan Maciejowski Doktor Etienne Feriaud Państwowe Teatry Dramatyczne (Scena Kameralna) 26 grudnia 1956
Mazepa Juliusz Słowacki Stefan Drewicz Mazepa Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 21 lutego 1957
Skowronek Jean Anouilh Ludwik Benoit Karol Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 25 maja 1957
Żeglarz Jerzy Szaniawski Aleksander Rodziewicz Jan, Student Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 28 września 1957
Lato w Nohant Jarosław Iwaszkiewicz Gustawa Błońska Fryderyk Chopin Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 17 grudnia 1957
Las Aleksander N. Ostrowski Jerzy Walden Aleksy Siergiejewicz Bułanow, młody człowiek Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 27 marca 1958
Geniusz i szaleństwo Aleksander Dumas Jan Maciejowski Książę Walii Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 28 czerwca 1958
Rzymska kurtyzana Marin Drżić Henryk Lotar Maro Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 8 stycznia 1959
Maria Stuart Fryderyk Schiller Aleksander Rodziewicz Mortimer Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 14 marca 1959
Roxy Barry Conners Jan Maciejowski Tony Anderson Operetka Szczecińska 18 listopada 1961
Błękitna maska Fred Raymond Hans Salomon Fraunhoffer Operetka Szczecińska 29 marca 1962
Czy to jest miłość Zofia Bystrzycka Aleksander Rodziewicz Wacław Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 11 września 1962
Psie czasy, sierżancie... Ira Lewin, Mac Hyman Zbigniew Bogdański Kapral badający sprawność rąk Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 19 października 1962
Maison de France Bohdan Drozdowski Ryszard Sobolewski Buechner Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 stycznia 1963
Hamlet William Shakespeare Aleksander Rodziewicz Klaudiusz Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 19 kwietnia 1963
Śluby panieńskie Aleksander Fredro Irena Ładosiówna Gustaw Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 14 września 1963
Jaśnie pan Nikt Lope de Vega Jan Maciejowski Leonato Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 21 kwietnia 1964
Mąż i żona Aleksander Fredro Ewa Kołogórska Wacław Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 7 października 1964
Przygody dobrego wojaka Szwejka Jaroslav Hašek Jan Maciejowski II Pasażer; Radca Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 20 grudnia 1964
Balladyna Juliusz Słowacki Maria Straszewska Filon Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 13 marca 1965
Szewcy Stanisław Ignacy Witkiewicz Janusz Marzec Kmieć Teatr „13 Muz” 22 listopada 1965
Dziady Adam Mickiewicz Jan Maciejowski Feliks; Chór Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 12 marca 1966
Mordercy i świadkowie Tadeusz Polanowski Jan Maciejowski Hosty Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 24 czerwca 1966
Otello William Shakespeare Jan Maciejowski Montano, były gubernator Cypru Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 października 1966
Zbójcy Fryderyk Schiller Edmund Pietryk Schweizer, libertyn potem bandyta Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 3 grudnia 1966
Henryk IV Luigi Pirandello Janusz Marzec Bertoldo Teatr Krypta 13 lutego 1967
Niech no tylko zakwitną jabłonie Agnieszka Osiecka Barbara Fijewska Entreprener, Organizator, Partyzant Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 21 marca 1967
Przygoda z Vaterlandem Leon Kruczkowski Aleksander Rodziewicz, Janusz Marzec (współpraca) Merkle Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 maja 1967
Ryszard III William Shakespeare Jan Maciejowski Hrabia Rivers, Anthony Woodeville, brat królowej Elżbiety Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 29 września 1967
Wujaszek Wania Antoni Czechow Ewa Kołogórska Aleksander Sieriebriakow Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 3 grudnia 1967
Pan Wokulski Bolesław Prus Ewa Kołogórska Adwokat Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 23 lutego 1968
Cesarsko-królewski narzeczony Ludwik Askenazy Jan Maciejowski Comte Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 4 maja 1968
Ryszard III William Shakespeare Jan Maciejowski Hrabia Rivers, Anthony Woodeville, brat królowej Elżbiety Teatr Telewizji Szczecin (przeniesienie spektaklu z Teatru Współczesnego w Szczecinie) 6 września 1968
Królowa przedmieścia Konstanty Krumłowski Ewa Kołogórska Zagórny Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 22 września 1968
Skiz Gabriela Zapolska Ewa Kołogórska Tolo Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 20 grudnia 1968
Rzecz listopadowa Ernest Bryll Krystyna Skuszanka, Jerzy Krasowski Reżyser Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 20 kwietnia 1969
Wilki w nocy Tadeusz Rittner Ewa Kołogórska Prokurator Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 12 czerwca 1969
Warszawianka Stanisław Wyspiański Andrzej Chrzanowski Ledóchowski Teatr Współczesny 29 listopada 1980
Ostatni kongres wybielaczy Andrzej Kojer Andrzej Chrzanowski, Jacek Koprowicz obsada aktorska Teatr Współczesny 7 maja 1981



Zdjęcia ze spektakli

(fot. Grażyna Wyszomirska) i (Witold Chromiński)



Telewizja

Tytuł sztuki / programu Autor Reżyseria Realizacja telewizyjna Rola data premiery
W małym domku Tadeusz Rittner Aleksander Rodziewicz Jan Maciejowski Jurkiewicz 18 marca 1966 (przeniesienie z Teatru Polskiego w Szczecinie)



Odznaczenia



Z prasy

  • (...) Gustaw Władysława Sokalskiego nasuwał czasem wątpliwości nazbyt nowoczesną - rodem ze współczesnych „piwnic” - nonszalancją, w sumie jednak dał postać bardzo żywą, nie uronił też nic z prawdziwych klejnotów dowcipu w dialogach z partnerami. (Feliks Jordan, „Śluby panieńskie” Fredry. Inauguracja sezonu w Teatrze Współczesnym, „Kurier Szczeciński” z dn. 22 września 1963)



Ciekawostki

  • Z okazji jubileuszu pracy artystycznej Władysława Sokalskiego, przypadającej w 2010 roku, w XII LO zorganizowano okolicznościową wystawę pod hasłem „65 lat w objęciach Melpomeny”. Złożyły się na nią zdjęcia z największymi kreacjami aktora. Ponadto przygotowano prezentację słowno-muzyczną poświęconą aktorowi. Opiekunkami projektu były Celina Wojtoń i Monika Duda.
  • Artysta jest jednym z bohaterów książki Iwony Gacparskiej Ścieżki, drogi, przystanki, czyli całe Ich życie... Kolejne historie (Książnica Pomorska i ZASP, Szczecin 2016)



Bibliografia

  • Almanach sceny polskiej 1945/46, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1947
  • Almanach sceny polskiej 1949/50, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1951
  • Almanach sceny polskiej 1950/51, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1952
  • Almanach sceny polskiej 1951/52, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1953
  • Almanach sceny polskiej 1954/55, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1956
  • Almanach sceny polskiej 1955/56, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1957
  • Almanach sceny polskiej 1956/57, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1958
  • Almanach sceny polskiej 1968/69, (pod. red. Stanisława Marczaka-Oborskiego), WAiF, Warszawa 1970
  • Katarzyna Stróżyk, Honory i jubileusze, „Kurier Szczeciński” 2011 nr 59
  • Teatry dramatyczne w Szczecinie (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wyd. Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa”, Poznań 1965
  • Celina Wojtoń, Władysław Sokalski – 65 lat w objęciach Melpomeny..., „Biuletyn Informacyjny” 2010 nr 18

Inne źródła






IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz