Walerian Pawłowski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walerian Pawłowski
dyrygent, kompozytor
brak zdjecia
Data urodzenia 18 grudnia 1920
Miejsce urodzenia Kielce
Data śmierci 10 października 2004
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 44-2-36)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Walerian Pawłowski (1920-2004) – dyrygent, kompozytor, popularyzator muzyki, publicysta, pedagog

Życiorys

Walerian Henryk Pawłowski urodził się 18 grudnia 1920 roku w Kielcach przy ul. Młyńskiej 3. Jego ojciec o austriacko-polskich korzeniach był doktorem prawa w randze kapitana. Pełnił funkcję obrońcy wojskowego specjalizującego się w prawie morskim.

Dzieciństwo i młodość spędził Walerian Pawłowski w Poznaniu przy ul. Henryka Dąbrowskiego 3, dokąd jego rodzina przeprowadziła się z Kielc w 1921 roku. Uczęszczał do siedmioklasowej Publicznej Szkoły Powszechnej im. Śniadeckich, gdzie należał do drużyny harcerskiej, a później do Gimnazjum im. św. Marii Magdaleny. Tu jego wychowawcą i nauczycielem jęz. polskiego był znany poeta Wojciech Bąk. Maturę zdał w Prywatnym Gimnazjum Humanistycznym im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Równocześnie z nauką śpiewał (II alt) w słynnym chórze ks. Wacława Gieburowskiego.

Okupację spędził wraz z matką w Krakowie. Jego ojciec zginął 11 listopada 1939 roku, rozstrzelany przez Niemców w Gdańsku. Jesienią 1939 roku został immatrykulowany na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UJ. Po zamknięciu Uniwersytetu, m.in. wyplatał koszyki, udzielał korepetycji, a dzięki znajomości języka niemieckiego pracował w wydziale lasów i w firmie AEG. Działał w AK. Sporadycznie grywał w teatrze konspiracyjnym, m.in. Rejenta w Zemście Fredry i Borutę w Zaczarowanym kole Rydla.

W 1945 roku został słuchaczem Studia Dramatycznego przy Starym Teatrze w Krakowie. Zagrał m.in. Abramka w Niespodziance Roztworowskiego. Uczestniczył również w Filmowych Warsztatach Młodych przy ul. Józefitów, prowadzonych przez prof. Antoniego Bohdziewicza. Po zdaniu egzaminu został studentem Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Jego nauczycielami akademickimi byli m.in. Artur Malawski, Walerian Bierdiajew, Henryk Sztompka i Adam Bronisław Ciechański. Studiował m.in. z przyszłymi wybitnymi pianistkami - Haliną Czerny-Stefańską i Reginą Smendzianką, oraz przyszłymi dyrygentami - Stefanem Marczykiem, Krzysztofem Missoną i Jerzym Procnerem. Po raz pierwszy prowadził orkiestrę jako dyrygent podczas festiwalu szkół muzycznych w Poznaniu w 1949 roku.

Po ukończeniu studiów muzycznych w krakowskiej PWSM (dyplom nr 7), w 1951 roku rozpoczął pracę z Bydgoską Orkiestrą Radiową, której założycielem i dyrygentem był Arnold Rezler. Z tego okresu pochodzą pierwsze nagrania radiowe Waleriana Pawłowskiego.

Od 1954 roku aż do śmierci związany był ze Szczecinem. Przed szczecińską publicznością zadebiutował w tym samym roku, dyrygując Eroiką Ludwika van Beethovena. Po tej udanej próbie został zaangażowany jako II dyrygent do Filharmonii Szczecińskiej. Był wieloletnim członkiem Szczecińskiego Towarzystwa Kultury, piastując od 1970 roku funkcję członka Zarządu STK. W latach 1977-1980 był członkiem Zarządu Rozwoju Ognisk Artystycznych. We wrześniu 2004 roku przygotowywał się do obchodów pięćdziesięciolecia pracy artystycznej. Był jednym z członków-założycieli, powołanego do życia w maju 1998 roku, Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Domu Koncertowego w Szczecinie.

Był zamiłowanym podróżnikiem i fotografikiem, pasjonatem sportów motorowych, zapalonym motocyklistą i miłośnikiem motocykli „Junak”, a także kolekcjonerem nagrań płytowych i gawędziarzem. Jedną z najbarwniejszych postaci życia kulturalnego powojennego Szczecina.

Żonaty z Izabellą Ferency.

Zmarł 10 października 2004 roku w szczecińskim szpitalu przy ul. Arkońskiej. Został pochowany 18 października w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 44-2-36).

Z prywatnego archiwum



Muzyka

Jeszcze przed wojną uczęszczał do klasy fortepianu w Państwowej Szkole Muzycznej przy ul. Wrocławskiej w Poznaniu. Obdarzony pięknym altem, śpiewał w chórze katedralnym, prowadzonym przez ks. Wacława Gieburowskiego, oraz w chórze gimnazjalnym, kierowanym przez prof. Władysława Drzewieckiego. Podczas okupacji uczył się w Krakowie śpiewu u Heleny Hrabi-Szałkiewiczowej. Ponadto był akompaniatorem w szkole baletowej Ireny Michalczykówny przy ul. Floriańskiej. Tu zaprzyjaźnił się z przyszłymi wybitnymi tancerzami i choreografami, Witoldem Grucą i Henrykiem Tomaszewskim.

W dniu 16 czerwca 1951 roku, po sześcioletnich studiach na Wydziale Pierwszym (teoria, kompozycja, dyrygentura) Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie, uzyskał dyplom magistra sztuki, dyrygując w koncercie dyplomowym uwerturą do Tannhausera Wagnera, koncertem d-moll Mozarta i Rapsodią hiszpańską Ravela. W latach 1951-1954 piastował stanowisko dyrygenta Orkiestry Radiowej Rozgłośni Bydgoskiej.

Po przyjeździe do Szczecina w 1954 roku objął stanowisko dyrygenta (1954-1986) i konsultanta programowego Filharmonii Szczecińskiej im. Mieczysława Karłowicza. Tu przez wiele lat prowadził muzyczne prelekcje dla młodzieży. Dyrygował koncertami wielu wybitnych muzyków i śpiewaków, m.in. Haliny Mickiewiczówny. Współpracował z Teatrami Lalek - „Rusałką” i „Pleciugą”, Państwowymi Teatrami Dramatycznymi, także z Operetką Szczecińską, a później Operą Szczecińską.

Członek Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków i Szczecińskiego Towarzystwa Muzycznego, którego w latach 1964-1972 był prezesem, a od 1972 roku przewodniczącym Rady Artystycznej.




Kompozytor

utwory symfoniczne:

  • 1973Żmogus na głos recytujący i wielką orkiestrę symfoniczną - do tekstu litewskiego poety Eduardasa Mieželaitisa
  • 1975In memoriam na organy i wielką orkiestrę symfoniczną


utwory kameralne, m.in.:

  • 1948Wariacje na fortepian i smyczki


pieśni, m.in.:

  • dwie pieśni do tekstów Czesława Miłosza


piosenki, m.in.:


ilustracja muzyczna do spektakli teatralnych

Tytuł Autor Reżyser Teatr Data premiery
O Słoniu Trąbalskim i Papużce Tralalużce Julian Tuwim Aleksander Fogiel Teatr Lalek „Rusałka” 25 grudnia 1955
Baśń o zaklętym kaczorze Maria Kann Ewa Kołogórska Teatr Lalek „Rusałka” 21 stycznia 1957
Awantura w Chioggi Carlo Goldoni Aleksander Fogiel Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 17 maja 1957
Podróż pana Perrichon Eugène Labische, Eduard Martin Janusz Obidowicz Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 4 listopada 1959
Tomek w krainie dziwów Krzysztof Orski Włodzimierz Dobromilski Teatr Lalek „Pleciuga” 14 września 1962
Kajtuś Czarodziej Janusz Korczak Krzysztof Niesiołowski Teatr Lalek „Pleciuga” 20 kwietnia 1963
Magik i małpiszon (montaż satyryczno-liryczny) Konstanty Ildefons Gałczyński Ewa Kołogórska Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Imprez Artystycznych „Estrada” (sala Kameralna Zamku Książąt Pomorskich) 16 grudnia 1963
Misie Ptysie Zbigniew Poprawski Włodzimierz Dobromilski Teatr Lalek „Pleciuga” 9 lutego 1964
Głód i pragnienie Eugène Ionesco Andrzej Ziębiński Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 września 1965
Doradcy króla Hydropsa Stanisław Lem Krzysztof Niesiołowski Teatr Lalek „Pleciuga” 13 listopada 1965
Trzy białe strzały Jan Makarius Ewa Kołogórska Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 20 lutego 1966
Otello William Shakespeare Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 października 1966
Zbójcy Fryderyk Schiller Edmund Pietryk Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 3 grudnia 1966
Młynek do kawy Konstanty Ildefons Gałczyński Krzysztof Niesiołowski Teatr Lalek „Pleciuga" 4 grudnia 1966
Meteor Friedrich Durrenmatt Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 9 grudnia 1966
Otello William Shakespeare Jan Maciejowski Teatr Telewizji 11 sierpnia 1967
Henryk IV William Shakespeare Jan Maciejowski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 12 czerwca 1969
Droga przez walkę (oprac.) Janusz Marzec, Walerian Pawłowski Janusz Marzec Państwowy Teatr Muzyczny 25 kwietnia 1970
Wesele Stanisław Wyspiański Józef Gruda Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 10 maja 1970
Księżniczka na opak wywrócona Calderon Pedro de la Barca Ewa Kołogórska Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 27 czerwca 1971
Przepis ze starej kroniki Jerzy Broszkiewicz Ewa Kołogórska Teatr Krypta 1971
Rzecz o Alkasynie i Nikolecie Anonim z XIII w. Ewa Kołogórska Teatr Krypta 6 marca 1972
Przepis ze starej kroniki Jerzy Broszkiewicz Ewa Kołogórska Teatr Telewizji 12 marca 1972 (TVP2 - Studio Współczesne)
Jeślim nie posiadł miłości był całej poezja angielska Janusz Rudnicki Teatr Telewizji 10 września 1972 (TVP2 - Estrada Literacka)
Kot w walizce Genadyj Cyfierow, Henryk Sapgir Włodzimierz Dobromilski Teatr Lalek „Pleciuga" 12 stycznia 1975
Kłopoty zbója Madeja Ludomir Legut Ewa Kołogórska Teatr Krypta 5 lutego 1989



inne formy działalności muzycznej

Tytuł Kompozytor Autor libretta / Autor Reżyser Forma twórczości Teatr Data premiery
Wilhelm Tell Friedrich Schiller Emil Chaberski opracowanie muzyczne Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 6 lipca 1955
Cnotliwa Zuzanna Jean Gilbert Edmund Wayda dyrygent Operetka Szczecińska Towarzystwa Miłośników Teatru Muzycznego 31 grudnia 1957
Wiktoria i jej huzar Paul Ábrahám Edmund Wayda opracowanie i kierownictwo muzyczne, dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 10 maja 1958
Wieczór młodych poetów Andrzej Dzierżanowski, Ryszard Grabowski, Janusz Krzymiński akompaniament Klub „13 Muz” 10 czerwca 1958
Zaczęło się w banku... (Mysz kościelna) Bożena Brzezińska Henryka Minnicka (adaptacja) wg komedii Laszlo Fodora Jan Maciejowski kierownictwo muzyczne Państwowa Operetka w Szczecinie 29 stycznia 1959
Tysiąc i jedna noc Johann Strauss syn Leo Stein, Carl Lindau Witold Zdzitowiecki dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 29 marca 1959
Bal w operze Richard Heuberger Victor Leon, Heinrich von Waldberg Zenon Laurentowski dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 22 października 1959
Krakowiacy i Górale Karol Kurpiński Janusz Obidowicz dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 2 marca 1960
Kwiat Hawai Paul Ábrahám Henryk Lotar dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 18 maja 1960
Król włóczęgów Rudolf Friml, Justin Huntley Mac Carthy Jerzy Ronard-Bujański dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 28 września 1960
Bajadera Emmerich Kalman Henryk Lotar dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 14 grudnia 1960
Zamek na Czorsztynie, czyli „Benvenuto" Karol Kurpiński Henryk Lotar dyrygent Państwowa Operetka w Szczecinie 18 marca 1961
Jaśnie pan Nikt Lope de Vega Jan Maciejowski opracowanie muzyczne Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 21 kwietnia 1964
Matka Courage i jej dzieci Bertold Brecht Zbigniew Mak kierownictwo muzyczne Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 20 marca 1965
Nitouche Hervé (Louis Auguste Florimond Ronger) Henri Meilhac, Albert Millaud Juliusz Lubicz-Lisowski aranżacja muzyczna Państwowy Teatr Muzyczny 21 stycznia 1968
Cesarsko-królewski narzeczony Ludwik Askenazy Jan Maciejowski opracowanie muzyczne Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 4 maja 1968
Dama od Maxima Ryszard Sielicki Antoni Marianowicz wg komedii Georges'a Feydeau Aleksander Długosz konsultacja programowa Państwowy Teatr Muzyczny 3 września 1968
Wiedeńska krew Johann Strauss syn Victor Léon, Leo Stein Zofia Weissówna konsultacja programowa Państwowy Teatr Muzyczny 26 września 1969
Inez (musical) Edmund Borowski Kazimierz Andrzej Czyżowski Janusz Marzec konsultacja programowa Państwowy Teatr Muzyczny 12 marca 1970
Droga przez walkę (oprac.) Janusz Marzec, Walerian Pawłowski Janusz Marzec kierownictwo muzyczne, dyrygent Państwowy Teatr Muzyczny 25 kwietnia 1970
Po górach, po chmurach Ernest Bryll Jowita Pieńkiewicz kierownictwo muzyczne Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 10 maja 1970
Dzwony kornewilskie Robert Planquette Louis Clairville, Charles Gabet Janusz Marzec konsultant programowy Państwowy Teatr Muzyczny 27 czerwca 1970
Cygańska miłość Franz Lehár Alfred Maria Willner, Robert Bodanzky Aleksander Długosz konsultacja programowa, kierownictwo muzyczne, dyrygent Państwowy Teatr Muzyczny 23 maja 1971


Ponadto był autorem muzyki do wielu słuchowisk radiowych i widowisk telewizyjnych (od 1949)

Pedagog

Od 1951 do 1953 roku prowadził zajęcia w średnich szkołach muzycznych Torunia, Olsztyna oraz Szczecina (od 1954). W latach 1974-1977 był pracownikiem szczecińskiego punktu konsultacyjnego Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej II Stopnia w Poznaniu. Prowadził wykłady z zakresu muzyki i sztuki dla licealistów, studentów Politechniki Szczecińskiej oraz słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Publicystyka prasowa i radiowa

Pod koniec lat trzydziestych XX wieku publikował artykuły o tematyce motoryzacyjnej w „Horyzontach”, międzyszkolnym miesięczniku o zasięgu wojewódzkim. W okresie krakowskim pisał felietony do „Życia Literackiego” i „Słowa Powszechnego”. W „Ruchu Muzycznym” anonimowo redagował rubrykę Na krzywej pięciolinii, ponieważ jako student nie mógł podpisywać jej własnym nazwiskiem. Był autorem dwóch autobiografii Na krzywej pięciolinii (1986) oraz Takty i nietakty (1994), a także popularyzującej muzykę klasyczną książki Muzyka i miłość (1999). Od 1992 roku przez wiele lat w „Kurierze Szczecińskim” prowadził rubrykę Walerianowe Kropelki, którą podpisywał swoim imieniem. W felietonach tych poruszał zarówno zagadnienia muzyczne, jak i inne, związane z szeroko pojętą kulturą. W cotygodniowych programach Filharmonii Szczecińskiej im. Mieczysława Karłowicza publikował omówienia koncertów, ponadto pisał i redagował teksty do programów Operetki Szczecińskiej. Był członkiem Rady Programowej almanachu społeczno-kulturalnego „Morze i Ziemia”.

Swoją współpracę z Polskim Radiem rozpoczął w Krakowie, pisząc gawędy muzyczne w doborowym towarzystwie wybitnych krytyków Jerzego Waldorffa i Stefana Kisielewskiego. Pracę w radiu kontynuował w Szczecinie. Był cenionym i lubianym przez słuchaczy radiowych prelegentem i gawędziarzem, a także autorem piosenek do popularnego Radiokutra. W Radio Szczecin prowadził cykliczną audycję Gawęda Mistrza Waleriana oraz muzyczne felietony: Polihymnio, uśmiechnij się, Muzyczny savoir-vivre, Mistrz Walerian, Sprzężenia muzyczne i Profesor Batucik (Profesorowi głosu użyczał znany aktor Zdzisław Relski).

Artykuły w prasie (wybór)





Nagrody i wyróżnienia

  • 1974 – Nagroda m. Szczecina



Odznaczenia

Zasluzony Dzialacz.jpg
  • 1958Złota Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
  • 1964 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 1969 – Zasłużony Działacz Kultury
  • 1974 – Krzyż Kawalerski OOP
  • 1995 – Krzyż AK
  • 2001 – Złota Honorowa Odznaka Towarzystwa Przyjaciół Szczecina
  • Złota Odznaka Polskiego Radia



Ciekawostki



Źródła

Bibliografia

  • Kto jest kim w Polsce (edycja 2), Wyd. Interpress, Warszawa 1989, s. 992
  • Kto jest kim w Polsce (edycja 4), Wyd. Interpress, Warszawa 2001, s. 721
  • Walerian Pawłowski, Na krzywej pięciolinii, KAW, Szczecin 1986
  • Teatry dramatyczne w Szczecinie 1945-1965, (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa”, Poznań 1965
  • Jaromir Trygław, Artysta od kolebki, „Kurier Szczeciński” 1965 nr 85, s. 6

Inne



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz