Walter Riezler

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Walter Riezler
archeolog, historyk sztuki, muzealnik i muzykolog
Data urodzenia 2 października 1878
Miejsce urodzenia Monachium
Data śmierci 22 stycznia 1965
Miejsce śmierci Monachium
Narodowość niemiecka


Walter Riezler (1878–1965) – archeolog klasyczny, historyk sztuki, teoretyk wzornictwa, muzealnik i muzykolog, w latach 1910–1933 dyrektor Muzeum Miejskiego w Szczecinie.

Życiorys

Urodził się 2 października 1878 roku w zamożnej rodzinie kupców i naukowców osiadłej w XVIII wieku w Monachium. Dziadek Joseph Riezler należał do współzałożycieli Bawarskiego Banku Hipoteczno-Kredytowego. Przedwcześnie zmarły ojciec Heinrich pełnił funkcję dyrektora fabryki i prokurenta, matka Margarethe (Etha) z malarskiego domu Heffnerów wychowywała dwóch synów. Młodszy od Waltera o cztery lata Kurt został dyplomatą i poślubił córkę impresjonisty Maksa Liebermanna.

Walter, po ukończeniu monachijskiego Gimnazjum Luitpolda w 1896 roku, studiował filologię klasyczną, historię sztuki i archeologię na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana. Początkowo, postanowiwszy rozwijać się naukowo w tej ostatniej dziedzinie, związał się z dyrektorem Muzeum Odlewów Rzeźb Klasycznych i kierownikiem książęcego Antykwarium, profesorem Adolfem Furtwänglerem. Mistrz zatrudnił go w roli nauczyciela domowego swojego syna, polecił także najpopularniejszemu rzeźbiarzowi monachijskiemu tego czasu, Adolfowi von Hildebrandtowi. Wraz z jego synem Riezler podróżował do florenckiej posiadłości twórcy, co pozwoliło nie tylko poznać dzieła sztuki antycznej, lecz także klasykę współczesności. Dzięki koligacjom rodzinnym Furtwänglera Riezler mógł także studiować freski Hansa von Marées’go w neapolitańskiej Stacji Zoologicznej Antona Dohrna. Obu artystom, zwanym Niemieckimi Rzymianami, Riezler poświęcił teoretyczne teksty.

Po złożeniu egzaminów państwowych w 1900 i 1901 roku Riezler obronił pracę doktorską o Partenonie i malarstwie wazowym (opublikowana w 1902 roku). W latach 1904–1906 uzupełniał wykształcenie muzyczne u Maksa Regera i Feliksa Mottla. W 1907 roku został członkiem-założycielem organizacji Deutscher Werkbund, kooperatywy fabrykantów, architektów, artystów i teoretyków kulturalnych. Na zlecenie Heinricha Dohrna, brata Antona, nadzorował powstawanie rekonstrukcji greckich rzeźb, przeznaczonych dla Muzeum Miejskiego w Szczecinie. Choć w 1908 roku Riezler otrzymał stanowisko wykładowcy monachijskiej Szkoły Rzemiosł Artystycznych oraz wydawcy czasopisma „Die Raumkunst”, po dwóch latach przyjął propozycję objęcia funkcji dyrektora pomorskiej instytucji.

Riezler przybył do Szczecina w kwietniu 1910 roku wraz z żoną Paulą z domu Krafft – malarką, rzeźbiarką i członkinią Werkbundu. Od początku swej dyrektorskiej kariery angażował się w rozwój kolekcji sztuki nowoczesnej, zwłaszcza malarstwa XIX-wiecznego oraz współczesnych kierunków artystycznych – ekspresjonizmu i Nowej Rzeczowości. W 1912 roku odpowiedział krytycznie na protest konserwatywnych niemieckich twórców wymierzony w zakupy obcych dzieł do zbiorów publicznych. Jako jeden z pierwszych dyrektorów niemieckich muzeów zakupił obraz Vincenta van Gogha ("Aleja pod Arles", 1888, dziś w Pommersches Landesmuseum Greifswald). W kolekcji znalazły się także prace Ernsta Barlacha, Lovisa Corintha, Charlesa Despiau, Ludwiga Giesa, Karla Hofera, Moiseja Kogana, Ottona Müllera, Maksa Slevogta i wielu innych.

Riezler dwukrotnie pełnił funkcję redaktora naczelnego prasowego organu Werkbundu – „Die Form” (1922, 1927–1933); w 1924 roku przygotował towarzyszącą wystawie tej organizacji książkę "Die Form ohne Ornament", a w 1925 – pełnił obowiązki kuratora niemieckiego pawilonu na biennale sztuk dekoracyjnych w Monzy. Zarzuciwszy rozbudowę zespołu brązowych odlewów, doprowadził do realizacji malowideł ściennych w tzw. Gabinecie Pompejańskim szczecińskiego muzeum (1910–1930). Wsparcie dla twórców awangardy – poprzez organizowane wystawy czasowe, otwarte wykłady i działalność dydaktyczną w miejscowej Szkole Rzemiosł Artystycznych – stawało się jednak częstym powodem ataków na politykę kulturalną Riezlera. Dojście do władzy nazistów pozbawiło go funkcji redaktora i dyrektora w kwietniu 1933 roku.

Riezler, przeszedłszy na przyspieszoną emeryturę, osiadł w Ebenhausen pod Monachium i wrócił do młodzieńczych zainteresowań. W 1934 roku rozpoczął studia z zakresu muzykologii u Rudolfa von Fickera. W 1936 roku wydał wielokrotnie wznawianą później książkę poświęconą twórczości Ludwiga van Beethovena. Dekadę później otrzymał honorową profesurę na swojej Alma Mater, gdzie rozpoczął wykłady z historii muzyki klasycznej i romantycznej. Jego drugą żoną została Edith Pauly, pochodząca z Poznania i skoligacona z Ernstem Kantorowiczem nauczycielka śpiewu. W 1949 roku Riezler został członkiem Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych (od 1953 jej wiceprezesem), a w 1950 wiceprezesem Towarzystwa im. Hansa Pfitznera w Monachium. Zginął w wypadku samochodowym 22/23 stycznia 1965 roku, osierocając córkę z pierwszego małżeństwa.

Bibliografia

  • Eva Chrambach, Walter Riezler, w: Neue deutsche Biographie, hrsg. von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Bd. 21, Berlin 2003, s. 617–618;
  • Bogdana Kozińska, Walter Riezler i Muzeum Miejskie w Szczecinie / Walter Riezler und das Stadtmuseum Stettin, w: 1913. Święto wiosny / 1913. Frühlingsweihe, kat. wyst., red. Szymon Piotr Kubiak, Dariusz Kacprzak, Szczecin 2013, s. 62–89;
  • Szymon Piotr Kubiak, Walter Riezler i forma bez ornamentu, w: Maszyna do komunikacji. Wokół awangardowej idei nowej typografii, red. P. Kurc-Maj, D. Muzyczuk, Łódź 2015;
  • Szymon Piotr Kubiak, Walter Riezler – Karl Hofer – Ludwig Gies. Der Große Krieg im Stadtmuseum Stettin, w: Mars und Museum. Europäische Museen im Ersten Weltkrieg, Hrsg. Christina Kott, Bénédicte Savoy, Köln 2016.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Szymon Piotr Kubiak