Wilhelm Dunker

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wilhelm Dunker
brak zdjecia
brak zdjecia
wydawca, pisarz, nauczyciel
Data urodzenia 25 grudnia 1829 r.
Miejsce urodzenia Hasselfelde
Data śmierci 3 grudnia 1902 r.
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Niemierzyński Nemizer Friedhof
Narodowość niemiecka


Wilhelm Dunker (1829-1902) - szczeciński pisarz, nauczyciel, wydawca i współwłaściciel drukarni Herrcke & Lebeling.

Życiorys

Wilhelm Dunker przyszedł na świat 25 grudnia 1829 r. w miejscowości Hasselfelde (obecnie Oberharz am Brocken). Ojciec, Ludwig Dunker (?-ok. 1941), był urzędnikiem podatkowym. Pod koniec lat 30. XIX w. rodzina przeprowadziła się do Brunszwiku, gdzie Wilhelm uczęszczał do szkoły realnej, a następnie rozpoczął naukę zawodu w drukarni Georga Westermanna (1810-1879). W czasie wolnym od obowiązków zawodowych doskonalił znajomość języków angielskiego, francuskiego i łaciny.

W 1850 r. Dunker objął stanowisko w drukarni w Düsseldorfie, porzucił je jednak na rzecz gruntownego studiowania języków nowożytnych. W tym celu udał się najpierw do Francji (Paryż i Fontainebleau), a potem do Londynu. W Londynie pracował jako korektor oraz nauczyciel języka francuskiego. W 1855 r. powrócił na krótko do Brunszwiku, gdzie podjął pracę jako nauczyciel języka francuskiego[1], a stąd za namową Juliusa Herrcke, przeniósł się do Szczecina.

W Szczecinie Wilhelm udzielał prywatnych lekcji i pełnił funkcję korektora u Hessenlanda, w drukarni, w której pracował również Julius Herrcke. W chwilach wolnych od obowiązków zawodowych Dunker pisał opowiadania, wiersze i sztuki teatralne. W 1857 r. Wilhelm Dunker opublikował wiersz dramatyczny „Der Prinz von Tarent”, dwa lata później sztukę „Michel Angelo”, a w 1860 r. pięcioaktową tragedię „Der Herr des Königs”. Pierwsza ze sztuk została wystawiona na deskach teatru miejskiego w Szczecinie 28 grudnia 1856 r. 29 listopada 1860 r. Wilhelm poślubił Clarę Henriettę (1833-?), córkę konstruktora organów Augusta Wilhelma Grueneberga (1787-1837).

"Oder-Zeitung", wyd. z 1870 r.

Wilhelm Dunker pracował także na stanowisku redaktora „Pommersche Zeitung”. W 1863 r. założył własną, ukazującą się dwa razy dziennie gazetę „Oder-Zeitung”, w której pełnił funkcję zarówno redaktora prowadzącego, jak i wydawcy. W pierwszym kwartale swego istnienia gazeta osiągała nakład 1200 egzemplarzy i była kolportowana na terenie Pomorza i ościennych prowincji. W pierwszym kwartale 1864 r., przynajmniej trzy wydania tej gazety (nr 9, 35, 85), były konfiskowane przez policję ze względu na treści zawarte w artykułach wstępnych. Felietony te dotyczyły m. in. organizacji partii liberalnych i działalności rządu[2]. Z początkiem marca Dunker został oskarżony o zniewagę premiera Otto von Bismarcka (1815-1898)[3], za co ukarano go grzywną w wysokości 20 talarów, konfiskatą koncesji na sprzedaż gazet, nakazem zniszczenia zachowanych egzemplarzy dziennika z dnia 7 stycznia, gdzie wydrukowano ów kontrowersyjny tekst i czterotygodniowym więzieniem[4]. Pozbawiono go też okresowo funkcji redaktora naczelnego, rolę tę przejął księgarz C. Schöneberg z Grabowa. Dwa lata później, w 1866 r., ponownie odebrano Wilhelmowi prawo wydawania gazet[5] i od tego czasu zadanie to wykonywał Johann Lebeling.

Reklama drukarni Herrcke & Lebelingz 1881 r.

17 maja 1870 r. zmarł przyjaciel Dunkera – Julius Herrcke, który od 1859 r. wraz z Johannem Lebelingiem prowadził drukarnię. Zgodnie z życzeniem zmarłego Wilhelm Dunker stał się oficjalnym wspólnikiem i współwłaścicielem firmy[6]. W ciągu kolejnych lat Dunker z Lebelingiem powiększyli drukarnię, wybudowali maszynownię oraz wykupili budynek, w którym do tej pory wynajmowano dodatkowe pomieszczenia. Nie sposób wyliczyć wszystkich dzieł, jakie powstały za czasów prowadzenia przedsiębiorstwa przez wspólników, były to m. in.: periodyki – „Enthomologische Nachrichten”, „Pädagogisches Archiv”, „Evangelisches Monatsblatt für die deutsche Schule”, programy szkolne Gimnazjum Miejskiego, Gimnazjum Mariackiego, Gimnazjum Króla Wilhelma, sprawozdania o stanie zdrowia w rejencji szczecińskiej („Das Öffentliche Gesundheitswesen im Regierungsbezirk Stettin”), „Bericht des Allgemeinen Deutschen Realschulmänner-Vereins”, miesięcznik, „Deutscher Kolonie-Anzeiger” (dodatek do „Deutsche Zeitung”, „Baltische Studien”, „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde”, „Taschenbuch des Geschlechtes von Bülow”, oraz wiele druków zwartych. Wśród nich wymienić można chociażby sztukę „Sidonia von Borck” Paula Wendta, „Der Stettiner Turnverein und die Leibesübungen in Stettin” Urlicha Jahna, „Geschichte des Geschlechts von Zitzewitz” Maxa von Stojentina.

Reklama czasopisma „Deutsche Fischerei Zeitung”

Dalszym wkładem Wilhelma Dunkera w rozwój firmy było powołanie do w 1878 r. wydawnictwa, specjalizującego się w tematyce rybołówstwa. O rozszerzeniu działalności spółki zadecydował częściowo nieszczęśliwy wypadek, któremu uległ Dunker. Upadek na śliski lód, spowodował, że Wilhelm częściowo utracił sprawność fizyczną i zmuszony został do wykonywania tzw. pracy siedzącej. W 1878 r. rozpoczął wydawanie tygodnika „Deutsche Fischerei Zeitung”, a następnie terminarza „Fischerei-Kalender für Deutschland, Oesterreich und die Schweiz mit Adressbuch”. W kwietniu 1880 r. dzieła wydawnictwa Herrcke & Lebeling zostały zaprezentowane podczas Międzynarodowej Wystawy Produktów i Wyposażenia dla Rybołówstwa Morskiego i Śródlądowego (Internationale Ausstellung von Producten und Gerähtschaften der See- un Binnen-Fischerei) w Berlinie. Kalendarz Dunkera został wyróżniony srebrnym medalem. Kolejne srebrne medale wydawnictwo otrzymało na wystawach w Würzburgu[7], Greifswaldzie[8] i Brnie[9]. Bez wątpienia znaczącym sukcesem firmy był jej udział w Wystawie Światowej w Chicago, w dniach od 1 maja do 30 października 1893 r.[10]

Słownik niemiecko-angielski
Podręcznik do nauki angielskiego
Drukarnia wybudowana przez Dunkera

Oficyna Herrcke & Lebeling specjalizowała się także w wydawaniu materiałów dydaktycznych do nauki języków nowożytnych. Dunker, który swoje umiejętności językowe rozwijał w młodości za granicą, był ich redaktorem lub współautorem. W 1887 r. wraz z dr. W. Urlichem wydał wokabularz niemiecko-angielski „Neues Konversations-Wörterbuch der deutschen und englischen Sprache”. Następnie Wilhelm wraz z dr. M. Bellem opracowali metodę do samodzielnej nauki języka angielskiego. W 1891 r. pojawiło się pierwsze wydanie, kilkakrotnie później wznawianej książki „Englische Gesprächs- und Wiederholungs-Grammatik: vollkommene Schulung im Englischen auch ohne Lehrer in 21 Gesprächen mit dem Schüler”. Wykorzystując tę samą koncepcję, Dunker nawiązał współpracę z Francuzem, profesorem licealnym Louisem Weillem, z którym stworzył podręcznik do nauki języka francuskiego[11].

Wilhelm Dunker, jak wielu mu współczesnych, był członkiem wielu stowarzyszeń. Należał do Loży Pod Trzema Cyrklami (Loge zu den Drei Zirkeln)[12]. 29 maja 1880 r. utworzył Niemiecki Związek Handlarzy Ryb (Deutscher Fischhändler-Verein) z siedzibą w Berlinie, a w 1891 r. Pruski Związek Zawodowych Rybaków (Verein Preußischer Berufsfischer) [13]. Należał również do Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza, szczecińskiego oddziału Towarzystwa Geograficznego (Verein für Erdkunde)[14], Brandenbursko-Pomorskiego Stowarzyszenia Księgarzy (Brandenburg-Pommerscher Buchhändler-Verein)[15], Związku Giełdowego Księgarzy Niemieckich (Börsenverein für den Deutschen Buchhändler, od 1889) oraz Stowarzyszenia Wolnych Wydawców (Allgemeiner Freier Verlegersverein, od 1 kwietnia 1881).

17 sierpnia 1900 r. Johann Lebeling wyraził chęć przejścia na emeryturę, a wraz z jego odejściem podjęto również decyzję o sprzedaży dotychczasowej siedziby firmy. Kreatywny w dalszym ciągu Dunker wybudował nowy, przestronny trzypiętrowy budynek na potrzeby drukarni na swojej posiadłości przy dzisiejszej Alei Wyzwolenia (Pölitzer Straße 81). Inauguracja nowego lokalu odbyła się 1 czerwca 1901 r.

Wilhelm Dunker zmarł 3 grudnia 1902 r. po długiej i ciężkiej chorobie. Pochowany został 7 grudnia na Cmentarzu Niemierzyńskim (Nemitzer Friedhof). Po jego śmierci drukarnię i wydawnictwo odziedziczyły żona Klara i cztery córki. Zgodnie z życzeniem umierającego kierownictwo firmą objęła córka Elisabeth, która po zawarciu w 1907 r. małżeństwa zarządzała nią wraz z mężem Hugo Goldammerem (1871-1929).

Publikacje (wybór)

  • Der Seelsorger. W: „Unterhaltungen am häuslichen Herd” 1853, nr 9, s. 129-139.
  • Lieder ohne Weisen. Stettin: Friedrich Nagel, 1856.
  • Der Prinz von Tarent. Wyd. 2. Stettin: Th. Der Nahmer, 1859.
  • Michel Angelo. Stettin: Th. Der Nahmer, 1859.
  • Der Herr des Königs. Stettin: Ewald Gentzensohn, 1860.
  • Dunker W., Urlich W. Neues Konversations-Wörterbuch der deutschen und englischen Sprache. Stettin: Herrcke & Lebeling. 1887.
  • Bell M., Dunker W. Englische Gesprächs- und Wiederholungs-Grammatik: vollkommene Schulung im Englischen auch ohne Lehrer in 21 Gesprächen mit dem Schüler. Stettin: Herrcke & Lebeling, 1895.
  • Dunker W., Weill L. Französische Gesprächs- und Wiederholungs-Grammatik. Vollkommene Schulung in Französischen auch ohne Lehrer in dreißig Gesprächen mit dem Schüler. Stettin 1894.

Przypisy

  1. ↑ Kamrath Agathe. 75 Jahre Herrcke & Lebeling 1859-1934. Stetttin 1934, s. 5.
  2. ↑ Die Resolution. „Oder-Zeitung” 1864, nr 35, s.1; Die Organisation der liberalen Partei. „Oder-Zeitung” 1864, nr 64, s.1.
  3. ↑ Das Ministerium Bismarck. „Oder-Zeitung” 1864, nr 9, s.1.
  4. ↑ Aus der Stadt und Provinz. „Oder-Zeitung” 1864, nr 112, s.3.
  5. ↑ Zweiter Bericht der Kommission für das Justizwesen über Petitionen. „Verhandlungen des Hauses der Abgeordneten” 1866/67, Nr 180, s. 5.
  6. ↑ „Beilage zum Königlich Preußischen Staats-Anzeiger” 1870, nr 132, s. 2263.
  7. ↑ Offizieller Katalog der Fischerei-Ausstellung des unterfränkischen Kreisfischerei-Vereins zu Würzburg. Würzburg 1880, s. 30, 51.
  8. ↑ Wystawa w Greifswaldzie odbyła się w dniach 11-13 marca 1881 r.
  9. ↑ Katalog der Fischereiausstellung Bern auf der Schützenmatte vom 25. August bis 22. September 1895. Bern 1895, s. 61.
  10. ↑ Führer durch die Buchgewerbliche Kollektiv-Ausstellung des Deutschen Reichs Chicago 1893. Leipzig 1893; World’s Columbian Exposition Chicago. Official Catalog Exhibition of the German Empire. Berlin 1893.
  11. ↑ Französische Gesprächs- und Wiederholungs-Grammatik. Vollkommene Schulung in Französischen auch ohne Lehrer in dreißig Gesprächen mit dem Schüler. Stettin 1894.
  12. ↑ Geschichte der St. Johannis-Loge zu den Drei Zirkeln früher la parfaite union in oriente Stettin. Stettin 1862, s. 36.
  13. ↑ Kamrath Agathe. 75 Jahre Herrcke & Lebeling 1859-1934. Stetttin 1934, s. 7.
  14. ↑ Verzeichnis der Mitglieder. „Jahres-Bericht des Vereins für Erdkunde zu Stettin” 1886, s. 88.
  15. ↑ Brandenburg-Pommerscher Buchhändler-Verein General-Verammlung. „Börsenblatt für den deutschen Buchhandel” 1891, nr 271, s. 7012.


Bibliografia

  • Französische Gesprächs- und Wiederholungs-Grammatik. Vollkommene Schulung in Französischen auch ohne Lehrer in dreißig Gesprächen mit dem Schüler. Stettin 1894.
  • Führer durch die Buchgewerbliche Kollektiv-Ausstellung des Deutschen Reichs Chicago 1893. Leipzig 1893.
  • Geschichte der St. Johannis-Loge zu den Drei Zirkeln früher la parfaite union in oriente Stettin. Stettin 1862.
  • Kamrath Agathe. 75 Jahre Herrcke & Lebeling 1859-1934. Stetttin 1934.
  • Offizieller Katalog der Fischerei-Ausstellung des unterfränkischen Kreisfischerei-Vereins zu Würzburg. Würzburg 1880.
  • Verzeichnis der Mitglieder. „Jahres-Bericht des Vereins für Erdkunde zu Stettin” 1886, s. 88.
  • World’s Columbian Exposition Chicago. Official Catalog Exhibition of the German Empire. Berlin 1893.



Autor opracowania: Izabela Strzelecka


Źródło: „https://pomeranica.pl/wiki/index.php?title=Wilhelm_Dunker&oldid=235352”