Bernard Pruski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bernard Pruski
sportowiec, działacz społeczny
brak zdjecia
Data urodzenia 13 listopada 1929
Miejsce urodzenia Strzyżno
Data śmierci 31 stycznia 2018
Miejsce śmierci Stargard
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Stargardzie
Sektor A01, rz. 02, nr grobu 10
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Narodowość polska


Bernard Pruski (1929-2018), kolarz, trener, działacz społeczny

Życiorys

Bernard Pruski urodził się 13 listopada 1929 r. w Strzyżnie (niem. Streesen) niedaleko Stargardu. Jego rodzicami byli: Marianna z d. Piech (1898-1986) i Antoni Pruski (1893-1963), rolnik, członek Związku Polaków w Niemczech „Rodło”[1]. Stryjowie: Jan i Władysław Pruscy byli żołnierzami Batalionów Chłopskich. Miał rodzeństwo: siostra Marta Kręczyńska (1923-1994)[2] i brat Karol (1932–2016).

B. Pruski z żoną Barbarą, ok. 1957

Do szkoły podstawowej uczęszczał w Barnimiu (niem. Barnimskunow). W roku 1944 rozpoczął naukę w szkole kolejowej w Stargardzie. Po ukończeniu Technikum Handlowego w Szczecinie (1953), otrzymał nakaz pracy w Stargardzie w PZGS (Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni), gdzie otrzymał funkcję inspektora do spraw oświaty. Do jego obowiązków należała organizacja sprzedaży książek w gminnych spółdzielniach oraz przygotowanie loterii książkowych. Do odległych miejscowości docierał rowerem, bez względu na warunki pogodowe. W latach następnych podjął pracę w Stargardzkich Zakładach Gastronomicznych.

19 września 1956 r. ożenił się z Barbarą z d. Siatczyńską (ur. 1936), ekonomistką. W małżeństwie urodziły się dzieci: Krzysztof (ur. 1956), przedsiębiorca, Beata Pruska-Adamiszyn (ur. 1962), germanistka, absolwentka UAM w Poznaniu.

Zmarł 31 stycznia 2018 r. w Stargardzie. Spoczywa na komunalnym Cmentarzu Centralnym w Stargardzie, rejon A-01.

Sportowiec

Legitymacja Polskiego Związku Kolarskiego, 1961

Jako 19-latek w 1949 r. zetknął się dość przypadkowo po raz pierwszy z kolarstwem. W towarzystwie dwóch kolegów jechał rowerem nad jezioro Miedwie, gdy młodzi ludzie zostali niespodziewanie zaproszeni do udziału w wyścigu na trasie Stargard – Kobylanka, Kobylanka-Stargard (pierwsza tego typu impreza kolarska Ziemi Stargardzkiej). Pruski zwyciężył, przyjeżdżając 5 minut przed kolejnym kolarzem.

Popularność młodego zawodnika

Karierę sportową rozpoczął w Ludowych Zespołach Sportowych i jako pierwszy kolarz LZS dostąpił zaszczytu reprezentowania Polski w Wyścigu Pokoju. Reprezentował kolejno kluby sportowe: „Spójnia” Stargard Szczeciński (1950-1951), KS "Sparta" Stargard Szczeciński (1951-1954), LZS Stargard Szczeciński (1954-1962). Początkami jego sportowej drogi kierował trener Józef Tropaczyński (1912-1997), „Tropak”, odkrywca wielu kolarskich talentów[3].

Przełomowym momentem było powołanie w 1953 r. do kadry narodowej, a następnie w 1957 r. zakwalifikowanie się (jako debiutant) do polskiego zespołu, startującego w X Wyścigu Pokoju. Zajął w nim 5 miejsce w klasyfikacji indywidualnej (jako najlepszy z Polaków). Polski zespół: Bernard Pruski, Marian Więckowski (1933-2020), Stanisław Bugalski (1931-1991), Grzegorz Chwendacz (1932-2017), Eligiusz Zygmunt Grabowski (ur. 1935), Janusz Paradowski (1930-2013) zajął 3 miejsce w klasyfikacji drużynowej.

Przebieg X Wyścigu Pokoju obfitował w dramatyczne momenty. Do przedostatniego etapu Pruski plasował się na trzeciej pozycji w klasyfikacji indywidualnej, a Polska prowadziła w klasyfikacji drużynowej. Ostatni etap z Łodzi do Warszawy przyniósł rozczarowanie, gdy tymczasem w Warszawie na Stadionie Dziesięciolecia czekało na zakończenie wyścigu ponad 100 tys. kibiców z I sekretarzem KC PZPR, Władysławem Gomułką na czele. Pruski stracił miejsce na podium (jako najlepszy Polak uzyskał 5 lokatę w klasyfikacji indywidualnej), a reprezentacja narodowa spadła na trzecie miejsce. Ale mimo to powrót do Stargardu zapisał się w pamięci mieszkańców miasta. Na powracającego czekały na peronie dworca (a nawet na okolicznych dachach) tłumy, a także rodzice i żona Barbara. Czekały go kwiaty, orkiestra wojskowa, a przede wszystkim kibice, którzy przenieśli go na ramionach do samochodu szczecińskiej rozgłośni Polskiego Radia, gdzie udzielił wywiadu. Potem był przejazd odkrytym samochodem przez miasto.

Jako najlepszy kolarz polski w X Wyścigu Pokoju otrzymał od Powiatowej Rady Narodowej w Stargardzie dla swej rodziny mieszkanie[4], od WZGS ze Szczecina – meble do sypialni, od Naczelnej Rady Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego - motocykl. Otrzymał też w klasyfikacji sportowej klasę mistrza sportu w kolarstwie.

Sukces Polaka utrwalił ogromne zainteresowanie kolarstwem. Znakomitą formę potwierdził w pierwszym zagranicznym wyścigu dookoła Jugosławii (1957), gdzie również zajął piątą lokatę (wygrał wówczas najdłuższy etap, liczący blisko 260 km). W plebiscycie czytelnicy „Dziennika Ludowego” uznali go za najlepszego w 1957 r. zawodnika LZS. Otrzymał „Puchar przechodni „Dziennika Ludowego” oraz kupon materiału (100% wełny) – nagroda RG LZS (Rada Główna Ludowych Zespołów Sportowych) i dres”[5]. Na 7 pozycji ukończył zmagania w Wyścigu Dookoła Dolnej Austrii (1958), a etap z metą na Grossglockner (3.798 m. n.p.m.) ukończył na podium, zajmując 3 miejsce. Brał udział w XII Wyścigu Pokoju w 1959 r.

W Wyścigu Dookoła Austrii, w którym sześciokrotnie startował, miał w 1959 r. poważny wypadek[6]. Kolejnym sukcesem było zdobycie (po raz pierwszy przez kolarzy wiejskich) tytułu drużynowych mistrzów Polski na szosie (w dniu 21 czerwca 1959 r.) w barwach LZS wraz z Marianem Bednarkiem, Bogusławem Fornalczykiem i Wiesławem Jastrzębskim. Zespół, reprezentujący LZS powtórzył swój sukces w roku 1961. Był zawodnikiem „twardym i nieustępliwym”, jak pisał (w wielu publikacjach o kolarstwie) znany sprawozdawca sportowy, Bogdan Tuszyński. Ścigał się na drogach Bułgarii, Belgii, NRD, Maroko.

Przebieg kariery zawodniczej (wybór)

1953 – Wyścig Szlakiem Grobów Piastowskich (10 miejsce);
1953 – wyścig ogólnopolski (4-etapowy) o Puchar Karkonoszy (6 miejsce);
1953 – powołanie do kadry narodowej;
1954 – Wyścig Dookoła Warmii i Mazur (21 miejsce);
1956 – Wyścig Dookoła Austrii (drużynowo 3 miejsce, 14 miejsce w klasyfikacji indywidualnej);
1957 – X Wyścigu Pokoju (debiut, 5 miejsce w klasyfikacji indywidualnej, jako najlepszy z Polaków, drużynowo 3 miejsce);
1957 – Wyścig Dookoła Jugosławii (5 miejsce);
1957 – Przełajowe Mistrzostwa Polski (3 miejsce);
1957 – Wyścig Dookoła Warmii i Mazur (2 miejsce);
1957 – III. Międzynarodowe Igrzyska Młodzieży Wiejskiej we Włocławku (1 miejsce w wyścigu drużynowym na 100 km);
1958 – Wyścig Dookoła Polski (18 miejsce);
1958 – Wyścig Dookoła Dolnej Austrii (7 miejsce);
1958 – Kryterium Asów (8 miejsce);
1959 – Wyścig Drużynowy w Polsce (mistrzostwo Polski w drużynie LZS);
1959 – XII Wyścig Pokoju (27 miejsce);
1959 – Wyścig Dookoła Warmii i Mazur (1 miejsce w klasyfikacji indywidualnej);
1959 – Wyścig o Puchar Dowódcy Marynarki Wojennej (1 miejsce);
1959 – Memoriał płk.W.F.Skopenki (3 miejsce);
1960 – Wyścig Dookoła Warmii i Mazur (1 miejsce drużyny LZS);
1960 – Wyścig Dookoła Polski (16 miejsce).

Trener. Sędzia. Olimpijczyk

Po zakończeniu kariery zawodniczej w 1961 r. rozpoczął pracę trenerską szkoleniowca. Po ukończeniu kursu trenerskiego w WSW (Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego) w Gdańsku-Oliwie został zatrudniony początkowo jako konsultant grupy centralnej Polskiego Związku Kolarskiego, a następnie trener koordynator Rady Wojewódzkiej LZS opiekującej się kolarstwem ludowym w województwie szczecińskim, a także wsparcie trenera Józefa Tropaczyńskiego. Potem w Klubie WLKS "Gryf" Szczecin (lata 1962-1970), gdzie uznano go za odnowiciela Klubu, znajdującego się wówczas w kryzysie. Likwidując konflikty i nieporozumienia, wprowadził atmosferę mobilizacji, co zaowocowało wsparciem Klubu przez patronujące firmy.

Gwiazda trenerska Austrii podczas wywiadu

Wychował wielu znakomitych cyklistów. Wśród jego wychowanków byli m.in.: Bernard Ryszard Kręczyński (siostrzeniec)[7], Stanisław Labocha, Wojciech Matusiak, Czesław Polewiak, Tadeusz Prasek, Kazimierz Wąsaty, Stanisław Weryk, Henryk Woźniak, Ryszard Zawadzki, Rajmund Zieliński.

W 1971 r. Kolegium Sędziów przy Polskich Związku Kolarskim potwierdziło jego uprawnienia sędziego kolarskiego II stopnia. W latach 1971–1976 zasłynął jako szkoleniowiec narodowej reprezentacji Austrii w kolarstwie szosowym. Okres ten w kolarstwie Austrii określa się „erą Pruskiego”. Z zawodnikami tego kraju uczestniczył w Igrzyskach Olimpijskich w Monachium w 1972 r. oraz w Montrealu w 1976, gdzie w wyścigu drużynowym czwórka z Austrii sensacyjnie zajęła 6 miejsce, wyprzedzając (o 18 sekund!) reprezentację Polski, mistrzów świata z poprzedniego roku. Kolarze austriaccy lokowali się wówczas wysoko w wielu prestiżowych wyścigach, np. jeden z podopiecznych zawodników, Wolfgang Steinmayer dwukrotnie kończył prestiżowy wyścig Tour de l’Avenir z drugą lokatą, a w 1974 r. zdobył w tym wyścigu tytuł lidera klasyfikacji górskiej.

Po powrocie z Austrii pracował od 1979 r. jako trener w Ludowym Klubie Sportowym "Pomorze" (Stargard). W 1983 uzyskał uprawnienia trenera pierwszej klasy. Przez dwie kadencje (od 1993 r.) działał w zarządzie Polskiego Związku Kolarskiego. Pracował jako przewodniczący Rady Trenerów oraz działacz Społecznej Komisji Kolarstwa przy Radzie Głównej LZS. W trudnym okresie transformacji, w 1992 r. S. Makowski, dziennikarz „Gazety Stargardzkiej” pisał: Bernard Pruski (…) uważa, że należy zrobić wszystko, by mimo kryzysu i kłopotów nie zgubić talentów, by podtrzymać tradycje kolarskie w Stargardzie, by zmierzać do stworzenia na Pomorzu silnej grupy zdolnej do odnoszenia największych sukcesów. Tego optymizmu i odrobiny entuzjazmu życzy pan Bernard wszystkim ludziom, którym przyszłość stargardzkiego sportu nie jest obojętna [8].

W plebiscycie „Kuriera Szczecińskiego” dwukrotnie plasował się w najlepszej dziesiątce sportowców regionu (1957, 1959), a w 1967 r. – w trójce najlepszych trenerów. W roku 1996 w Plebiscycie 50-lecia LZS wybrany do najlepszej trójki trenerów Ziemi Szczecińskiej [9], a w roku 2014 w wyniku Plebiscytu Sportowego „Kuriera Szczecińskiego” odebrał tytuł Superczempiona (23 grudnia 2014). W archiwum domowym pozostało wiele dyplomów, podziękowań.

Dzięki karierze sportowej i pracy szkoleniowca miał szanse zwiedzenia wielu krajów, co w tamtych latach należało do rzadkości. Był człowiekiem ciepłym, otwartym, ciekawym innych ludzi i kultur, wyważonym w osądach.

Dla uczczenia jego pamięci od roku 2018 odbywa się w Stargardzie Memoriał Bernarda Pruskiego[10].

W dniu 25 listopada 2019 r. w Galerii im. Jerzego Wąsiewicza w starostwie w Stargardzie zaprezentowano jego osiągnięcia podczas wystawy poświęconej stargardzkim olimpijczykom, zorganizowanej z okazji 100-lecia polskiego ruchu olimpijskiego [11].

Działalność społeczna. Aktywność regionalna

Był współzałożycielem Stargardzkiego Towarzystwa Cyklistów (wpis do rejestru stowarzyszeń pod nr 4/89 w dniu 7.07. 1989 r.), w którym pełnił funkcję członka Zarządu[12].

Za organizację imprez kolarskich na Ziemi Stargardzkiej otrzymał w 1998 r. dyplom Szczecińskiego Stowarzyszenia Sportowego oraz podziękowanie Ludowego Klubu Sportowego „Pomorze” Stargard.

Dzięki znakomitej znajomości języka niemieckiego pełnił w latach 1993-2000 funkcję koordynatora współpracy miast partnerskich Stargardu i Elmshorn (Szlezwig-Holsztyn), gdzie mieszka duża grupa byłych mieszkańców niemieckiego miasta Stargard in Pommern[13]. Podobną funkcję pełnił podczas kooperacji (w ramach Euroregionu Pomerania) Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Stargardzie z właścicielem największego i najnowocześniejszego w tej części Europy zakładu mleczarskiego Westmilchunion z Altentreptow (Meklemburgia–Pomorze Przednie)[14].

Był pionierem stargardzkiego koła Rodzinnych Ogrodów Działkowych i aktywnym członkiem Polskiego Związku Działkowców (co potwierdza specjalny dyplom i podziękowanie w 2017 r.). Związany był z firmą BUMAR – Waryński S.A. oddział w Stargardzie (działającą od 1946 r.), produkującą armaturę przemysłową (jako członek, a potem przewodniczący Rady Nadzorczej).

Pisali o nim (wybór)

Wojciech Szkiela (1933-2013), polski dziennikarz sportowy, działacz krajowego i międzynarodowego ruchu kolarskiego, wiceprezes Polskiego Związku Kolarskiego:

Wyjątkowa to sylwetka sportowca. Jako czynny kolarz był wzorem dla innych: potrafił bez zmrużenia oka poświęcić swój sukces dla dobra zespołu. Odznaczał się wielką wytrzymałością, ambicją, posiadał nieprzeciętny zmysł taktyczny. Brakowało mu tylko tej „iskry bożej” – sprintu, który decydował o wygrywaniu etapów czy wyścigów jednoetapowych. (…). Posiada rzadką umiejętność przekazywania młodym swojej wiedzy, a przy tym jest bezgranicznie przywiązany do barw wiejskiego Zrzeszenia (…) śmiem twierdzić, że właśnie Pruski jest głównym autorem sukcesu Gawliczka[15], w „Rund um Oestereich 1970”, doprowadził go do tytułu „wicekróla Alp”[16].

Wojciech Parada (1966-2020), dziennikarz sportowy „Kuriera Szczecińskiego, laureat konkursu "Dziennikarz Roku" w 2018 roku:

To był pierwszy kolarz z naszego regionu, któremu udało się zakwalifikować do tej gigantycznej kolarskiej imprezy i spisał się w niej znakomicie. Wypadł najlepiej ze wszystkich Polaków i zakończył zmagania na piątym miejscu – najwyższym, jakie kiedykolwiek zajął kolarz naszego regionu.[17]

Piotr Zieliński, dziennikarz „Gazety Stargardzkiej”, autor cyklu artykułów (najobszerniej przedstawiających życie i sportową karierę B.Pruskiego) pt. Życie skromnego człowieka, którego noszono na rękach:

Piąte miejsce w Wyścigu Pokoju! Szlagier. Już nikt nie pamiętał, że mogło być lepiej. Stargard przygotował mu przyjęcie, jak królowi. Przed dworcem kolejowym zjawiły się nieprzebrane tłumy. Śpiewano i skandowano jego nazwisko. On zaś musiał wysiąść w Choszcznie, bo stargardzkie władze z czymś tam nie zdążyły i przez kolejarzy pilnowały, aby za wcześnie nie przyjechał. A kiedy wreszcie stanął przed ludźmi dosłownie oniemiał. Takiego powitania nie zgotowano w Stargardzie nikomu. Ani przedtem, ani później.[18]
Zieliński Piotr, Życie skromnego człowieka, którego noszono na rękach. Cz. 1. Samolot w zbożu. „Gazeta Stargardzka” 2001, nr 3, s. 1

Wspomnienia

Karol Czejarek:

Moimi idolami byli wtedy oczywiście Stanisław Królak (zwycięzca Wyścigu Pokoju), jak i „Ślązak” Mieczysław Wilczewski oraz pochodzący ze Stargardu (wtedy jeszcze Szczecińskiego) Bernard Pruski.[19]

Wspomnienia internautów

To był wielki Człowiek, bohater naszego dzieciństwa (wpis: Jakób, 01.02.2018);
zawsze traktował wszystkich zawodników bardzo dobrze, tych młodych i tych z górnej półki, bez względu na wiek… (wpis: jarecki, 01.02.2018).

Odznaczenia, wyróżnienia

  • 1964 – Srebrna Odznaka Zasłużony dla Kolarstwa Polskiego;
  • 1962 – Złota Odznaka Honorowa Prezydium Rady Głównej LZS za wybitne zasługi dla rozwoju kultury fizycznej i sportu na wsi;
  • 1960 – Brązowa Odznaka „Zasłużony dla Kolarstwa Polskiego”;
  • 1960 – Żeton XV-lecia Sportu Szczecińskiego;
  • 1964 – srebrna odznaka „Za zasługi dla kolarstwa polskiego”;
  • 1966 – Medal XX – lecia LZS;
  • 1967 – Gryf Pomorski;
  • 1967 – Odznaka „100-lecia Sportu Polskiego”;
  • 1969 – Złota Odznaka „Za Zasługi dla Kolarstwa Polskiego”;
  • 1970 – Medal XXV-lecia Kultury Fizycznej i Sportu Ziemi Szczecińskiej;
  • 1971 – Złoty Krzyż Zasługi;
  • 1971 – Medal XXV – lecia LZS;
  • 1971 – Złota Honorowa Odznaka Związku Młodzieży Wiejskiej;
  • 1971 – Brązowa odznaka im. Janka Krasickiego (wyróżnienie ZMS);
  • 1976 – Złota Odznaka Okręgowego Związku Kolarskiego WFS w Szczecinie;
  • 1984 – Medal 40 – lecia Polski Ludowej;
  • 1986 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski;
  • 1988 – Medal 40-lecia LZS;
  • 1988 – „Zasłużony dla Miasta Stargard Szczeciński”.
  • 1989 – Odznaka „Zasłużony Sportowiec LZS” – leg. 21/89
  • 2006 – Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie – leg.54-2006-413 z dn. 16.08.2006;
  • 2009 – Odznaka „40 lat Kolarskiego Klubu Sportowego „Gryf Szczecin” 1969-2009;
  • 2011 – Medal Towarzystwa Cyklistów w Warszawie z okazji 125 lat istnienia;
  • Odznaka Honorowa Gryfa Zachodniopomorskiego;
  • Polonia Restituta.

Przypisy

  1. Oboje rodzice przyjechali na Pomorze w poszukiwaniu pracy, Marianna Piech – z miejscowości Maradki na Mazurach (niem. Maradtken), a Antoni Pruski z Bosowic (niedaleko Buska-Zdroju).
  2. Syn siostry, Bernard Kręczyński, kolarz, był jednym z wychowanków trenera Bernarda Pruskiego.
  3. Józef Tropaczyński (1912-1967), polski działacz sportowy, trener kolarski, twórca sukcesów wielu zawodników LZS.
  4. Dzięki tej nagrodzie B. Pruski mógł z rodziną przenieść się od rodziców z ulicy Źródlanej w Stargardzie do własnego M4 na ulicy Mickiewicza 7A, gdzie mieszkał aż do śmierci.
  5. (w), Finał ankiety na 10. najlepszych sportowców LZS. „Dziennik Ludowy” 1958, nr 100, s. 8 (26-27 kwietnia)
  6. Powodem wypadku był pies, który nagle wbiegł mu pod koło.
  7. Parada Wojciech, Kolarstwo. Jak maj, to matury i Wyścig Pokoju. 24Kurier.pl [online]. (Dostęp 05.05.2021).
  8. Makowski Stefan, Życie na szosie. „Gazeta Stargardzka” 1992, nr 25 (23 grudnia), s. 9.
  9. (jk) Rajmund Zieliński najlepszym sportowcem – Waldemar Mosbauer pierwszy wśród trenerów. Plebiscyt 50-leca LZS rozstrzygnięty! „Głos Szczeciński” 1996 (15 marca), s. 12
  10. Memoriał Bernarda Pruskiego Stargard. Stargard Nasze Miasto [online].(Dostęp 12.01.2021).
  11. Przypomnieli mieszkańcom stargardzkich olimpijczyków. Stargard.pl. [online. (Dostęp 05.05.2021).
  12. Stargardzkie Towarzystwo Cyklistów – od początku. [online]. (Dostęp 12.01.2021 r.).
  13. Zieliński Piotr. Wietrzny weekend nad Krückau. „Gazeta Stargardzka” 2001 (11 kwietnia), s. 1, 8; "Stargarder Jahresblatt" 1998.
  14. Kozłowski Bernard, Biały pakt. „Głos Szczeciński” 1999 (22 grudnia), s. 4
  15. Józef Gawliczek (ur. 1939) – polski kolarz, startujący w wyścigach w latach 60. XX stulecia, zwycięzca Tour de Pologne w 1966 r.
  16. Wycinek prasowy niezidentyfikowany - w archiwum rodzinnym.
  17. Parada Wojciech, Tytani szos. Chłopcy ze Stargardu, Nowogardu i Szczecina w kolarskim Wyścigu Pokoju. „Kurier Szczeciński” 2013, nr 85, s. 35.
  18. Zieliński Piotr, Życie skromnego człowieka, którego noszono na rękach. Cz. 2. Apetyt na trudy. „Gazeta Stargardzka” 2001, nr 4 (21 lutego), s. 6.
  19. Karol, Marzyła mi się kariera kolarza. Autobiografia Karola Czejarka. Cz. 7. „Przegląd Dziennikarski” [online]. (Dostęp 05.05.2021).


Bibliografia (wybór)

  • Archiwum rodziny Pruskich, rozmowy z córką, Beatą Pruską-Adamiszyn;
  • Benek Pruski jest ze Stargardu. Rozm. Lesław Skinder. „Kurier Szczeciński” 1957 (10 maja), s. 6;
  • Bernard Pruski. W: Wikipedia. Wolna Encyklopedia [online]. (Dostęp 05.05.2021);
  • Karol, Marzyła mi się kariera kolarza. Autobiografia Karola Czejarka. Cz. 7. „Przegląd Dziennikarski” [online]. (Dostęp 05.05.2021);
  • Drążek Grzegorz, Nie żyje Bernard Pruski, kolarz i trener ze Stargardu. Portal GS24 [online]. (Dostęp 25.02.2021);
  • Film reklamowy XII Międzynarodowy Kolarski Wyścig Pokoju (etap I, II). (Dostęp 05.05.2021);
  • Gedymin A., Kolejni olimpijczycy: sport na najwyższym poziomie. „Kurier Szczeciński” 2004, nr 35 s. 23;
  • (gra), Bernard Pruski. „Kurier Szczeciński” 2009, nr 152, s. 2;
  • Janik Ryszard, Spójnia Stargard Szczeciński w latach 1949-2006. Stargard 2006;
  • Jaroński Tomasz, Autograf dla Dyrektora. „Przegląd Sportowy” 1987, nr 59, s. 4 [o spotkaniu czołowych polskich kolarzy (w tym B. Pruskiego) z Gustawem Adolfem Schurem, legendą kolarstwa NRD];
  • (jk), Rajmund Zieliński najlepszym sportowcem – Waldemar Mosbauer pierwszy wśród trenerów. Plebiscyt 50-leca LZS rozstrzygnięty! „Głos Szczeciński” 1996 (15 marca), s. 12;
  • (jk), Razem czy osobno. „Głos Szczeciński” 1991 (21 maja), s. 6;
  • Kolarstwo. Bernard Pruski nie żyje. 24Kurier.pl [online]. (Dostęp 05.05.2021);
  • Kozłowski Bernard, Biały pakt. „Głos Szczeciński” 1999 (22 grudnia), s. 4;
  • Makowski Stefan, Życie na szosie. „Gazeta Stargardzka” 1992, nr 25 (23 grudnia), s. 9;
  • Odszedł znany kolarz i trener Bernard Pruski. Twoje Radio [online]. (Dostęp 05.05.2021);
  • (par), Bernard Pruski nie żyje. Odszedł legendarny kolarz i trener. „Kurier Szczeciński” 2018, nr 24, s. 28;
  • Parada Wojciech, Kolarstwo. Jak maj, to matury i Wyścig Pokoju. 24Kurier.pl [online]. (Dostęp 05.05.2021);
  • Parada Wojciech, Kolarska ofensywa. Przypominamy plebiscyty z poprzednich lat. Dziś rok 1957. „Kurier Szczeciński” 2015, nr 223, s. 21;
  • Parada Wojciech, Laury przyznane. Nagrody wręczone. „Kurier Szczeciński” 2014, nr 248, s. 1, 22, 23;
  • Parada Wojciech, Tytani szos. Chłopcy ze Stargardu, Nowogardu i Szczecina w kolarskim Wyścigu Pokoju. „Kurier Szczeciński” 2013, nr 85, s. 35;
  • Pruski, Piński, Żywotko. Sportowi czempioni – wyróżniliśmy trzech mistrzów sprzed lat. „Kurier Szczeciński” 2014, nr 248 (23 grudnia), s. 23;
  • Szafkowski Zbigniew, Kolarstwo szczecińskie w latach 1946-1999. Gorzów Wielkopolski 2000;
  • Szafkowski Zbigniew, Sport w Stargardzie Szczecińskim w latach 1946-1999. „Przegląd Zachodniopomorski” 2000, R. 15 (44), z. 1, s. 147-177;
  • Szczecińscy kolarze na trasach W.P. [Wyścig Pokoju]. W: 27. Wyścig Pokoju. VI Etap Gorzów-Szczecin. Szczecin 1974, s. 22-24;
  • Trzynasty etap” Bernarda Pruskiego. „Przegląd Sportowy” 1957, nr 21 (Wydanie dla wsi), s. 4;
  • Tuszyński Bogdan, Kurzyński Henryk, Leksykon. 1466 najlepszych zawodniczek i zawodników w kolarstwie polskim 1919-2015. Warszawa 2016;
  • Tuszyński Bogdan, Marszałek Daniel: Wyścig Pokoju 1948–2001. Warszawa 2002;
  • Tuszyński Bogdan, Od Dynasów do Szurkowskiego. Warszawa 1986;
  • Tuszyński Bogdan, Sto lat Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów. 100 lat kolarstwa polskiego. Warszawa 1986;
  • Tuszyński Bogdan, Wyścig Pokoju: 1948-1988. Warszawa 1989;
  • Tuszyński Bogdan, Złota księga kolarstwa polskiego. Warszawa 1995;
  • (w), Finał ankiety na 10. najlepszych sportowców LZS. „Dziennik Ludowy” 1958, nr 100, s. 8 (26-27 kwietnia);
  • Zieliński Piotr, Życie skromnego człowieka, którego noszono na rękach. Cz. 1. Samolot w zbożu. „Gazeta Stargardzka” 2001, nr 3, s. 1, 3, 6; Cz. 2. Apetyt na trudy. „Gazeta Stargardzka” 2001, nr 4, s. 1, 3, 6; Cz. 3. „Benek, coś ty zrobił” „Gazeta Stargardzka” 2001, nr 5, s. 1, 3, 6;
  • Zieliński Piotr. Wietrzny weekend nad Krückau. „Gazeta Stargardzka” 2001 (11 kwietnia), s. 1, 8;
  • Zmarł Bernard Pruski. Stargard [online]. (Dostęp 21.02.2021).



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Cecylia Judek