Gmina Będzino

Gmina Będzino
Powiat	koszaliński
Rodzaj gminy	wiejska
Liczba sołectw	24
Liczba miejscowości	27
Strona internetowa miejscowości.

Gmina Będzino – gmina wiejska położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim. Siedzibą gminy jest Będzino.

Geografia

Obszar gminy znajduje się w prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, podprowincji Pobrzeża Południowobałtyckiego w pasie Wybrzeża Bałtyckiego, obrębie Wybrzeża Słowińskiego, z przyległą od południa Równiną Białogardzką. Na odcinku 4,5 km graniczy bezpośrednio z Morzem Bałtyckim.

Położenie

Położenie Gminy Będzino

Gmina Będzino położona jest w północno-zachodniej części powiatu koszalińskiego w województwie zachodniopomorskim. Jest jedną z mniejszych gmin województwa o powierzchni 180,92 km². Graniczy z trzema gminami powiatu koszalińskiego: Biesiekierz, Mielno i Sianów, miastem Koszalin oraz dwiema gminami powiatu kołobrzeskiego Dygowo, Ustronie Morskie i jedną miejscowością powiatu białogardzkiego - Karlinem.

Klimat

Wg. podziału Polski na krainy klimatyczne Eugeniusza Romera, obszar gminy Będzino należy do Krainy Pobrzeża Koszalińsko-Słupskiego i jest zaliczany do klimatów bałtyckich. Charakterystyczną cechą klimatu bałtyckiego są łagodne zimy, opóźnione i chłodne wiosny, chłodne lata oraz długie, ciepłe jesienie. Średnia roczna temperatura wynosi 7,7°C, przy temperaturze najcieplejszego miesiąca lipca rzędu 17°C i najchłodniejszego stycznia -0,8°C. Przeciętna roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 700mm, dominują wiatry z zachodu i północnego zachodu, wiejące z średnią prędkością 5,3 m/s. Okres wegetacyjny zwykle trwa 190 dni.

Obiekty fizjograficzne

Gmina charakteryzuje się dużą różnorodnością krajobrazową. Na niewielkim obszarze występują obok siebie krajobrazy: nadmorski, nadjeziorny i morenowy z licznymi pagórkami kemowymi. Przez gminę przepływa rzeka Czerwona o niewielkich rozmiarach i głębokości; występuje tu jedno jezioro o pow. ca 8,0 ha w miejscowości Strachomino. Lokalna flora wyróżnia się rozmaitością ekosystemów i gatunków, do szczególnie cennych należą torfowiska wysokie w obrębie terenów leśnych na wododziale tzw. „Warnie Bagno” (rezerwat przyrody o pow. 300 ha) reprezentuje kopułowe torfowisko wysokie typu bałtyckiego, oraz „Wierzchomińskie Bagno” (rezerwat przyrody o pow. 43 ha). Warunki fizjograficzne analizowane z punktu widzenia osadnictwa są korzystne w obrębie wysoczyzny morenowej, niekorzystne w podmokłych, torfiastych i bagiennych obniżeniach.

Przyroda

Stan wiodących elementów środowiska przyrodniczego gminy Będzino jest korzystny, mimo iż stopień przekształcenia środowiska naturalnego jest duży, co jest związane przede wszystkim z gospodarką rolną. Niekorzystnym zjawiskiem jest niski procent powierzchni leśnej w gminie, wynika to głównie z wysokiej żyzności gleby, która została zagospodarowane dla rolnictwa. Na terenie gminy występują tereny objęte ochroną prawną. Są nimi:

• Rezerwat przyrody Wierzchomińskie Bagno
• Rezerwat przyrody Warnie Bagno
• specjalne obszary ochrony siedlisk NATURA 2000: Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski; Warnie Bagno; Bukowy Las Górki
• użytki ekologiczne o łącznej powierzchni 25,6 ha.
• starodrzew znajdujący się w parkach wiejskich, podworskich, krajobrazowych oraz na cmentarzach, obejmujący następujące obiekty: buki, dęby, klony, lipy, świerki, jedlice, żywotniki, wiązy, klony, jesiony,jodły, buki odmiany purpurowej, kasztanowce.
• lasy ochronne o funkcji „lasy cenne przyrodniczo” oraz wodochronne

Historia

Współczesny obszar administracyjny gminy Będzino był zamieszkiwany już w okresie atlantyckim, 6000 lat p.n.e. o czym świadczą odkrycia archeologiczne. Osadnictwo słowiańskie ma charakter napływowy, rozwinęło się w średniowieczu w formie osad i grodów obronnych. Obecne tereny gminy należały wówczas do rodów Gryfitów i znajdowały się w kasztelani kołobrzeskiej. W czasach Mieszka I zostały podbite przez plemię Polan, potem niezależne, znów podbite przez Bolesława Krzywoustego. W 1248 roku za sprawą księcia Barnima I trafiły w zarząd biskupstwa w Kamieniu Pomorskim. Biskupi kamieńscy zaczęli sprowadzać na swoje terytorium rycerzy i osadników niemieckich, tak powstały nowe wsie (w XIII-XV wieku: Jamno, Będzino, Łabusz, Łekno, Strachomino, Strzepowo, Strzeżenice, Śmiechów, Tymień, Wierzchomino).

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1534 roku tereny powróciły pod panowanie rodu Gryfitów (aż do roku 1637, kiedy to bezpotomnie umarł Bogusław XIV). Na mocy postanowień pokoju westfalskiego z 1648 roku kończącego wojnę trzydziestoletnią, przeszły w 1653 roku pod panowanie elektorów brandenburskich, którzy w 1690 roku utworzyli z tych ziem powiat. Powstały wtedy wsie z nadań rycerskich: Borkowice, Łopienica, Miłogoszcz, Wierzchominko. Książę Kazimierz VI zbudował dworek myśliwski w Kazimierzu a w 1550 roku Koszalin otrzymał folwark Pątnowo (dzisiejsza część Mścic). Od 1701 roku omawiany obszar został włączony do Królestwa Pruskiego. Od drugiej połowy XVIII wieku zaczęto kolonizować pas przymorski, powstały wówczas folwarki (Dworek, Pleśna) oraz wsie chłopskie (Będzinko, Kiszkowo, Słowienkowo, Skrzeszewo). W I połowie XIX wieku założono folwarki Podbórz, Wiąże, Żydówko oraz wybudowania chłopskie: Barnin, Komory, Uliszki, Zagaje).

W 1816 roku tereny te weszły w skład rejencji koszalińskiej, w 1871 w skład II Rzeszy Niemieckiej, w 1918 w republice weimarskiej, a w 1933 w III Rzeszy Niemieckiej.

Po II wojnie światowej wyburzono część XIX wiecznych wybudowań: Dołazy, Głęboczyce, Wojciechowo, Kolwale, Liski, Mirogniewie, Malinowo, część przyłączono do innych wsi: Kępnicy do Tymienia, Łąkoszyna do Będzinka, Pątnowa do Mścic.

Gmina w obecnym kształcie terytorialnym powstała 9 grudnia 1972 r. 1 stycznia 2010 roku z gminy Będzino został odłączony obszar dwóch sołectw: Jamno i Łabusz, które zostały przyłączone do Koszalina. Powierzchnia gminy została zmniejszona o 15,02 km².

Gospodarka i infrastruktura

Przez całą długość terenu gminy przebiega [[droga krajowa nr 11]] łącząca Koszalin z Kołobrzegiem. W miejscowości Mścice droga ta łączy się z drogą wojewódzką nr 165, prowadzącą do Mielna. Równolegle do dróg krajowej i wojewódzkiej przebiega zelektryfikowana jednotorowa linia kolejowa Kołobrzeg - Koszalin, na odcinku Mścice - Mielno obsługiwana jedynie w sezonie przez szynobus..

Podstawą gospodarki gminy jest rolnictwo, głównie z uwagi na żyzne gleby. Rolnicza przestrzeń produkcyjna zajmująca 13320 ha tj. 80% powierzchni ogólnej. Nadrzędnym kierunkiem produkcji jest uprawa roślin, głównie zbóż: pszenicy, jęczmienia, żyta, owsa oraz rzepaku. W hodowli zwierzęcej dominuje bydło oraz trzoda chlewna. Uprawę sadowniczą, głównie jabłoni, prowadzi przedsiębiorstwo „Sad” w Dworku. Podstawowym źródłem utrzymania większości mieszkańców jest praca we własnym gospodarstwie. Charakterystyczne na tym terenie są gospodarstwa agroturystyczne (ok. 10). Na terenie gminy działa kilka zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego, największe to: Przedsiębiorstwa Zbożowo-Młynarskie „PZZ” w Stoisławiu oraz dwie mieszalnie pasz oraz piekarnie i ciastkarnie w Będzinie i Dobrzycy.

Samorząd

Zadania gminy realizują organy gminy oraz sołectwa i gminne jednostki organizacyjne. Organami gminy są:

• Rada Gminy, jako organ stanowiący i kontrolny. Rada składa się z 15 radnych, którzy wybierają ze swego grona przewodniczącego i dwóch wiceprzewodniczących. Rada odbywa sesje, podczas których podejmuje uchwały.Rada powołuje ze swego grona następujące komisje stałe:
  • Komisja budżetowo-finansowa
  • Komisja infrastruktury technicznej
  • Komisja oświatowo-społeczna
  • Komisja rolnictwa i przemysłu
  • Komisja rewizyjna
• Wójt Gminy, jako organ wykonawczy gminy.

Kultura

Zespół Kalina z Dobrzycy

Gminny Ośrodek Kultury w Będzinie, Wiejski Dom Kultury w Dobrzycy i powstający Dom Ludowy w Tymieniu realizują bogata ofertę imprez rozrywkowych i kulturalnych na terenie gminy. Do struktury GOK należy ponadto 5 świetlic środowiskowych zlokalizowanych w miejscowościach: Popowo, Strachomino, Strzepowo, Dobre oraz Wierzchomino. W gminie powstało również kilka zespołów ludowych: "Kalina" w Dobrzycy, "Jantarowy Kwiat" z Jamna, "Swaty" z Będzina, "Zalesie" z Mścic, "Popowianie" z Popowa, które z sukcesem propagują kulturę ludową w regionie. Funkcjonuje także Gminna Biblioteka Publiczna z siedzibą w Będzinie oraz dwie filie biblioteczne w Dobrzycy i Tymieniu.

Oświata

Na terenie gminy Będzino znajdują się 2 gimnazja, 4 szkoły podstawowe , 2 przedszkola i 2 ogniska przedszkolne. Są one zarejestrowane jako:

• Zespół Szkół im. Ludzi Morza w Mścicach (Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Samorządowe);
• Zespół Szkół im. kard. Ignacego Jeża w Tymieniu (Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Samorządowe);
• Szkoła Podstawowa w Dobrzycy;
• Szkoła Podstawowa w Będzinie z siedzibą w Łeknie;
• Przedszkole Samorządowe w Będzinie;
• przedszkole Samorządowe w Mścicach;
• Wiejskie Ognisko Przedszkolne w Tymieniu;
• Wiejskie Ognisko Przedszkolne w Dobrzycy.

Kościoły i związki wyznaniowe

Na terenie gminy Będzino reprezentowany jest kościół chrześcijański, wyznania rzymskokatolickiego. Do parafii dekanatu mieleńskiego należą następujące obiekty:

• Kościół Trójcy Świętej w Dobrzycy (zabytkowa budowla neogotycka z 1867 roku)
• Kościół filialny św. Andrzeja Boboli w Strzepowie (obiekt zabytkowy, neogotycki z pierwszej połowy XIX wieku)
• Kościół filialny św. Piotra i Pawła w Wierzchominie (obiekt zabytkowy z XVIII wieku wraz z otaczającym go drzewostanem i murowaną bramką i ogrodzeniem)
• punkt odprawiania mszy świętych w miejscowości Uliszki
• Kościół św. Jana Chrzciciela w Łeknie (gotycki, datowany na przełom XV i XVI wieku, obiekt zabytkowy)
• punkt odprawiania mszy świętych w miejscowości Dobre
• Kościół parafialny św. Antoniego Padewskiego w Mścicach
• Kościół parafialny MB Królowej Polski w Śmiechowie (gotycki, bud. pocz. XVI w., obiekt zabytkowy)
• punkt odprawiania mszy świętych w Tymieniu
• kaplica w ośrodku Pleśna Park
• punkt odprawiania mszy świętych Łasin-Łopienica

Sport

Na terenie gminy Będzino dużą aktywność, w zakresie organizowania imprez, wykazuje Szkolny Związek Sportowy. W 2012 r. w Szkole Podstawowej w Będzinie odbyły się igrzyska sportowe dla młodzieży. Organizowane są liczne wydarzenia sportowe o zasięgu obejmującym całą gminę jak: Gminny Turniej Piłki Nożnej o Puchar Wójta Gminy Będzino, Gminny Turniej Piłki Siatkowej, Turniej Regionalny w Mininisiatkówce w Mścicach, Święto sportu w Gminie Będzino oraz wojewódzkim i ogólnopolskim: XIV Wojewódzka Olimpiada Młodzieży w Karate Kyokushin,wojewódzka edycja Ogólnopolskiego Programu Kinder + Sport, Rozgrywki Mini Siatkówki i inne. Uprawiane są także indywidualne formy aktywności sportowej o charakterze rekreacyjnym: spacery piesze, wyprawy rowerowe, sporty wodne (żeglarstwo, windsurfing).

Turystyka

Ogrody tematyczne Hortulus w Dobrzycy

Warto zobaczyć:

• Łekno – kościół św. Jana Chrzciciela styl gotycki – XV wiek;
• Śmiechów – kościół Matki Bożej Królowej Polski styl gotycki – XV wiek;
• Wierzchomino – kościół św. Piotra i Pawła zbudowany w 1784 roku;
• Strzepowo – kościół św. Andrzeja Boboli styl neogotycki – XIX wiek;
• Dobrzyca – kościół Trójcy Świętej styl neogotycki - zbudowany 1867 roku;
• Dworek – pałac neoklasycystyczny z II połowy XIX wieku;
• Pleśna – dwór klasycystyczny XVIII–XIX wiek;
• Dobre – zespół pałacowo–parkowy z II połowy XIX wieku;
• Kładno – zespół pałacowo–ogrodowy z połowy XIX wieku;
• Miłogoszcz – kuźnia – styl neogotycki, XIX wiek.

Przez teren gminy przebiegają szlaki turystyczne piesze i rowerowe

• szlaki piesze:
  • Międzynarodowy Szlak Północny (nadmorski) R-10 – Podczele I- Sianorzęty- Ustronie Morskie- Pleśna – Gąski- Sarbinowo – Mielno – Unieście – Osieki- Iwięcino- Bielkowo. Jest to fragment szlaku o randze międzynarodowej, zaczynający się aż we Francji, biegnący do Broniewa. W gminie Będzino obejmuje pas ok. 6 km i przechodzi przez miejscowość Pleśna.

Od 2012 r trwają przygotowania do wytyczenia, oznakowania i opisania międzynarodowego Szlaku Świętego Jakuba, który przebiega przez gminę Będzino w miejscowości – Wierzchomino, Dobrzyca, Strzepowo, Strachomino i dalej w kierunku Kołobrzegu;

• szlaki rowerowe:
  • Szlak Jamneński, który okrąża Jezioro Jamno od strony południowej – Mielno – Strzeżenie – Dobiesławiec – Mścice – Łabusz – Osieki;
  • Szlak romantyczny – Dobrzyca – Strzepowo – Strachomino- Rusowo; **Szlak Pałaców – Mostowo – Rosnowo – Niedalino – Trzekęcino – Bardzlino – Białogórzyno - Nosowo – Parsowo - Świemino - Warnino - Wierzchomino – Dobrzyca – Śmiechów – Gąski Latarni;
  • Szlak wiatraków: Tatów – Popowo - Dobrzyca – Strachomino – Łopienica – Pleśna;
  • Szlak łącznikowy: Będzinko – Będzino – Wierzchomino;
  • Szlak spichlerzy: Mścice– Biesiekierz– Dunowo– Jarzyce– Świeszyno – Manowo

Demografia

Obecnie gmina liczy 8457 mieszkańców. Gmina charakteryzuje się znikomym dodatnim saldem migracji ludności rekompensowanym przyrostem naturalnym. Dla gminy Będzino zakłada się malejący trend przyrostu naturalnego oraz dodatnie większe saldo ruchu migracyjnego. Obecnie na terenie gminy jest wystarczająco rozwinięta infrastruktura społeczna uzupełniana usługami występującymi z sąsiadującym z nią miastem powiatowym Koszalinem.

System ochrony zdrowia

Na terenie gminy Będzino zarejestrowano następujące placówki służby zdrowia: Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej

• Ośrodek Zdrowia w Będzinie
• Ośrodek Zdrowia w Dobrzycy
• Apteka "Aspirynka" Będzino
• Apteka "Kapitańska" Mścice
• Punkt Apteczny "Pod Różą" Dobrzyca

Herb

herb gminy Będzino

Herb gminy Będzino przedstawia na czerwonym tle tarczy herbowej, z dwoma błękitnymi falistymi wstęgami w podstawie, czarną głowę byka ze złotymi rogami, trzymającą w pysku dwa skrzyżowane złote kłosy. Dwie faliste błękitne wstęgi nawiązują do rzek przepływające przez gminę, głowa zwierzęca odnosi się do hodowli, a kłosy do uprawy zbóż. Brak danych o autorze i symbolice. Herb wraz z flagą, chorągwią i sztandarem ustanowiono uchwałą nr XXIX/142/97 z 29 kwietnia 1997.

Miejscowości i sołectwa

Miejscowości w gminie Będzino:

1. Barnin
2. Barninek
3. Będzinko
4. Będzino
5. Borkowice
6. Dobiesławiec
7. Dobre Małe
8. Dobre
9. Dobrzyca
10. Dworek
11. Kazimierz Pomorski
12. Kiszkowo
13. Kładno
14. Komory
15. Łasin Koszaliński
16. Łekno
17. Łopienica
18. Łubniki
19. Malinowo
20. Mączno
21. Miłogoszcz
22. Mścice
23. Pakosław
24. Pleśna
25. Podamirowo
26. Podbórz
27. Popowo
28. Przybyradz
29. Radomno
30. Skrzeszewo
31. Słowienkowo
32. Smolne
33. Stoisław
34. Strachomino
35. Strzepowo
36. Strzeżenice
37. Śmiechów
38. Świercz
39. Tymień
40. Uliszki
41. Wiciąże Pierwsze
42. Wierzchominko
43. Wierzchomino
44. Zagaje
45. Ziębrze

Sołectwa w gminie Będzino:

1. Będzinko
2. Będzino
3. Dobiesławiec
4. Dobre
5. Dobrzyca
6. Kiszkowo
7. Kładno
8. Komory
9. Łekno
10. Łopienica-Łasin Koszaliński
11. Mścice
12. Popowo
13. Skrzeszewo
14. Słowienkowo
15. Smolne
16. Stoisław
17. Strachomino
18. Strzepowo
19. Strzeżenice
20. Śmiechów-Borkowice
21. Tymień
22. Uliszki
23. Wierzchominko
24. Wierzchomino.

Bibliografia

• Gmina Będzino: z dziejów dawnych i nowych : materiały. Red. Andrzej Chludziński. Pruszcz Gdański; Będzino : Wydawnictwo Jasne, 2009. ISBN 978-83-61508-16-8.
• Kondracki, Jerzy. Geografia regionalna Polski. Warszawa : Wydaw. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
• Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
• Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
• Romer, Eugeniusz. Regiony klimatyczne Polski. W: Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, Seria B, 1949, nr 16.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. w sprawie utworzenia, ustalenia granic i nazw gmin oraz siedzib ich władz, ustalenia granic niektórych miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta. "Dziennik Ustaw" 2009, Nr 120, poz. 1000.
• Uchwała nr XV/112/12 Rady Gminy Będzino z dnia 03 lutego 2012 r. Uwarunkowania rozwoju, kierunki zagospodarowania przestrzennego i polityki przestrzennej Gminy Będzino.

Linki zewnętrzne

• Będzino - gmina wiejska
• Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Gminy w Będzinie
• Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska, dekanaty i parafie
• Gmina Będzino
• Gminne Centrum Informacji
• Gminny Ośrodek Kultury w Będzinie
• Ogrody Hortulus-Dobrzyca
• Powiat koszaliński
• Szkoła Podstawowa w Będzinie z siedzibą w Łęknie

Autor opracowania: Joanna Przybyło