Jan Kazimierz Korab-Karpowicz
| Jan Kazimierz Korab-Karpowicz | |||
| prawnik, muzealnik, bibliotekarz | |||
| |||
| Data urodzenia | 17 października 1888 | ||
| Data śmierci | 17 maja 1968 | ||
| Miejsce śmierci | Białystok | ||
| Miejsce spoczynku | Cmentarz Farny w Białymstoku | ||
| Narodowość | polska | ||
Jan Kazimierz Korab-Karpowicz (1888-1968) - prawnik, muzealnik i bibliotekarz. Pracownik Muzeum Pomorza Zachodniego oraz Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie. W okresie dwudziestolecia międzywojennego sędzia Sądu Okręgowego w Białymstoku oraz oficer WP II RP.
Życiorys
Jan Kazimierz Korab-Karpowicz urodził się 17 października 1888 roku w miejscowości Międzyrzecze, w powiecie wileńsko-trockim. Pochodził z rodziny ziemiańskiej, a jego rodzicami byli Bolesław i Anna z domu Michalska.
W 1909 roku ukończył gimnazjum w Petersburgu, a następnie odbył roczny kurs w oficerskiej szkole kawalerii. W latach 1910-1914 studiował w moskiewskim Liceum Cesarskim im. Carewicza Mikołaja[1], a jednocześnie był wolnym słuchaczem w Instytucie Archeologicznym w Moskwie. Po ukończeniu edukacji objął posadę aplikanta w Moskiewskiej Izbie Sądowej, pracując równocześnie w archiwum Ministerstwa Sprawiedliwości w oddziale Metryki Litewskiej.
W 1913 roku zawarł w kościele katolickim w Moskwie związek małżeński z Olgą z domu Samgin. W 1915 roku rozpoczął pracę sędziego śledczego.
W 1916 roku wstąpił do oddziału polskiego Grodzieńskiego Pułku Huzarów, a w kolejnym roku do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich Korpusu Generała Dowbor-Muśnickiego. W 1918 roku służył w ułańskim dywizjonie pułku im. Bartosza Głowackiego, a po jego rozbrojeniu w 1919 roku, zatrudnienie znalazł jako archiwista w wojskowym archiwum moskiewskim. Za przekazanie do Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie tajnych dokumentów Rosyjskiego Sztabu Generalnego, został aresztowany przez tajną policję i osadzony w więzieniu, a następnie zesłany na Syberię do Niżnego Tagiłu. Szczęśliwie uniknął śmierci i jako repatriant wrócił do Polski w listopadzie 1921 roku wykorzystując możliwości stworzone przez traktat ryski.
Zawodowo związał się z sądownictwem. Pracował jako podprokurator przy Sądzie Okręgowym w Grodnie, a następnie jako sędzia w Sądzie Okręgowym w Białymstoku. Realizując swoje pozazawodowe pasje, a więc zamiłowanie do historii i kultury, udzielał się w Polskim Towarzystwie Krajoznawczym[2].
Wybuch II wojny światowej zastał go w Białymstoku. Został zmobilizowany i jako oficer rezerwy w randze podporucznika, wziął udział w kampanii wrześniowej 1939 roku. Po wkroczeniu armii sowieckiej znalazł się na terenie Litwy gdzie został internowany i przebywał w kilku obozach. W lipcu 1940 roku przewieziono go do obozu dla polskich oficerów na terenie ZSRR w Kozielsku. Tam przebywał do lata 1941 roku. Następnym miejscem przetrzymywania był Griazowiec z obozem internowania NKWD[3]. Niewola polskich żołnierzy zakończyła się 3 września tego roku, kiedy to transportem wojskowym przewieziono ich do tworzącej się na terenie ZSRR armii polskiej generała Władysława Andersa.
W 1941 roku wraz z Armią Polską na Wschodzie został ewakuowany na Bliski Wschód. Po 2,5 latach służby, ze względu na wiek i stan zdrowia został zdemobilizowany i wraz z polskimi uchodźcami skierowany do Tanganiki, we wschodniej Afryce. Przebywał w miejscowości Ifunda gdzie udzielał się wśród przebywających tam Polaków. W założonej szkole służył wiedzą prawniczą i był także założycielem muzeum, w którym gromadzono eksponaty etnograficzne[4].
Jan K. K. Karpowicz powrócił do kraju w 1949 roku. Jego życiorys nie przystawał do nowej rzeczywistości społeczno-politycznej. Na miejsce zamieszkania wybrał oddalony Szczecin, a wykonywany przed wojną zawód porzucił. Dla bezpieczeństwa używał skróconego nazwiska i znany był jako Jan Karpowicz. Nie uchroniło go to jednak przed inwigilacją przez UB.
1 października 1950 roku rozpoczął pracę w Muzeum Pomorza Zachodniego (obecnie Muzeum Narodowe) w Szczecinie. Wcześniej, przez rok zatrudniony był w Archiwum Państwowym. W 1952 roku utworzył w muzeum Gabinet Numizmatyczny, w którym pracował w charakterze kustosza i kierownika. Zajął się porządkowaniem i inwentaryzacją monet, medali i zabytków sfragistycznych (ok. 3000 jednostek). W 1953 roku zorganizowano pierwszą ważną wystawę zbiorów. Zaprezentowano na niej ponad 500 monet, banknotów oraz medali. Wystawę powiększano, uzupełniając ją kolejnymi nabytkami. Około roku 1958 można było obejrzeć na ekspozycji już około 1600 obiektów.
J. Karpowicz dbał o popularyzację zbiorów Gabinetu Numizmatycznego. Publikował na łamach lokalnej prasy codziennej, wygłaszał odczyty, a także przygotowywał niewielkie wystawy w nowo otwartych placówkach muzealnych na Pomorzu Zachodnim - w Słupsku i Darłowie. Realizując swoje zainteresowania dawnymi monetami, penetrował zasoby muzeów w Koszalinie, Białogardzie i Słupsku. Jego dociekania zaowocowały wydaniem w 1956 roku artykułu na łamach II tomu Materiałów Zachodniopomorskich - Monety rzymskie znalezione na Pomorzu Zachodnim. Przygotowywał kolejne prace na temat monet rzymskich znalezionych na południowym wybrzeżu Bałtyku oraz o pieczęciach biskupów kamieńskich. Jednak nie zostały nigdy opublikowane. Tekst dotyczący rzymskich monet zaś do dziś stanowi pozycję wykorzystywaną przez badaczy.
Latem 1958 roku przeszedł na emeryturę, ale nie przestał być aktywny zawodowo. Zatrudnienie w niepełnym wymiarze godzin znalazł w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Szczecinie w Dziale Starych Druków. Tu katalogował zbiory oraz prowadził prace badawcze. Na podstawie zachowanych w Książnicy Pomorskiej materiałów wiadomo, że dotyczyły papierni w dawnej Polsce, biblioteki książąt pomorskich, oficyn drukarskich polskich i obcych w XV w. oraz średniowiecznych monet pomorskich.
Z biblioteką związany był do 1968 roku. Zmarł nagle 17 maja 1968 roku podczas pobytu w Białymstoku, i tam został pochowany.
Należał do Polskiego Towarzystwa Historycznego. Miał trójkę dzieci: Ludmiłę, Zdzisława i Zbigniewa. Wnukiem Jana K. K. Karpowicza jest Włodzimierz Julian Korab-Karpowicz.
Przypisy
- ↑ Liceum im. Carewicza-Mikołaja. W: FRpedia [online]
- ↑ Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. W: Wikpedia. Wolna encyklopedia.pl [online]
- ↑ Griazowiec. W: Wikipedia. Wolna encyklopedia.pl [online]
- ↑ W 1949 r. część z nich przewieziono do Polski i przekazano Muzeum Kultur Ludowych w Młocinach (obecnie w Warszawie)
Bibliografia
- Archiwum Zakładowe Książnicy Pomorskiej. Sygn. 522.
- Archiwum prywatne Włodzimierza Juliana Korab-Karpowicza.
- Górecka, Ludmiła. Upamiętnienie zasłużonych pracowników przedwojennego sądownictwa - Jan Kazimierz Korab-Karpowicz, Białystok 1992.
- Horoszko, Genowefa. Pięćdziesięciolecie Działu Numizmatycznego w Muzeum Narodowym w Szczecinie. W: Najnowsze badania nad numizmatyką i sfragistyką Pomorza Zachodniego. Materiały z konferencji 50 lat Działu Numizmatycznego Muzeum Narodowego w Szczecinie, red. Genowefa Horoszko, Szczecin 2004, s. 16-23.
Linki zewnętrzne
- Miejsce spoczynku J. K. Karpowicza. W: Mogiły.pl (Cmentarz Farny w Białymstoku) online. [Przeglądany 21 września 2022].
- J. K. Karpowicz. W: Wojskowe Biuro Historyczne online. [Przeglądany 23 września 2022].
- J. K. Karpowicz, prezes oddziału P.T.K. na łamach rocznika Ziemia online. [Przeglądany 29 września 2022].
- Głos Polski. Tygodnik Uchodzstwa Polskiego w Afryce. [Przeglądany 29 września 2022].
- Kserokopia pamiętnika Jana Kazimierza Korab-Karpowicza. [Przeglądany 29 września 2022].
