Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Wodozbiór”

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Wodozbiór”
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Wodozbiór”
Obszar zespołu „Wodozbiór” widziany z platformy widokowej
Dzielnica Północ
Powierzchnia 65,1 ha
[63,39 ha]
[ Zobacz Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Wodozbiór” na mapie.]
Geolokalizacja: 53.49175,14.55709

Wodozbiór - jeden z pięciu zespołów przyrodniczo-krajobrazowych, położony na terenie lasów miejskich w północnej części Szczecina (dzielnica Północ). Usytuowany na terenie osiedla Warszewo tuż przy granicy z osiedlem Bukowo. Powołany został uchwałą Rady Miejskiej w Szczecinie Nr L/708/94 z dnia 16 maja 1994 roku w celu ochrony i odtworzenia walorów krajobrazu naturalnego ze szczególnym uwzględnieniem ukształtowania terenu oraz cieków i zbiorników wodnych o powierzchni 65,1 ha. [1] Z kolei uchwała Rady Miasta Szczecin nr XLVII/896/05 z dnia 12 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych określa powierzchnię tego obszaru na około 63,39 ha,. [2]

Charakterystyka

Krajobraz naturalny Wodozbioru tworzą w części zachodniej łagodne pofałdowania Wzgórz Warszewskich o przeciętnej wysokości 110 m n.p.m, położone po wschodniej stronie ulicy Kredowej (115 m n.p.m.), częściowo porośnięte lasem mieszanym Puszczy Wkrzańskiej. Dominujące w tej części wzniesienie to gęsto zalesione wzgórze o wysokości 111,4 m n.p.m. bez polskiej nazwy, noszące do 1945 roku nazwę „Hexen Berg” (Góra Czarownic). Część wschodnia zespołu to zmeliorowane na początku lat dwudziestych ub. wieku torfiaste obniżenie, porośnięte szuwarami trzcinowymi i turzycowymi z charakterystyczną dla nich trzciną pospolitą, a także szuwarami mozgi trzcinowatej z domieszką wiechliny błotnej, pokrywających usytuowane tam cieki i zbiorniki wodne, w tym staw zwany Wysokim Stawem [3], którego niemiecka nazwa „Weihenest-Teich” sugeruje nam, że w przeszłości znajdowało tu się lęgowisko błotniaka stawowego. [4] W ciągu ostatnich lat poziom wody w stawie obniżył się na tyle, że zaczął zarastać, wskutek czego zaczęły na nim powstawać małe wysepki pokryte roślinnością bagienną. Z kolei od wschodu bagnista dolina wodozbioru ograniczona jest kolejnymi wzniesieniami Wzgórz Warszewskich, położonych na terenie osiedla Bukowo. W północnej części zespołu swoje źródła ma potok Gręziniec, zwany także Grzęzińcem (niem. Rodbeek, Rote Beek), uchodzący do rzeki Odry, a na południe od wspomnianego wyżej wysokiego Stawu strumień Sienniczka (niem. Rüsterbeck), prawy dopływ Gręzińca.

Trasa widokowa do „Wodozbioru”

Do zespołu przyrodniczo-krajoobrazowego prowadzi trasa z pętli autobusowej usytuowanej na skrzyżowaniu ulicy Miodowej i Podbórzańskiej (dojazd z miasta autobusem 87 lub 92), prowadząca przez las do ulicy Kredowej (tu droga gruntowa), i dalej obok pomników przyrody, zgodnie z usytuowanymi tu drogowskazami ponownie przez las, gdzie pokonując między innymi ok. trzydziestometrową kładkę nad podmokłym terenem, będącym źródliskiem jednego z wielu cieków przepływających przez obszar „Wodozbioru”, docieramy do drewnianej, zadaszonej wieży widokowej z tarasem, z której rozpościera się widok na obniżenie pokryte ciekami wodnymi, niewielkimi rozlewiskami, w tym na położony na jego południowym skraju duży zbiornik wody zwany Wielkim Stawem. Wieża widokowa stanowi jednocześnie doskonały punkt obserwacyjny licznie występującego tu ptactwa wodnego.

Wodozbiór jako źródło wody pitnej

Z uwagi na deficyt wody pitnej w gminach wiejskich na północ od Szczecina, władze samorządowe gminy Żelechowa w latach 1893-1895 przystąpiły do budowy rurociągu z oddalonego 6 km od Żelechowej stawu „Wysoki Staw”. [5] Staw położony na wysokości 104,5 m n.p.m. otoczono ceglanym murem, a w jego północno-wschodnim i południowym narożniku zbudowano dwie studnie zbiorcze pobierające wodę z cieków wodnych wodozbioru. W 1896 roku zamontowano w nich urządzenia uzdatniające, a od czerwca 1897 roku zbiornik wodny o nazwie „Wasserbehälter Weihenest-Teich” rozpoczął działalność, i oprócz gminy Żelechowa, z czasem zaopatrywał w wodę pitną również część mieszkańców wsi Warszewo. Na początku lat dwudziestych ub. wieku łąki przylegające do Wysokiego Stawu zmeliorowano, co miało uniemożliwić mieszanie się zanieczyszczonych wód z wodą w zbiorniku. Jednocześnie jednak z powodu suszy staw w roku 1921 całkowicie wysechł. Stąd też zarząd gminy w ramach robót publicznych pogłębił staw i skierował do niego wodę z okalających go cieków. [6]
Po roku 1957 do czasu likwidacji poboru, w ramach ujęcia zwanego Golęcino „B”, wodę z Wysokiego Stawu (określanego jako źródło powierzchniowe), dostarczano rurociągiem o przekroju 200 mm do stacji uzdatniania położonej na terenie dzielnicy Żelechowa przy ulicy Hożej. [7]

Przypisy

  1. Uchwała nr L/708/94 Rady Miasta Szczecin z dnia 16 maja 1994 roku (§ 9.1-3).
  2. Uchwała nr XLVII/896/05 Rady Miasta Szczecin z dnia 12 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych (§ 8.1-4); tamże granice „Wodozbioru” określone na załączonej do tej uchwały mapie w skali 1:5000.
  3. UM Szczecin: Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
  4. Niemiecka nazwa Weihenest-Teich jest nazwą topograficzną zestawioną z określeniem ornitologicznym „Weihe” - błotniak stawowy, „nest” - gniazdo, „Teich” - staw). Nie znalazłem potwierdzenia, czy ten drapieżny ptak występuje obecnie na tym terenie
  5. Niektóre publikacje podają, że Wysoki Staw zaopatrywał miasto Szczecin już od 1578 roku, myląc to z informacją o budowie drewnianego rurociągu na zlecenie księcia Jana Fryderyka, który ze źródła w okolicy obecnych ulic Lompy i Pszczelnej dostarczał wodę do zamku szczecińskiego. a także z kolejną informacją o rurociągu wybudowanym w latach 1729-1732, który doprowadzał wodę do fontanny na obecnym Placu Orła Białego i okolicznych domów z dwóch źródeł, jednego położonego powyżej Młyna Kurzego na Niemierzynie, i drugiego, położonego na polach na zachód od wsi Warszewo, w okolicy obecnych ulic Dzierżonia i Złotowskiej. Te mylne informacje zawiera także hasło Wysoki Staw.
  6. P. Gut, Szczecińskie wodociągi i kanalizacja od XVI wieku do 2018 roku. Szczecin 2019, s. 48 i n., tamże przypisy 199-202.
  7. P. Gut, Szczecińskie wodociągi..., op. cit., s. 118, tamże tabela nr 7 (Wykaz ujęć wody MPWiK w Szczecinie w latach 1957–1958 oraz ich roczna produkcja wody), także przyp. 422.


Bibliografia

  • Łuczak M., Szczecin. Warszewo, Osów, Głębokie. Wydanie I. Szczecin 2011.
  • Encyklopedia Szczecina. Wydanie jubileuszowe z okazji 70-lecia polskiego Szczecina [Wydanie II]. Szczecin: Szczecińskie Towarzystwo Kultury, 2015.
  • Gut P., Szczecińskie wodociągi i kanalizacja od XVI wieku do 2018 roku. Szczecin 2019.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk