Tekst źródłowy strony Borne Sulinowo

{{Miasto infobox
 |miasto_nazwa       = Borne Sulinowo
 |miasto_grafika     = dzielnica_brak.jpg
 |opis_zdjecia       = 
 |nazwa_dawna        = 
 |nazwa_niemiecka    = Groß Born
 |powiat             = [[Powiat szczecinecki|szczecinecki]]
 |gmina              = [[gmina Borne Sulinowo|Borne Sulinowo]]
 |prawa_miejskie     = [[30 września]] [[1993]]
 |mapa_link          =
 |www                = http://www.bornesulinowo.pl/
}}
'''Borne Sulinowo''' (niem. ''Groß Born'') – miasto w [[województwo zachodniopomorskie|woj. zachodniopomorskim]], w [[Powiat szczecinecki|powiecie szczecineckim]], siedziba [[gmina Borne Sulinowo|gminy miejsko-wiejskiej Borne Sulinowo]].
== Geografia ==
[[Plik:PlanMiastaBorneSulinowo.jpg|300px|thumb|rights|Plan Borne Sulinowo]] 
=== Położenie ===
Miasto Borne Sulinowo leży między [[Czaplinek|Czaplinkiem]] (oddalonym o 21 km na zachód) a [[Szczecinek|Szczecinkiem]] (oddalonym na wschód o 18 km). Miasto połączone jest od wschodu drogą powiatową poprzez wieś [[Krągi]] z drogą krajową Czaplinek-Szczecinek. Na południe od Bornego w odległości około 35 km znajduje się [[Wałcz]]<ref>Załącznik do Uchwały Nr XV/171/2004 Rady Miejskiej w Bomem Sulinowie z dnia 30 kwietnia 2004 r. Strategia Rozwoju Miasta i Gminy Borne Sulinowo na lata 2004 - 2019. [online] [Przeglądany 29.06.2013] Dostępny w: http://www.archiwum.bornesulinowo.pl/Plany/plany-rozwoju.htm</ref>.

=== Klimat ===
Na terenie miasta Borne Sulinowo wśród typów pogody do najliczniejszych należą dni umiarkowanie ciepłe z dużym zachmurzeniem. Klimat miasta charakteryzuje:
* roczna suma opadów 600-700mm – około 2/3 opadów przypada na półrocze letnie, a 1/3 na zimowe,
* średnie temperatury wynoszą odpowiednio: dla całego roku 7-7,5°C, w półroczu zimowym 1°C, a półroczu letnim 13,5-14°C.
Dominują wiatry z kierunków: południowego, południowo-zachodniego, zachodniego, północno-zachodniego. W ciągu lata przeważa kierunek północno-zachodni i zachodni, zimą: południowy, południowo-zachodni i zachodni<ref>Załącznik do Uchwały Nr XV/171/2004 Rady Miejskiej w Bomem Sulinowie z dnia 30 kwietnia 2004 r., Strategia Rozwoju Miasta i Gminy Borne Sulinowo na lata 2004 – 2019. [online] [Przeglądany 25.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=640</ref>.

=== Przyroda ===
W parku miejskim w Bornem Sulinowie ustanowiono pomniki przyrody<ref>Strategia Rozwoju Turystyki w Gminie Borne Sulinowo na lata 2009 – 2015, w: Strona Urząd Miejski w Bornem Sulinowie. [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=640</ref>:
* Topola czarna - obwód 403 cm, wysokość 34 m.
* Świerk sitkajski obwód 104 cm, wysokość 16 m.
* Świerk sitkajski obwód 117 cm, wysokość 18 m.
* Świerk pospolity obwód 225 cm, wysokość 18 m.
* Sosna pospolita obwód 248 cm, wysokość 25 m.
* Kasztanowiec zwyczajny obwód 170 cm, wysokość 25 m.
* Kosodrzewina występuje w kępach.

== Historia ==
[[Plik:Wehrmacht gross born.jpg|200px|thumb|rights|żołnierze w garnizonie ''Gross Born'']]
[[Plik:Scan2.jpg|200px|thumb|rights|Kasyno oficerskie]]
Historia Bornego Sulinowa jako miasta zaczyna się dopiero w latach 30tych XX wieku. Wcześniej w tym miejscu znajdowała się niewielka wioska ''Linde'' (Lipa). W 1590 roku mieszkało tu dwunastu chłopów, każdy z nich uprawiał 12 mórg ziemi. Na południe znajdowała się wieś ''Großborn'', w 1587 roku sołtysem był Andreas Wegener, a 1590 roku wieś liczyła czternastu chłopów na 2 włókach i pięciu po 1 włóce ziemi.

W latach 1933 – 1938, terenie tych wiosek, zbudowano od podstaw miasto ''Groß Born'' (Borne Sulinowo), czyli bazę wojskową będącą zapleczem poligonu, koszarami i miejscem lokalizacji Szkoły Artylerii Wehrmachtu. W dniu 19 sierpnia 1938 r., z udziałem Wodza Naczelnego Armii Niemieckiej – Adolfa Hitlera i najwyższych władz wojskowych, dokonano oficjalnego otwarcia jednostki. Miasto zbudowano według obowiązującego wtedy w całej Rzeszy standardu. Unifikacja dotyczyła wszystkich militarnych miasteczek i znajdujących się tam poszczególnych budynków. Najbardziej zbliżone architektonicznie do Bornego Sulinowa miasta, to leżące w Niemczech Winsdorf i Bergen. W dniu 22 sierpnia 1939 roku rozkaz wyjazdu do ''Gross Born'' (Bornego Sulinowa) otrzymał gen. Guderian. Tutaj miały miejsce ostatnie przygotowania do napaści na Polskę i kampanii wrześniowej. W poblizu Bornego Sulinowa działał od 9 listopada 1939 roku  obóz  dla jeńców szeregowych (Stalag), który istniał do 1 czerwca 1940 roku. W jego miejsce utworzono Oflag II D Gross Born, obóz dla oficerów. W obozie przebywali jeńcy francuscy (do połowy 1942 roku) i polscy. Przetrzymywany był tu m. in. pisarz i dramaturg Leon Kruczkowski.

Na początku 1945 r. Armia Czerwona i 1 Armia Wojska Polskiego zbliżyły się do garnizonu ''Gross Born''. W samym mieście nie było cięższych walk. Wspomina się tylko o wymianie ognia w rejonie spichlerzy i kompleksu magazynów (dzisiejsza ulica Towarowa). Wraz z zajęciem miasta przez Armię Czerwoną w lutym 1945 r., rozpoczął się nowy etap w dziejach Bornego Sulinowa, utworzono tutaj garnizon ''БОРНЕ СУЛИНОВ''О. Garnizon w Bornem Sulinowie był największym zgrupowaniem radzieckich wojsk lądowych w Polsce. Znajdowała się tu dywizja oraz dwa pułki zmechanizowane, pułk oraz batalion czołgów, pułk artylerii, dywizjon artylerii przeciwlotniczej, bataliony: saperów, zaopatrzenia, medyczny, rozpoznawczy, brygada rakiet operacyjno-taktycznych, skład materiałów pędnych i smarów. W sumie garnizon liczył ok. 25 tys. żołnierzy, którzy do dyspozycji mieli poligon o pow. 18 tys. ha. Borne Sulinowo w tym czasie zostało utajnione, zniknęło z map oraz spisów miast administrowanych przez Polskę. 

Po przełomie 1989 roku w Polsce i Europie oraz po upadku ZSRR, rozpoczeły się pierwsze rozmowy w sprawie wycofywania wojsk rosyjskich z Polski. Oficjalną datą rozpoczęcia wycofywania wojsk radzieckich jest 8 kwietnia 1991, kiedy to wyjechała z Bornego Sulinowa brygada rakiet operacyjno-taktycznych. Ostatni transport z garnizonu ''Борне Сулиново'' odjechał w dniu 21 października 1992 r. Ostatnim, rzeczywistym dowódcą Północnej Grupy Wojsk był gen. Wiktor Dubynin, jego zastępcą gen. Anatolij Łopata – późniejszy wiceminister obrony Ukrainy. Gen. Władimir Bułhakow był ostatnim dowódcą wojsk stacjonujących w Bornem Sulinowie – 6 Gwardyjskiej Witebsko-Nowogrodzkiej Dywizji Zmechanizowanej.

Po opuszczeniu miasta przez wojska rosyjskie,  miasto przejęła trzecia z kolei armia, tym razem czterystu żołnierzy 41 Pułku Zmechanizowanego Wojska Polskiego w celu zabezpieczenia miasta do czasu przejęcia przez administrację cywilną. W sobotę 5 czerwca 1993 roku, w samo południe, odbyło się uroczyste, oficjalne otwarcie miasta. Rozpoczął się nowy, po raz pierwszy cywilny etap w historii Bornego Sulinowa. 15 września 1993 roku Rada Ministrów RP nadaje miejscowości Borne Sulinowo status miasta. Zaczął się unikatowy w skali europejskiej proces zasiedlania i zagospodarowania objawionego nagle, pustego miasta i przyległego poligonu o powierzchni 18 tys. hektarów<ref>  Borne Sulinowo, w: Strona Urząd Miejski w Bornem Sulinowie. [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=88</ref>.

== Samorząd ==
Organami samorządowymi w gminie Borne Sulinowo jest [http://pl.wikipedia.org/wiki/Burmistrz Burmistrz Miasta] oraz [http://pl.wikipedia.org/wiki/Rada_gminy Rada Miasta]<ref>Uchwała Nr IV/38/2003 Statut Gminy w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Bornem Sulinowie [online]. [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://bip.bornesulinowo.pl/index.php?id=69123  </ref>. W Bornem Sulinowie funkcję burmistrza sprawuje [[Renata Pietkiewicz-Chmyłkowska]]<ref>Organy Gminy, Burmistrz Bornego Sulinowa w: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Bornem Sulinowie, [online]. [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bip.bornesulinowo.pl/index.php?id=69132</ref>. Rada Miasta składa się z 15 radnych<ref>Obwieszczenie Wojewody Zachodniopomorskiego w sprawie liczby radnych do Sejmiku Województwa, Rady Powiatu i Rad Gmin Powiatu Szczecineckiego z dnia 25 lutego 2010r. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostepny w: http://www.um.szczecinek.bip.net.pl/?p=document&action=save&id=3123&bar_id=522  </ref>.<br />

Aktualny skład Rady Miasta i Gminy Borne Sulinowo<ref>Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Bornem Sulinowie, w: Organy Gminy, Rada Miejska, Skład Rady Miejskiej. [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bip.bornesulinowo.pl/index.php?id=69129</ref>:
* [[Tomasz Skowronek]] - Przewodniczący Rady Miejskiej
* [[Dariusz Czerniawski]] - Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej
* [[Elżbieta Niepelt]] -  Wiceprzewodnicząca Rady Miejskiej
* [[Ryszard Cywiński]]
* [[Mariusz Mirosław Gorgol]]
* [[Halina Jakrzewska]]
* [[Tadeusz Deptuła]]
* [[Henryk Sigiel]]
* [[Dariusz Palicki]]
* [[Zbigniew Maltański]]
* [[Andrzej Fic]]
* [[Dariusz Skiba]]
* [[Krzysztof Byk]]
* [[Grażyna Leśkiewicz]]
* [[Zbigniew Adamczyk]] 

Obecny skład Rady Miasta oraz Burmistrza wybrano w wyborach samorządowych VI kadencji, które odbyły się 21 listopada 2010 roku<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów. W: Dziennik Ustaw z dnia 20 września 2010 r. Nr 171, poz. 1151. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=16572F10726E5C213B1C3A8851BF84A2?id=WDU20101711151&type=2</ref>.<br />

Wyniki tych wyborów przedstawiały się następująco<ref>Strona internetowa Państwowej Komisji Wyborczej, w: Wybory Samorządowe 2010 - Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo zachodniopomorskie - Powiat szczecinecki -  gm.  Borne Sulinowo. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://wybory2010.pkw.gov.pl/geo/pl/320000/321504.html</ref>:

'''W głosowaniu do Rady Miasta i Gminy:'''
* Komitet Wyborczy Wyborców Renaty Pietkiewicz-Chmyłkowskiej zdobył 12 mandatów
* Komitet Wyborczy Wyborców  Porozumienie Samorządowe zdobył 1 mandat
* Komitet Wyborczy Wyborców Forum Bornego Sulinowa 1 mandat
* Komitet Wyborczy Wyborców "Razem Jedność" 1 mandat

'''W głosowaniu na Burmistrza:'''
* [[Dorota Chrzanowska]]  - bezpartyjna - liczba oddanych głosów 1216,co stanowiło 33.99%
* [[Ryszard Hrehorowicz]]  -  członek Polskiego Stronnictwa Ludowego - liczba oddanych głosów 323,co stanowiło 9.03%	
* [[Renata Pietkiewicz-Chmyłkowska|Renata Maria Pietkiewicz-Chmyłkowska]] - bezpartyjna - liczba oddanych głosów 2039,co stanowiło 56.99% - wybrana burmistrzem

Przy Radzie Miasta działają komisje<ref>Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Bornem Sulinowie, w: Organy pomocnicze, Komisje Rady Miejskiej.  [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://bip.bornesulinowo.pl/index.php?id=69135</ref>:
* Komisja Rewizyjna 
* Komisja Budżetowo - Gospodarcza 
* Komisja Rozwoju

== Gospodarka i infrastruktura ==
Liczba osób bezrobotnych (stan na 30.06.2013) w Bornem Sulinowie wynosi 331 w tym 194 kobiety<ref>Statystyka za rok 2013, w: Biuletyn Informacji Publicznej Powiatowy Urząd Pracy Szczecinek. [online] [Przeglądany 08.07.2013] Dostępny w: http://pup.szczecinek.bip.net.pl/?c=339</ref>.


{| class="wikitable"
|+Podmioty gospodarki narodowej wg rejestru REGON, stan na grudzień 2012<ref> Portret powiat szczecinecki. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.06.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims </ref>			
|-
|'''Sekcja PKD'''			                                || '''Liczba podmiotów'''
|-
|<small>Sekcja A - Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo</small>	|| 7
|-
|<small>Sekcja B - Górnictwo i wydobywanie</small>			|| 0
|-
|<small>Sekcja C - Przetwórstwo przemysłowe</small>	                || 32
|-
|<small>Sekcja D - Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych</small> 	                                                                || 1
|-
|<small>Sekcja E - Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją </small>  	|| 0
|-
|<small>Sekcja F - Budownictwo</small>                                  || 49
|-
|<small>Sekcja G - Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych</small> 	|| 109
|-
|<small>Sekcja H - Transport i gospodarka magazynowa</small>	         || 12
|-
|<small>Sekcja I - Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi</small>	|| 20
|-
|<small>Sekcja J - Informacja i komunikacja</small>	                 || 8
|-
|<small>Sekcja K - Działalność finansowa i ubezpieczeniowa</sma          || 12
|-
|<small>Sekcja L - Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości</small>	|| 63
|-
|<small>Sekcja M - Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna</small>  	|| 23
|-
|<small>Sekcja N - Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca</small>		|| 10
|-
|<small>Sekcja O - Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne</small>		|| 3
|-
|<small>Sekcja P - Edukacja</small>	                                        || 10
|-
|<small>Sekcja Q - Opieka zdrowotna i pomoc społeczna</small>	                || 21
|-
|<small>Sekcja R - Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją</small>	|| 13
|-
|<small>Sekcja S i T - Pozostała działalność usługowa</small>	                || 38
|-
|'''Ogółem	'''	                                                        ||'''431'''
|}



{| class="wikitable"
|+ Współczynnik specjalizacji Florence’a na tle Polski i województwa zachodniopomorskiego dla miasta Borne Sulinowo<ref>Obliczenia własne, na podstawie danych GUS Miesięczna informacja o podmiotach gospodarki narodowej w rejestrze REGON,  wg stanu na 31.05.2013 r.</ref><ref>Metoda współczynnika lokalizacji (metoda współczynnika specjalizacji Florence’a) Współczynnik ten pozwala na identyfikację funkcji wyspecjalizowanych, egzogenicznych decydujących o znaczeniu miasta w kraju. Współczynnik pozwala nam ustalić, czy miasto wytwarza dobra i usługi tylko na rynek lokalny, czy też „wysyła” je również na zewnątrz, czyli pełni w danej dziedzinie funkcje egzogeniczne. Za: Przybyła, Katarzyna, Wpływ Specjalnych Stref Ekonomicznych na kształtowanie się bazy ekonomicznej miast. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, 2010. ISBN 978-83-7717-029-8</ref>
|-
| Sekcje PKD||A||B||C||D||E||F||G||H||I||J||K||L||M||N||O||P||Q||R||S
|-
| wskaźnik Polska||0,7||0,0||0,8||1,3||0,0||1,0||0,9||0,4||1,5||0,7||0,9||2,8||0,6||1,1||1,4||0,7||0,8||1,8||1,5
|-
| wskaźnik zachpom||0,6||0,0||0,9||0,8||0,0||0,9||1,0||0,4||0,8||1,0||0,9||2,1||0,7||1,0||1,9||0,8||0,7||1,9||1,6
|- 
| legenda|| colspan=19 | W ≤ 1 – miasto nie specjalizuje się danym dziale, ta dziedzina działalności ma charakter endogeniczny; 1 < W ≤ 1,5 – miasto wykazuje niski poziom specjalizacji danym dziale; 1,5 < W ≤ 2 – miasto wykazuje średni poziom specjalizacji w danym dziale; W > 2 – miasto wykazuje wysoki poziom specjalizacji w danym dziale
|}

== Kultura ==
W Bornem Sulinowie działa Centrum Kultury i Rekreacji Borne Sulinowo, które jest animatorem działań w zakresie kultury oraz sportu dzieci. CKiR prowadzi kluby i sekcje<ref>Kluby i sekcje w: Centrum Kultury i Rekreacji w Bornem Sulinowie [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.ckir.bornesulinowo.pl/cms/?page_id=43</ref>:
* Stowarzyszenie AIKIDO MATSUNAI
* Uczniowski Ludowy Klub sportowy TAEKWONDO
* aerobik
* GONGI i zajęcia relaksacyjne
* KREATYWKA - zajęcia muzyczno-ruchowe dla najmłodszych
* LADY LATIN DANCE – zajęcia taneczne tylko dla pań
* zajęcia tanecne dla dzieci
* Zumba

Przy Zespole Szkół im. Bohaterów Oflagu II D w Bornem Sulinowie działa Budynek Kulturalno-Oświatowy. Celem działalności jest<ref>Hala Sportowa w: Centrum Kultury i Rekreacji w Bornem Sulinowie [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bko.bornesulinowo.pl/bko/?page_id=2</ref>:
* stworzenie warunków dla rozwoju edukacji i aktywizacji zawodowej jako głównego stymulatora rozwoju
* działanie na rzecz integracji społeczności lokalnej oraz stworzenie infrastruktury zapewniającej powszechny dostęp społecznościom lokalnym do aktywnego uczestnictwa w życiu sportowo – kulturalnym
* zapewnienie zrównoważonego poziomu rozwoju gospodarczego gminy poprzez wykorzystanie walorów przyrodniczych, zasobów ludzkich i specyfiki Bornego Sulinowa
* promocja walorów historycznych oraz turystyka, jako główny element rozwoju gospodarczego gminy.
Budynek Kulturalno-Oświatowy prowadzi Izbę Muzealną, w której mieszczą się zbiory dotyczące burzliwych dziejów Bornego Sulinowa od czasów I wojny światowej do czasów obecnych oraz ekspozycja poświęcona historii Oflagu II D<ref>Izba Muzealna, w: Budynek Kulturalno-Oświatowy w Bornem Sulinowie [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bko.bornesulinowo.pl/bko/?page_id=18</ref>.

W Bornem Sulinowie funkcjonuje Miejska Biblioteka Publiczna, która dysponuje czytelnią ze stanowiskiem komputerowym z podłączeniem do internetu oraz kawiarenką internetową<ref>  Strategia Rozwoju Turystyki w Gminie Borne Sulinowo na lata 2009 – 2015, w: Strona Urząd Miejski w Bornem Sulinowie. [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=640</ref>.

{| class="wikitable"	
|+ Kultura w Bornem Sulinowie według danych GUS, stan na 2011 rok<ref>Portret miasto Borne Sulinowo. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.06.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>:	
|-
|'''Biblioteki'''           ||	                                
|-
|<small>Liczba bibliotek</small>                       || 1
|-
|<small>Liczba czytelników w ciągu roku</small>        || 730
|-
|}

== Oświata ==
W Bornem Sulinowie działają szkoły<ref>Wykaz szkół, w: Strona internetowa Urzędu Miasta w Bornem Sulinowie [online]. [Przeglądany 25.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=581</ref>:
* Szkoła Podstawowa im. Jana Nowaka – Jeziorańskiego
* Zespół Szkół im. Bohaterów Oflagu IID w Bornem Sulinowie (Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące)

{| class="wikitable"	
|+ Oświata w Bornem Sulinowie według danych GUS, stan na 2011 rok<ref>Portret miasto Borne Sulinowo. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.06.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>:	
|-
|'''Wychowanie przedszkolne'''	||	                                
|-
|<small>Liczba przedszkoli <br />wraz z oddziałami przedszkolnymi przy szkołach podstawowych</small> || 2
|-
|<small>Liczba dzieci w przedszkolach</small> || 108
|-
|'''Szkoły podstawowe'''	         ||
|-
|<small>Liczba szkół</small>|| 1
|-
|<small>Liczba uczniów</small>|| 322
|-
|'''Szkoły gimnazjalne''' ||
|-
|<small>Liczba szkół</small>|| 1
|-
|<small>Liczba uczniów</small>|| 237
|-
|'''Licea ogólnokształcące''' ||
|-
|<small>Liczba szkół</small>|| 1
|-
|<small>Liczba uczniów</small>|| 70
|}

== Kościoły i związki wyznaniowe ==
W Bornem Sulinowie działa parafia rzymskokatolicka<ref> Parafie w diecezji w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online]. [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=6&p=parafie</ref>:
* [[Parafia św. Brata Alberta w Bornem Sulinowie|św. Brata Alberta]] (liczba wiernych 3974 osób)
oraz działa zakon żeński<ref>Zgromadzenia zakonne żeńskie w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online]. [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=7&p=zenskie</ref>:
*Zakon Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel (Ordo BMV de Monte Carmelo Carmelitarum Discalceatarum - OCD)

== Sport ==

Na terenie Bornego Sulinowa działają organizacje sportowe<ref>Organizacje pozarządowe w powiecie szczecineckim, w: Strona internetowa starostwa powiatowego w Szczecinku. [online] [Przeglądany 25.06.2013] Dostępny w: http://www.powiat.szczecinek.pl/stow/index.php</ref>:
* Klub Sportowy "Pionier 95" w Bornym Sulinowie 	 	 
* Stowarzyszenie AIKIDO "MATSUNAI"
* Uczniowski Klub Sportowy "Astron" w Bornem Sulinowie	 
* Uczniowski Klub Sportowy w Bornem Sulinowie 	 	 
* Uczniowski Klub Sportowy w Zespole Szkół w Bornem Sulinowie 	 	 
* Uczniowski Ludowy Klub Sportowy - Sekcja Tenisa Stołowego w Bornem Sulinowie 	
* Uczniowski Ludowy Klub Sportowy Taekwondo w Bornem Sulinowie 
* Uczniowski Ludowy Klub Sportowy w Bornem Sulinowie 

Obiekty sportowe zarządzane przez Centrum Kultury i Rekreacji w Bornem Sulinowie<ref>Wykaz Terenów Rekreacyjnych i sportowych,  zagospodarowanych przez Centrum Kultury i Rekreacji, w: Centrum Kultury i Rekreacji w Bornem Sulinowie [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.ckir.bornesulinowo.pl/cms/?page_id=29</ref>:
* boisko sportowe w Bornem Sulinowie,
* boisko treningowe w Bornem Sulinowie,
* zaplecze socjalno-techniczne na stadionie w Bornem Sulinowie,
* hala sportowa, Al. Niepodległości 21, Borne Sulinowo,
* boisko sportowe Orlik
Hala sportowa to kompleks składający się z: duża sala sportowa wym. 42 m x 17 m, sala taneczna wym. 160 m², siłownia wym. 160 m² 26 stanowiskowa, sala rehabilitacyjna wym. 90 m² dla dzieci niepełnosprawnych, sala sportów walki wym. 160 m², solarium<ref>Hala Sportowa w: Centrum Kultury i Rekreacji w Bornem Sulinowie [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.ckir.bornesulinowo.pl/cms/?page_id=26</ref>.

{| class="wikitable"	
|+ Sport w Bornem Sulinowie według danych GUS, stan na 2010 rok<ref>Portret miasto Borne Sulinowo. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.06.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>:	
|-
|'''Kluby Sportowe'''	                            ||	                                
|-
|<small>Liczba klubów</small>                       || 4
|-
|<small>Liczba sekcji sportowych</small>            || 8
|-
|'''Ćwiczący'''	                                    ||                              
|-
|<small>Liczba mężczyzn</small>                     || 324
|-
|<small>Liczba kobiet</small>                       || 56
|-
|<small>Suma</small>                                || 380
|-
|'''Ćwiczący do 18 roku życia'''                    ||
|-
|<small>Liczba chłopców</small>                     || 296
|-
|<small>Liczba dziewcząt</small>                    || 54
|-
|<small>Suma</small>                                || 350
|}

== Turystyka ==
Przez Borne Sulinowo przebiegają szlaki turystyczne<ref>Strategia Rozwoju Turystyki w Gminie Borne Sulinowo na lata 2009 – 2015, w: Strona Urząd Miejski w Bornem Sulinowie. [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=640</ref>:
* Szlaki Piesze:
** Szlak oznakowany kolorem zielonym (fragment szlaku pieszego Biały Bór - Złocieniec). Długość szlaku obejmująca teren gminy Borne Sulinowo wynosi około 30 km.
** Szlak nieoznakowany wokół jeziora Pile o długości ponad 30 km
** Szlak nieoznakowany o długości ponad 20 km: Borne Sulinowo – Krągi – Góra Śmiadowska – Borne Sulinowo.
* Szlaki rowerowo-piesze:
** "Wodny" - pomarańczowy, długości 16,5 km. Zaczyna się i kończy przy siedzibie Nadleśnictwa w Bornem Sulinowie. Przebiega wzdłuŜ brzegu jeziora Pile i Długie.
** "Bunkry"- różowy, długości 12 km. Zaczyna się i kończy przy siedzibie Nadleśnictwa w Bornem Sulinowie. Biegnie przez tereny poradzieckiego poligonu.
** "Wrzosy"- żółty, długości 35 km. Zaczyna się i kończy przy siedzibie Nadleśnictwa w Bornem Sulinowie. Przebiega przez teren poligonu poradzieckiego między Bornem Sulinowem, a miejscowością Kłomino (Gródek). Na szlaku rozległe Wrzosowiska Kłomińskie, Zalewy Nadarzyckie oraz dolina Piławy.
* Szlaki rowerowe:
** "Kraina odwróconego krzyża"- oznakowanie w kolorze niebieskim.
** "Kraina małych jezior" - oznakowanie w kolorze czarnym.
** "Nad jezioro Ciemino"- oznakowanie w kolorze czerwonym.
* Ścieżka konna - o długości około 27 km, oznakowana pomarańczowym znakiem (koło o średnicy 60 mm), na terenie byłego poligonu w okolicach Bornego Sulinowa - 33 ścięte na ukos drewniane słupki z namalowaną białą farbą końską głową. Przebiega przez miejscowości Przybkówko – Trzemienko – Strzeszyn – Liszkowo – bród na rzece Piława – Borne Sulinowo.
* Szlak wodny Piławy - rozpoczyna się z jeziora Komorze, biegnie przez szereg jezior gminy Borne Sulinowo. Łączna długość szlaku wynosi 85,4 km.


Jedną z najważniejszych imprez ściągających duże ilości turystów do Bornego Sulinowa jest odbywający się cyklicznie Międzynarodowy Zlot Pojazdów Militarnych. W 2008 r. w zlocie udział wzięło 3 900 zarejestrowanych uczestników, 500 pojazdów militarnych i 700 pojazdów cywilnych, a odwiedziło ją ponad 30 tys. turystów. Ponadto w Bornem Sulinowie odbywają się<ref>Strategia Rozwoju Turystyki w Gminie Borne Sulinowo na lata 2009 – 2015, w: Strona Urząd Miejski w Bornem Sulinowie. [online] [Przeglądany 20.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=640</ref>: 
* Majówka z Lotnikami / Międzynarodowy Zlot Samolotów Ultralight
* Majówka z Air Soft Gun 
* Borneński Bieg Uliczny 
* Biegi na Orientację
* Euroregionalne Mistrzostwa Strażaków – Płetwonurków
* Dożynki Gminne
* Międzynarodowe Zawody Modeli Pływających o Grand Prix Pomorza 
* Poligon Wędkarski Borne Sulinowo.

== Demografia ==

W Bornem Sulinowie w ostatnich latach liczba mieszkańców rośnie. [http://pl.wikipedia.org/wiki/Przyrost_naturalny Przyrost naturalny] jest ujemny i w 2012 roku wynosił -2,9 na 1000 mieszkańców. Jednak utrzymuje się stale dodatnie saldo migracji gminnych wewnętrznych. W 2012 wyniosło ono 22 osoby, rok wcześniej w Bornym Sulinowie zamieszkały 77 osoby. Gęstość zaludnienia w mieście Borne Sulinowo wynosi 267 osób na 1 km<sup>2</sup><ref>Bank Danych Lokalnych GUS, w: Portret miasta Borne Sulinowo. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>. 

{| class="wikitable"
|+ Liczba ludności w Bornem Sulinowie na przestrzeni lat 2008 - 2012<ref>Bank Danych Lokalnych GUS, w: Portret miasta Borne Sulinowo. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims  </ref>.
|-
!  !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012
|-
| '''Ogółem''' || 4 589 || 4 632 || 4 779 || 4 844 || 4 850
|-
| '''Kobiety''' || 2 472 || 2 498 || 2 514 || 2 538 || 2 558
|-
| '''Mężczyźni''' || 2 117 || 2 134 || 2 265 || 2 306 || 2 292
|}

Podział mieszkańców ze względu na wiek w jakim się znajdują<ref>Bank Danych Lokalnych GUS, w: Portret miasta Borne Sulinowo. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>: 
* przedprodukcyjnym - 902 osób - 18,6%
* produkcyjnym - 2811 osób - 58,0%
* poprodukcyjnym - 1137 osób - 23,4%


W Bornem Sulinowie na 100 mężczyzn przypada 112 kobiet<ref>Bank Danych Lokalnych GUS, w: Portret miasta Borne Sulinowo. [online] [Przeglądany 18.06.2013] Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>.

==System ochrony zdrowia==
W Bornem Sulinowie działa jeden publiczny ośrodek zdrowia<ref>Gdzie się leczyć w: Zachodniopomorski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia [online] [Przeglądany 30.06.2013] Dostępny w: http://www.nfz-szczecin.pl/gdzie_sie_leczyc.htm</ref>:
* Borne Sulinowo, ZOZ w Bornem Sulinowie

{| class="wikitable"	
|+ Ochrona zdrowia w gminie Biały Bór według danych GUS, stan na 2011 rok<ref>Portret gmina Biały Bór. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 20.06.2013]. Dostępny w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims</ref>:	
|-
|'''Zakłady opieki zdrowotnej'''	               ||	                                
|-
|<small>Liczba jednostek publicznych</small>           || 1
|-
|<small>Liczba jednostek niepublicznych</small>        || 0
|-
|<small>Suma</small>                                   || 1
|-
|'''Liczba praktyk lekarskich'''	               || 1                           
|-
|'''Apteki ogólnodostępne<ref>Dane z 2012 roku.</ref>'''                           ||
|-
|<small>Liczba aptek ogólnodostępnych</small>          || 2
|-
|<small>Liczba osób na 1 aptekę ogólnodostępną</small> || 2425
|}

== Herb ==
[[Plik:HerbBorneSulinowo.png|100px|thumb|rights|Herb Bornego Sulinowa]]
Herb Bornego Sulinowa zielona lipa na złotym tle, jest nawiązaniem była do nazwy małej wioski Linde (Lipa), która kiedyś znajdowała się w miejscu wybudowanego garnizonu ''Gross Born''<ref>Historia, w: Archiwalna Strona internetowa Miasta i gminy Borne Sulinowo [online] [Przeglądany 25.06.2013] Dostępny w: http://www.archiwum.bornesulinowo.pl/Historia/historia.htm</ref>.
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />

== Zabytki ==
Na terenie miasta Borne Sulinowo znajdują się<ref>Zabytki, w: Strona internetowa Urzędu Miejskiego w Bornem Sulinowie. [online] [Przeglądany 26.06.2013] Dostępny w: http://www.bornesulinowo.pl/?page_id=665</ref>:
* [[Dom Oficera]] - zbudowany w latach 1934 - 1936 reprezentacyjny budynek garnizonu ''Gross Born'' w którym znajdowały się sale wykładowe szkoły artylerii armii niemieckiej – Wehrmachtu. W okresie radzieckiego garnizonu budynek pełnił funkcję centrum kulturalnego miasta, w którym znajdowało się kino, teatr, sala koncertowa, dyskoteka oraz siedziba lokalnej telewizji transmitującej m.in. programy z Moskwy.
* [[Willa Guderiana|Ruiny willi Guderiana]] - odbiegający architektonicznie od reszty budynków militarnych Bornego Sulinowa, miejsce zakwaterowania generała Guderiana.
* Cmentarz wojskowy - na którym spoczywają prochy poległych w czasie kampanii wrześniowej żołnierzy polskich oraz polskich i rosyjskich, którzy zginęli w 1945 r. podczas walk o Wał Pomorski.
* Cmentarz z pepeszą - potoczna nazwa tego cmentarza wzięła się stąd, że jego głównym akcentem jest pomnik -  dłoń z celującą w niebo kolorową "pepeszą". Jest to cmentarz cywilno – wojskowy z mogiłami pochowanych tu po wojnie rosyjskich żołnierz i ich rodzin.

== Pomniki ==
* Pamięci Ofiar Totalitaryzmu Hitlerowskiego i Sowieckiego
* Pomnik z radzieckim czołgiem w Borne Sulinowo
* Pamięci Leśników Więzionych w Obozach Jenieckich i Łagrach w Latach 1939 - 1945 Za Ich Poświęcenie Dla Ojczyzny i Lasów
* Pomnik ku czci jeńców Oflagu II D

== Osoby związane z miejscowością <ref>Kociuba, Jarosław, Pomorze. Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego, Szczecin: Walkowska Wydawnictwo, 2012.  </ref>==

* Johannes Blaskowitz - niemiecki generał
* Wiktor Dubynin - rosyjski generał
* Heinz Guderian - niemiecki generał i teoretyk wojskowości
* Leon Kruczkowski - pisarz
* Stefan Mossor - polski generał dywizji
* Henryk Sucharski - komendant Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
* Dziennik Ustaw z dnia 20 września 2010 r. Nr 171, poz. 1151.
* Kociuba, Jarosław, Pomorze. Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego, Szczecin: Walkowska Wydawnictwo, 2012.
* Statut Gminy Borne Sulinowo
* Strategia Rozwoju Miasta i Gminy Borne Sulinowo na lata 2004 - 2019.
* Strategia Rozwoju Turystyki w Gminie Borne Sulinowo na lata 2009 – 2015

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.bornesulinowo.pl/ Strona Urząd Miejski w Bornem Sulinowie]
* [http://www.bip.bornesulinowo.pl/ Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Miejski w Bornem Sulinowie]
* [http://isap.sejm.gov.pl/ Internetowy System Aktów Prawnych - ISAP]
* [http://wybory2010.pkw.gov.pl/ Wybory Samorządowe 2010, Państwowa Komisja Wyborcza]
* [http://www.stat.gov.pl/bdl/  Bank Danych Lokalnych GUS
* [http://pup.szczecinek.bip.net.pl/ Biuletyn Informacji Publicznej Powiatowy Urząd Pracy Szczecinek]
* [http://www.ckir.bornesulinowo.pl/ Centrum Kultury i Rekreacji w Bornem Sulinowie]
* [http://www.bko.bornesulinowo.pl/ Budynek Kulturalno-Oświatowy w Bornem Sulinowie]
* [http://www.koszalin.opoka.org.pl/ Diecezja koszalińsko-kołobrzeska]
* [http://www.powiat.szczecinek.pl/ Strona internetowa Starostwa Powiatowego w Szczecinku]
* [http://www.nfz-szczecin.pl/ Zachodniopomorski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia]

== Zobacz też ==
{{Gmina Borne Sulinowo}}
[[Kategoria:Powiat szczecinecki]]
[[Kategoria:Borne Sulinowo]]
{{DEFAULTSORT:Borne Sulinowo}}
{{Autor|[[Użytkownik:Bronx|Łukasz Chmielewski]]}}