Tekst źródłowy strony Polanów

{{Miasto infobox
 |miasto_nazwa       = Polanów
 |miasto_grafika     = Polanów_z_lotu_ptaka.jpg
 |opis_zdjecia       = Polanów z lotu ptaka
 |nazwa_dawna        = Polnów, kaszb. ''Pòlanowò''
 |nazwa_niemiecka    = ''Pollnow''
 |powiat             = [[powiat koszaliński|koszaliński]]
 |gmina              = [[gmina Polanów|Polanów]]
 |prawa_miejskie     = [[1313]]
 |www                = http://www.polanow.pl
}}
{{koordynaty|54.121608|16.687689}}
'''Polanów''' (niem. ''Pollnow'', kaszb. ''Pòlanowò'', dawniej: ''Polnów'') – miasto w [[województwo zachodniopomorskie|woj. zachodniopomorskim]], w [[powiat koszaliński|powiecie koszalińskim]], siedziba [[gmina Polanów|gminy miejsko-wiejskiej Polanów]]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do [[województwo koszalińskie|woj. koszalińskiego]].
=== Położenie ===
Polanów położony jest na [[Pomorze Środkowe|Pomorzu Środkowym]], w północno-wschodniej części [[województwo zachodniopomorskie|województwa zachodniopomorskiego]], jest oddalony od miasta powiatowego [[Koszalin|Koszalina]] o 37 km.
Pod względem geograficznym miasto leży na Wysoczyźnie Polanowskiej pomiędzy dwiema górami (Świętą Górą i Warblewską Górą).

=== Klimat ===
Miasto Polanów położone jest w strefie klimatu umiarkowanego będącego pod wpływem oceanicznych mas powietrza. Cechują go niewielkie roczne amplitudy temperatur (łagodne zimy i niezbyt upalne lata). Roczna suma opadów wynosi około 660 mm. Opady 
rozkładają się równomiernie w ciągu roku (nieco mniej wiosną, więcej jesienią). Średnia długość okresu wegetacyjnego wynosi 220 dni i ulega powolnemu wydłużaniu w wyniku ocieplenia klimatu<ref>Historia i kultura ziemi sławieńskiej. T. 10. Miasto i gmina Polanów. Red. Włodzimierz Rączkowski, Jan Sroka ; Fundacja "Dziedzictwo". Sławno : Fundacja "Dziedzictwo", 2010, s. 273.</ref>.

=== Obiekty fizjograficzne ===
[[Święta Góra]] o wysokości 156 m n.p.m., usytuowana po zachodniej stronie drogi Koszalin-Polanów, w odległości około 1,5 km w kierunku południowo-zachodnim od centrum Polanowa, została ukształtowana zaledwie kilkanaście tysięcy lat temu, w okresie najmłodszego 
zlodowacenia, zwanego bałtyckim. Wynikiem tzw. czwartego postoju cofającego się ku północy lodowca było powstanie pasma moren czołowych, w które wpisane są trzy Święte Góry Pomorza -
[[Chełmska Góra]] k. Koszalina, [[Rowokół]] k. Smołdzina oraz najwyższa z nich - [[Święta Góra]] k. Polanowa<ref>Bastowska, K. Projekt parku kulturowego Święte Góry Pomorza. W: Wśród zabytków, wśród zieleni. Materiały opracowane z okazji obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa 2006 w województwie  zachodniopomorskim. Szczecin : P.P.H. ZAPOL Dmochowski, Sobczyk, 2006, s. 27-43.</ref>.

=== Przyroda ===
Wokół Polanowa wyznaczono obszar chronionego krajobrazu<ref>Uchwała Nr X/46/75 WRN w Koszalinie z dnia 17 listopada 1975 r.</ref>.
Obszar ten obejmuje fragment rzeki [[Grabowa (rzeka)|Grabowej]] na północ od Polanowa oraz tereny na wschód od doliny, położone pomiędzy miejscowościami: Polanów - [[Wielin]] - [[Rochowo]]. Powierzchnia 1 857 ha, z czego 1 271 ha to lasy, a 14 ha wody. Powołany został ze względu na niezwykle malowniczy i urozmaicony charakter krajobrazu, na który składają się liczne drzewostany lasów liściastych i świerczyn posiadających liczne wysokie wzniesienia, pagórki oraz wąwozy. W trakcie prowadzonych obserwacji, w dolinie rzeki i jej sąsiedztwie stwierdzono największą koncentrację "cennych" gatunków zwierząt stale występujących (np. derkacz, świerszczak, pliszka górska, zimą również pluszcz ) bądź też związanych pośrednio z tego typu ekosystemem (np. orlik krzykliwy). Rzeka stanowi miejsce występowania wielu gatunków ryb w tym m.in. minóg strumieniowy, pstrąg potokowy, lipień, pstrąg tęczowy, strzelba potokowa, kiełb, głowacz białopłetwy, różanka, węgorz, miętus. Obiekt należy jednocześnie do najlepiej zachowanych i najmniej przekształconych terenach gminy<ref> [http://www.polanow.pl/36,Obszar_chronionego_krajobrazu.html Obszar chronionego krajobrazu] W: Polanów on-line. [Przeglądany 12 maja 2013]</ref>.

== Historia ==
[[Plik:Polanów Młyn.jpg|180px|right|thumb|Młyn wodny w Polanowie]]
Pierwsza wzmianka źródłowa o Polanowie pochodzi z roku [[1307]]. W roku [[1319]] obok zamku ulokowano miasto, któremu nadano niemieckie prawa miejskie. Właścicielami tych ziem byli od [[1353]] roku biskupi kamieńscy, od [[1387]] książę Bogusław VIII, a od [[1436]] roku książę Bogusław IX z Wenden. W roku [[1472]] książę pomorski Eryk II w zamian za 6 wiosek powiatu darłowskiego przekazał Polanów Piotrowi Glasenappowi z Koprieben. Polanów stal się miastem prywatnym i utracił wiele z dotychczasowych przywilejów. Spory między mieszkańcami, a panami z zamku, przeszły do historii Pomorza. Dopiero po pożarze w [[1609]] roku, Glasenappowie zezwolili mieszkańcom Polanowa na używanie własnej pieczęci z gryfem oraz budowę ratusza w [[1617]] roku. Fala reformacji dotarła do Polanowa w połowie XVI wieku. Kościół na Świętej Górze służył katolikom do roku [[1550]], a znajdująca się tam kaplica zachowała przypuszczalnie swoją funkcję jeszcze przez wiele lat, jako miejsce pątnicze. 
Podczas wojny 30-letniej ([[1618]]-[[1848]]) Polanów przez 15 lat okupowany był przez Szwedów, którzy następnie w [[1653]] roku przekazali miasto Brandenburczykom. W czasie „potopu" szwedzkiego ([[1655]]-[[1660]]) Polanów leżący blisko granicy z Polską został splądrowany i spalony w roku [[1656]]. Był to - od czasu powstania miasta - najtragiczniejszy w skutkach pożar, po którym ocalało zaledwie 5 domów, kościół, młyn i zamek. Inny pożar z soboty wielkanocnej [[1736]] roku w równie tragiczny sposób zniszczył miasto. W 1773 roku rodzina Glasenappów z powodów finansowych została 
zmuszona do sprzedaży miasta. Właścicielem Polanowa został generał - major Fryderyk Ernst Wrangel. Pomimo krótkiego władania Polanowem rodzina Wranglów na stałe wpisała się w karty historii miasta. 

W [[1808]] roku weszły w życie nowe przepisy, które zmieniły dotychczasowy statut Polanowa. Tak więc kierownictwo nad miejscowością przejął całkowicie zarząd miasta.Rozwój miasta szybko postępował wskutek wzrostu liczby mieszkańców, budową ratusza oraz uruchomieniem połączenia pocztowego ze Sławnem i Miastkiem. W roku [[1800]] Polanów zamieszkiwało 2445 obywateli. Miasto posiadało połączenie kolejowe z Koszalinem i Sławnem, urząd pocztowy z telegrafem, hutę szkła oraz cegielnię. W [[1908]] roku doprowadzono do miasta prąd, a dwa lata później pojawił się tu pierwszy samochód. Wówczas Polanów zaczął nabierać znaczenia, jako miejsce wypoczynkowe.
Rosjanie zajęli miasto po krótkich działaniach zbrojnych w dniu [[27 lutego]] [[1945]] roku. Następowały grabieże, a [[3 marca]] w centrum miasta podpalono budynki. Zniszczony Polanów przekazano po polską administrację jesienią [[1945]] roku. Na miejsce ludności niemieckiej zaczęli napływać osiedleńcy z Polski, jak i również ludność ukraińska z Bieszczad. Dzisiejszy Polanów zamieszkuje 3101 mieszkańców. 
<ref> [http://www.kiph.com.pl/sgd/polanow/strpolanow.pdf Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów]. Koszalin - Polanów, 1999, s. 52-53.</ref>

== Samorząd ==
Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Polanowa wybierają do rady miejskiej 5 radnych spośród 15. Pozostałych 10 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy. Organem wykonawczym jest burmistrz (od 2002 r. Grzegorz Lipski). 
Mieszkańcy Polanowa wybierają parlamentarzystów do Sejmu RP z okręgu wyborczego Koszalin (nr 40), a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

== Gospodarka i infrastruktura ==
Na terenie miasta funkcjonuje nowoczesny zakład produkcji karmy dla psów (MACED), zakład utylizacji odpadów rybnych (Utylat), niewielkie zakłady rzemieślnicze głównie branży drzewnej (produkcja palet i innych prostych elementów, węgla drzewnego, usługi stolarskie), rolno – spożywczej (2 piekarnie, 2 gorzelnie), odzieżowej, budowlanej, mechaniki budowlanej i pojazdowej.
W mieście nie ma średnich i dużych zakładów przemysłowych. Jest za to
dużo różnorodnych warsztatów rzemieślniczych, małych przedsiębiorstw
produkcyjnych ukierunkowanych na:
wyrób galanterii drewnianej,
przetwórstwo jagód, grzybów i ziół,
rzemiosło pamiątkarskie oparte na surowcach miejscowych,
rękodzieło artystyczne<ref>[[http://www.kiph.com.pl/sgd/polanow/strpolanow.pdf Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów]. Koszalin - Polanów, 1999, s. 88</ref>.

Przez teren miasta przebiegają drogi wojewódzkie nr 206, nr 207 i 205, które mają duże znaczenie dla krajowego (także zagranicznego) ruchu turystycznego. System dróg wojewódzkich zapewnia bezpośrednie powiązania Polanowa z Koszalinem, Sławnem, Kępicami, Miastkiem i Bobolicami, pośrednio także z Sianowem, Białym Borem i Manowem, oraz istotne powiązania dalsze (ze stolicami kraju i województwa oraz południem kraju).

== Kultura ==
[[Plik: Nowa_biblioteka_polanow_01.jpg|180px|right|thumb|Centrum Społeczno-Kulturalne w Polanowie]]
Kultura w Polanowie koncentruje się wokół dwóch ośrodków: [[Centrum Społeczno-Kulturalne|Centrum Społeczno-Kulturalnego]] oraz [[Polanowski Ośrodek Kultury i Sportu|Polanowskiego Ośrodka Kultury i Sportu]]. 
Przy Polanowskim Ośrodku Kultury funkcjonują różne koła zainteresowań, są to: sekcja taneczna z podziałem na salsę, hip-hop i break-dance, sekcja muzyczna z nauką gry na instrumentach oraz sekcja plastyczna. Działają tu także zespoły ludowe: śpiewacze "Wrzosy","Halinki" i "Córy Gołogóry" oraz zespół ludowy "Olszyna" i dziecięcy "Stokrotki". Natomiast w Centrum Społeczno Kulturalnym funkcjonuje [[Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy (Polanów)|Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Polanowie]] oraz Gminne Centrum Informacji. Informacje o imprezach kulturalnych są zamieszczane w [[Polanowskie Wiadomości Samorządowe|Polanowskich Wiadomościach Samorządowych]] - bezpłatnym Biuletynie Informacyjnym Gminy Polanów<ref> [Polanowskie Wiadomości Samorządowe http://www.polanow.pl/] W: Polanów on-line. [Przeglądany 12 maja 2013]</ref>.

== Oświata ==
W mieście znajduje się następujące placówki oświatowe:
* przedszkole gminne;
* szkoła podstawowa;
* gimnazjum im. Noblistów Polskich;
* zespół szkół ponadgimnazjalnych;
* Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy "Srebrny Dwór" 
* liceum dla dorosłych "Nauta".

== Kościoły i związki wyznaniowe ==
* [[Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego (Polanów)|Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego]] w Polanowie
* Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa<ref>[www.jw.org Dane według raportów z 29 stycznia 2013] W: Jehovah’s Witnesses [online]. [Przeglądany 12 maja 2013].</ref>.
* Do 1945 r w Polanowie istniał cmentarz żydowski, (został założony w pierwszej połowie XIX wieku).<ref> [Cmentarz http://www.sztetl.org.pl/pl/article/polanow/12,cmentarze/1714,/] W: Wirtualny Sztetl [online]. Przeglądany 12 maja 2013]</ref>

== Sport ==
Imprezy sportowe na terenie Polanowa odbywają się w hali [[Polanowski Ośrodek Kultury i Sportu|Polanowskiego Ośrodka Kultury i Sportu].

== Turystyka ==
Turystyka w okolicach Polanowa ma charakter zarówno weekendowy jak i całoroczny zwłaszcza po utworzeniu: zielonych szkól dla dzieci oraz ośrodka sportów zimowych w Polanowie (wyciąg narciarski, zjeżdżalnia saneczkarska, lodowiska) oraz rybaczówek w [[Rekowo (powiat koszaliński)|Rekowie]], [[Sydowo|Sydowie]] i nad [[Jezioro Bobęcino|jeziorem Bobęcino]]. Z uwagi na zróżnicowane atrakcje, możliwe jest uprawianie turystyki pielgrzymkowej, pieszej, rowerowej, motocyklowej, konnej, myślistwa i wędkarstwa. Głównym trendem w regionie jest więc turystyka krajobrazowa oraz wypoczynkowo-rekreacyjna<ref>[[http://www.kiph.com.pl/sgd/polanow/strpolanow.pdf Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów]. Koszalin - Polanów, 1999, s. 89.</ref>.

== Demografia ==
Powierzchnię gminy Polanów 393,1 km<sup>2</sup> zamieszkuje 9407 osób, co daję wskaźnik gęstości zaludnienia na poziomie 23,7 km<sup>2</sup>.

Liczba ludności miejskiej wynosi 3089 osób.
Miasto skupia w swoich granicach blisko trzecią część ludności gminy. Pozostałe większe jednostki osadnicze to: Żydowo – 960 osób, Nacław – 612 osób.
Sieć osadnicza charakteryzuje się bardzo dużym rozproszeniem. W pełni ukształtowanym ośrodkom wiejskim towarzyszy duża liczba przysiółków, kolonii i pojedynczych zabudowań.
Struktura wieku mieszkańców gminy Polanów, wyrażona w podziale na grupy wiekowe: przedprodukcyjną, produkcyjną i poprodukcyjną, różni się nieznacznie od struktur dla innych gmin oraz przeciętnej dla województwa zachodniopomorskiego. Według danych z roku 2002, w wieku przedprodukcyjnym znajdowało się 28 % ogółu mieszkańców, w wieku produkcyjnym – 59,3 %, a w wieku poprodukcyjnym – 12,6 %. Przedstawione dane wskazują, że społeczeństwo gminy Polanów jest nieznacznie młodsze, niż przeciętnie społeczeństwo województwa zachodniopomorskiego<ref>Rada Miejska (Polanów) kadencja 2006-2010. Uchwała nr XVIII/162/07 Rady Miejskiej w Polanowie z dnia 28 grudnia 2007 roku w sprawie Strategii Integracji i Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta i Gminy Polanów na lata 2008-2015. Polanów: Urząd Miejski, str 97 Załącznik Nr 1, s. 26</ref>.

==System ochrony zdrowia==
Na terenie Polanowa funkcjonują Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, praktyka stomatologiczna oraz Państwowe Pogotowie Opiekuńcze i Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, które obejmują pomocą rodziny wielodzietne, matki samotnie wychowujące dzieci oraz bezrobotnych bez prawa do zasiłku i ich rodziny.

== Herb ==
[[Plik:Polanów.png|100px|right|thumb|herb Gminy i Miasta Polanów]]
Herb Polanowa przedstawia kroczącego czerwonego gryfa na srebrnej tarczy, trzymającego berło jako symbol władzy. Niektórzy widzą w tym symbolu nie berło, lecz roślinę włókienniczą<ref>Kobierzycka, Selena L. Polanów i okolice. "Farmacja Pomorza Środkowego" 2000, nr 8, s. 55.</ref>.

== Zabytki ==
W Polanowie warto zobaczyć:
* Czerwony Most - 120-metrowej długości stalowy most nad rzeką Grabową, na rozebranej przez Rosjan w roku [[1945]] linii kolejowej Polanów - Korzybie.
* [[Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Polanów)|Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny]] - najstarsza budowla Polanowa, powstała w XVIII wieku, z zachowaną późnogotycką wieżą. Wybudowano ją na miejscu kościoła spalonego podczas pożaru w [[1736]] r. W roku [[1850]] przeprowadzono przebudowę kościoła, znacznie go powiększając. Wewnątrz zachowały się boczne balkony oraz neogotycki ołtarz główny i kropielnice. Interesująca jest też tarcza herbowa Wranglów, zawieszona na ścianie południowego chóru oraz epitafia Fryderyka i Eleonory Wranglów, pochowanych w roku [[1805]]. Przy ul. Sławieńskiej znajduje się kościół filialny, otwarty w roku [[1912]] dla nielicznej wówczas polanowskiej parafii katolickiej.
* Święta Góra (156 m n.p.m.) położona jest 2 km na południowy zachód od miasta, w pobliżu siedziby nadleśnictwa. Na początku XIV stulecia zakonnicy wybudowali tu kaplicę z obrazem Matki Boskiej. Cudowny wizerunek i uzdrawiające właściwości wody ze źródła u podnóża góry ściągały tu setki pątników. Po zwycięstwie reformacji ruch pielgrzymkowy do Polanowa trwał do końca XVI wieku. Z czasem kaplica zawaliła się. Dziś jeszcze znaleźć można kawałeczki gotyckich cegieł, miejsce po fundamentach ukazuje wielkość dawnego kościółka. W [[1996]] r. teren Świętej Góry stał się własnością kościoła, a w [[1999]] r. rozpoczęto budowę franciszkańskiego centrum pielgrzymkowego. Kamień węgielny pod tę budowlę poświęcił w Pelplinie papież Jan Paweł II (podczas pielgrzymki do Polski w czerwcu 1999 r.). Oznakowano już i postawiono kapliczki na trasie pielgrzymkowej Chełmska Góra (Koszalin)-Święta Góra Polanowska oraz zakończono budowę franciszkańskiej pustelni, której architektura nawiązuje do tradycyjnego niegdyś drewnianego budownictwa z Południowych Kaszub.
*Warblewska Góra (170 m n.p.m.) - zwana dawniej "Wielkim Widokiem" , jedno z najwyższych wzniesień w pobliżu miasta, na którym dawniej znajdowały się restauracja, taras widokowy oraz aleje spacerowe<ref>Polanów i okolice. [treść i red. Jarosław Ellwart]. Gdynia : Wydawnictwo Region, 2006, s. 16-21.</ref>.

== Osoby związane z miejscowością ==
[[Fryderyk Henryk Wrangel]]- Honorowy Obywatel miasta Polanów od 1864 r.
Hrabia przekazał dla polanowskiego kościoła 100 talarów na utrzymanie krypty swoich rodziców oraz ufundował srebrną puszkę dla biednych, znaną później jako „Puszka Wrangla”. Zebrane pieniądze rozdawano rokrocznie wśród biednych w dniu 26 grudnia. Również każdego roku z okazji urodzin ojca hrabiego Wrangla, przypadających na dzień 7 kwietnia pieniądze przekazywano dla najbiedniejszych rodzin polanowian<ref>[http://www.kiph.com.pl/sgd/polanow/strpolanow.pdf Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów]. Koszalin - Polanów, 1999, s. 53.</ref>.

{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów. Koszalin - Polanów, 1999.
* Kobierzycka, Selena L. Polanów i okolice. "Farmacja Pomorza Środkowego" 2000, nr 8, s. 55.
* Historia i kultura ziemi sławieńskiej. T. 10. Miasto i gmina Polanów. Red. Włodzimierz Rączkowski, Jan Sroka. Sławno : Fundacja "Dziedzictwo", 2010.
* Polanów i okolice. Red. Jarosław Ellwart. Gdynia : Wydawnictwo Region, 2006.
* Uchwała Nr X/46/75 WRN w Koszalinie z dnia 17 listopada 1975r
* Uchwała nr XVIII/162/07 Rady Miejskiej w Polanowie z dnia 28 grudnia 2007 roku w sprawie Strategii Integracji i Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta i Gminy Polanów na lata 2008-2015. 
* Wśród zabytków, wśród zieleni. Materiały opracowane z okazji obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa 2006 w województwie  zachodniopomorskim. Szczecin : P.P.H. ZAPOL Dmochowski, Sobczyk, 2006.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.sztetl.org.pl/pl/ Cmentarz Żydowski w Polanowie]
* [http://www.pokis.polanow.pl/ Polanowski Ośrodek kultury i Sportu]
* [http://www.polanow.pl/ Polanów on-line]

{{AutorP|[[Użytkownik:Johana|Joanna Przybyło]]}}
{{Powiat koszaliński}}
{{Gmina Polanów}}
[[Kategoria:Pomeranica]]
[[Kategoria:Pomeranica FB]]
[[Kategoria:Powiat koszaliński]]
[[Kategoria:Gmina Polanów]]
[[Kategoria:Polanów]]
{{DEFAULTSORT:Polanów}}