Dwór (Dobra, powiat policki)

Dwór w Dobrej
Początek XX w. Kalita-Skwirzyńska K., Opęchowski M. Dobra i okolice.Szczecin 2008.
Lokalizacja	ul. Graniczna 39, Dobra
Data budowy	XVIII-XIX
[ Zobacz Dwór w Dobrej na mapie.]

Dwór w Dobrej (do 1945 r. Daber). Obiekt nie istnieje.

Rys historyczny wsi

Ulica Graniczna w Dobrej, pocz. XX w.
Kalita-Skwirzyńska K., Opęchowski M. Dobra i okolice. Szczecin 2008.

Ulica Graniczna w Dobrej, 2022.
Fot. Monika Kołacz.

Dobra (Daber) - wieś, ulokowana na miejscu dawnej osady słowiańskiej, od co najmniej XVI w. była lennem pomorskiego rodu von Ramin. W XVIII w. na południowych krańcach miejscowości powstał kompleks złożony z dworu, parku i budynków gospodarczych. Od 1776 r. posiadłość była zarządzana przez Karla Bogusława von Ramina, landrata powiatu, który dokonał podziału majątku, dopuszczając dziedziczenie po kądzieli (czyli w linii żeńskiej). W ten sposób od początku XIX w. dobra były współwłasnością kobiet z roku Raminów: Małgorzaty Beaty Luizy von Rohr i Anny Karoliny von Plotz. Po nich nastali Ludwig Albert Friedrich Constantin i Eduard. Ostatnim z rodziny właścicielem majątku był Max von Ramin.

W 1864 r. majątek liczył 5329 mórg ziemi. W jego skład wchodziły trzy folwarki w Płochocinie (dawn. Luisenhof), częściowo Gunice oraz Habichtshorst. Do majątku należał młyn oraz cegielnia, a zatrudnieni byli ogrodnik, ceglarz, 48 robotników dniówkowych, gospodyni, 25 osób służby, kowal, młynarz oraz dzierżawca karczmy. Hodowano owce, osły, bydło, trzodę chlewną i konie. Kiedy lenno Raminów w Dobrej wygasło na początku XX w., majątek został częściowo rozparcelowany.

Ze starego planu wsi do naszych czasów pozostał kształt tzw. wielodrożnicy, ze zmodyfikowanym centralnym placem zamienionym w rondo, a także średniowieczny kościół oraz kilkanaście domów i budynków gospodarczych z przełomu XIX i XX w.

Z okazałego zespołu dworskiego, natomiast, położonego przy ul. Granicznej ocalał jedynie budynek gorzelni (w ruinie), młyn, rządcówka oraz naturalistyczny park.

Dawny dwór

Dwór, pocz. XX w.
Kalita-Skwirzyńska K., Opęchowski M. Dobra i okolice. Szczecin 2008.

Wjazd na teren dworu, 2022.
Fot. Monika Kołacz.

Dwór, pocz. XX w.
Kalita-Skwirzyńska K., Opęchowski M. Dobra i okolice. Szczecin 2008.

Plan sytuacyjny parku, 1975.
Fot. J. Jackowski. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.

Aleja jesionowa, 1975.
Fot. J. Jackowski. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.

Fragment inwentaryzacji roślin w parku, 1975.
Fot. J. Jackowski. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.

Dawny park dworski, 2022.
Fot. Monika Kołacz.

Dwór składał się z okazałej XVIII-wiecznej bryły głównej nakrytej łamanym, wysokim dachem oraz skrzydła bocznego dobudowanego w XIX w. Według niektórych opracowań posiadał również wieżę, ale nie można jej dostrzec na przedwojennych zdjęciach. Do dworu przylegał park, ograniczony od strony północnej dziedzińcem folwarcznym, a od strony wschodniej sięgający do drogi prowadzącej w kierunku Lubieszyna. Ważnym elementem kompozycyjnym założenia były stawy: jeden owalny, znajdujący się na osi widokowej dworu i drugi usytuowany bardziej na zachód. W parku rosły różne gatunki drzew: lipy drobnolistne, wiązy, świerki i efektowne solitery (dęby piramidalne). Całość rozbudowano na początku XX w. o aleję jesionową.

Po 1945 r.

Majątek przetrwał II wojnę światową bez znaczących zniszczeń. Po 1945 r. został upaństwowiony, a następnie przeszedł we władanie Państwowych Gospodarstw Rolnych. Na jego terenie powstał Kombinat Dobra Szczecińska. Hodowano bydło, uprawiano ziemię, gorzelnia dobrze prosperowała. W dawnym dworze zostało zakwaterowanych kilka miejscowych rodzin. W latach 50. ludzie przenieśli się do nowo wybudowanych mieszkań, a w dawnej rezydencji Raminów zorganizowano biura PGR. Dwór służył również jako świetlica wiejska dla dzieci, które przychodziły bawić się i oglądać TV. Park tętnił życiem, był ogólnodostępny dla mieszkańców chętnie biorących udział w rozmaitych imprezach i festynach organizowanych na jego terenie.

W 1969 r. nieremontowany i zaniedbany dwór rozebrano i na jego miejscu postawiono nowy budynek kilkurodzinny.

W sierpniu 1975 r. park wpisano do rejestru zabytków, a w październiku wykonano inwentaryzację. W dokumencie stan zachowania dawnego obszaru dworskiego określono jako „bardzo zaniedbany, zniszczony” i „zaśmiecony”, zwraca się również uwagę na braki w drzewostanie, a stan samych drzew jest oceniony jako „średni”. Autor opracowania przyznaje, że kombinat PGR „przystąpił do wykonania niektórych prac porządkowych” i „ustawił kilka ławek”, a według zapewnień dyrekcji, „zlecono INWESTPROJEKTOWI opracowanie dokumentacji na zagospodarowanie całego obiektu”. Autor inwentaryzacji zaznaczył w tekście działania konserwatorskie, konieczne do wykonania w zakresie ochrony układu przestrzennego, ochrony ekologicznej i zachowania kompozycji widokowej. Wskazał na istnienie wartościowych elementów krajobrazu, między innymi alei jesionowej o długości 100 metrów. Przeanalizował drzewostan pod względem gatunków oraz wieku. Zwrócił uwagę na istnienie wciąż widocznych osi widokowych: jednej, biegnącej od dawnego dworu w kierunku południowym, pomiędzy dębami stożkowatymi, poprzez staw i drugiej, od strony północnej, prowadzącej przez dziedziniec w kierunku drogi. Ubolewał, że „część parku została zajęta pod wygon bydła”.

Na początku lat 90., po likwidacji PGR park zaczął ulegać stopniowej degradacji. Zarastał dziką roślinnością, rosły hałdy śmieci, butelek. Pod koniec lat 90. powstała koncepcja rewitalizacji i przywrócenia terenu rekreacyjnego mieszkańcom, ale działka została sprzedana prywatnemu właścicielowi, który wybudował dla siebie dom i zamieszkał w tym miejscu. Teren został ogrodzony, a park zrewitalizowany, ale obecnie nie ma do niego dostępu.

Bibliografia

• Engel Grzegorz. Park dworski Dobra, gm. Dobra. Ewidencja ogólna dendrologiczno-techniczna, 1978.
• Jackowski Jerzy. Skrócona inwentaryzacja parku wiejskiego w Dobrej, 1975. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Kalita-Skwirzyńska Kazimiera, Opęchowski Mirosław. Dobra i okolice. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, 2008.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa. Założenie folwarczne Dobra Szczecińska. Oprac. Alicja Trojanowska, 1988. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa. Gorzelnia. Oprac. Alicja Trojanowska, 1988. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków. Zespół folwarczny ob. przekształcony. Oprac. Kazimiera Kalita-Skwirzyńska 2016. Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Kołacz Monika. Rezydencje, których już nie ma (gmina Dobra). Dwór w Dobrej. Stowarzyszenie Dobra Platforma. [online]. [Przeglądany 20 grudnia 2023].
• Kołacz Monika. Beztroskie lata w Dobrej – wspomnienia pani Ireny Pluty. Stowarzyszenie Dobra Platforma. [online]. [Przeglądany 20 grudnia 2023].
• Łazowski Andrzej. Dobra i okolice. Szczecin : Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość : Wydawnictwo KAdruk, 2015.
• Rozmowa Moniki Kołacz z mieszkanką Dobrej – Ireną Plutą, przeprowadzona 15 stycznia 2023 r.
• Rozmowa Moniki Kołacz z mieszkanką Dobrej – Elizą Rakowską, przeprowadzona 12 lutego 2019 r.

Autor opracowania: Monika Kołacz

Redakcja: Izabela Strzelecka