Remiza strażacka (Stolec)

Remiza strażacka
Widok na elewację południową remizy, 2023 r. Fot. Monika Kołacz
Lokalizacja	Stolec (k/nr 5), 72–003 Dobra, nr dz. 63/2
Data budowy	XIX/XX w.
[ Zobacz Remiza strażacka na mapie.]

Remiza strażacka/stacja transformatorowa (XIX/XX w.) w Stolcu, obiekt ujęty w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.

Położenie obiektu

Wieś Stolec, widok w kierunku południowym, 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Remiza, 1987.
Fot. Cezary Nowakowski, Archiwum ZWUOZ w Szczecinie

Widok na elewację południowo-zachodnią, lipiec 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Wnętrze obiektu, lipiec 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Więźba dachowa, lipiec 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Ślad po przycisku uruchamiającym syrenę alarmową w elewacji wschodniej, lipiec 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Widok na elewację północną, lipiec 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Widok na elewację wschodnią (od ulicy), wrzesień 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Stolec, widok w kierunku północnym, wrzesień 2023 r.
Fot. Monika Kołacz

Budynek znajduje się na terenie wsi Stolec (gmina Dobra, powiat policki), po zachodniej stronie głównej drogi prowadzącej z Buku w kierunku Dobieszczyna, na łuku jezdni. Posadowiony na długiej i bardzo wąskiej działce, rozciągającej się w stronę zachodnią, na płaskim terenie, około 1,5 m od chodnika, lekko przesunięty w kierunku północnym (zgodnie z biegiem drogi). Po prawej stronie (północnej) obiekt sąsiaduje z przedwojennym, niskim budynkiem mieszkaniowym, przestrzeń po lewej (południowej) stronie pozostaje zaś niezabudowana. Bezpośrednio za remizą (od strony zachodniej) stoi współczesna trafostacja. Od strony ulicy teren ograniczony jest niskim, współczesnym ogrodzeniem panelowym z metalowej siatki.

Historia obiektu

Dotychczas nie natrafiono na dokumenty na ten temat. Budynek powstał zapewne pod koniec XIX w. (w karcie adresowej jest wskazana data późniejsza – lata 20. XX w.), w okresie rozbudowy folwarku, kiedy to po południowo-zachodniej stronie starego zespołu gospodarczego postawiono dom dla zarządcy majątku i trzy nowe budynki, naprzeciwko fasady rządcówki. Wówczas, w pobliżu drogi prowadzącej z folwarku do pałacu zbudowano dom ogrodnika oraz remizę strażacką – obiekty te powstały na zapleczu parku i dawnego sadu.

Po 1945 r., wg wspomnień mieszkańców wsi sięgających pamięcią do lat 50. i 60., budynek był użytkowany początkowo jako transformator. Po tym, jak postawiono na jego tyłach nowy transformator (poprzednik obecnego), obiekt zmienił funkcję i stał się remizą (jednak żaden ze świadków nie jest w stanie wskazać konkretnej daty). Zamontowano współczesną syrenę alarmową, a we wnętrzu obiektu trzymano motopompę, ubrania oraz sprzęt strażacki. W przypadku pożaru, przyciskiem znajdującym się na elewacji, po północnej stronie drzwi, uruchamiano syrenę. Na wezwanie zjawiali się pracownicy PGR-u. Motopompę umieszczoną na tzw. wózku wężowym podczepiano do ciągnika i jechano na interwencję. Wodę czerpano z pobliskich stawów (obecnie wyschniętych).

Po likwidacji PGR-u (ok. 1992-1993) zlikwidowano też lokalną remizę, a budynek aż do chwili obecnej służył mieszkającym w pobliżu ludziom jako pomieszczenie do przechowywania węgla.

Opis

Niewielki budynek na rzucie prostokąta, o oryginalnej (przypominającej domek) formie architektonicznej. Niepodpiwniczony, parterowy, na podmurówce. Ściany murowane z cegły ceramicznej, od zewnątrz oraz wewnątrz tynkowane i malowane. Obiekt przekryty wysokim daszkiem mansardowym (dachówka karpiówka), na środku dachu wyprowadzona drewniana wieżyczka z przepruciami.

W krótszych elewacjach (wschodniej – od ulicy oraz zachodniej – od podwórza) krawędzie szczytów podkreślone opaskami sięgającymi do krawędzi dachu. W elewacji wschodniej – otwór drzwiowy zwieńczony spłaszczonym łukiem, ujęty ze wszystkich stron tynkowanymi opaskami. Po północnej stronie drzwi – ślad po usuniętym przycisku alarmowym. Pośrodku szczytu zachodniego i wschodniego – płaski medalion bez dekoracji.

Elewacja północna i południowa – gładkie, bezokienne, zwieńczone gzymsem.

Budynek porośnięty przez bujne nasadzenia.

Wnętrze: w ścianach zachodniej oraz północnej widoczne zamurowane prostokątne otwory okienne. W ścianie południowej – zamurowany otwór drzwiowy o wykroju analogicznym do obecnie istniejącego. Otwarta więźba dachowa. W górnych partiach ścian pojedyncze pozostałości urządzeń instalacyjnych. Posadzka – wylewka.

Przeprowadzone remonty oraz prace budowlane – po 1945 r.

Brak udokumentowanych informacji na ten temat. Według wspomnień mieszkańców wsi, budynek remizy nigdy nie był poddany poważnym remontom. Nie wiadomo, kiedy otwory okienne oraz drzwiowy zostały zamurowane – według pamięci sąsiadów ściany zawsze pozostawały gładkie. Przed rokiem 1992 (przed upadkiem PGR-u) wykonywano jedynie drobne, doraźne prace, takie jak uszczelnienie poszycia, pomalowanie elewacji, zamontowanie - a później wymontowanie - syreny alarmowej. Jednocześnie dbano o to, aby obiekt nie niszczał pod wpływem warunków atmosferycznych oraz ewentualnego wandalizmu.

Obecnie (wrzesień 2023 r.) trwają prace przygotowawcze przed planowanym remontem remizy. Wewnątrz budynku oraz na terenie przylegającym ma powstać niewielkie muzeum sprzętu pożarniczego (inwestor – Gmina Dobra). Termin oddania do użytku – 2024 r.

Analogie

Podobny budynek niewielkiej remizy w formie „domkowej” znajdował się również w pobliskich Rzędzinach: stał w środkowej części wsi, w zespole folwarcznym, naprzeciwko gorzelni (obecnie nieistniejącej). Został wyburzony w ostatnich latach.

Ze względu na charakterystyczną formę oraz bliskie położenie remizy w stosunku do pałacu, można zaryzykować twierdzenie, iż obiekt celowo upodobniono do architektury rezydencji stoleckiej (- dach mansardowy, tynkowane ściany, w szczycie nad portykiem pałacu herb rodu – w remizie medaliony).

Bibliografia

• Karta adresowa gminnej ewidencji zabytków. Remiza - Trafostacja. Oprac. M. W. Witek, lipiec 2019. Gmina Dobra [online]. [Przeglądany 8 września 2023].
• Kalita-Skwirzyńska K., Opęchowski M. Dobra i okolice. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, 2008.
• Kalita-Skwirzyńska K. Opęchowski M. Stolec, Rzędziny. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, [2005].
• Informacje uzyskane przez Autorkę podczas rozmów w dniu 26 czerwca 2023 r. od p. Jana Suszczyńskiego – prezesa zarządu OSP w Wołczkowie oraz mieszkańców wsi Stolec – pani Stanisławy Kowalczyk i państwa Staszak.
• W Archiwum Państwowym w Szczecinie brak jakichkolwiek dokumentów na temat obiektu i historii OSP z terenu gminy Dobra.
• W Archiwum WUOZ brak karty ewidencyjnej (dotychczas nie została sporządzona).

Autor opracowania: Monika Kołacz

Redakcja: Izabela Strzelecka