Pomnik nagrobny Jürgena Berndta von Ramin (Stolec)

Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.

Pomnik nagrobny Jürgena Berndta von Ramin
Fot. M. Kołacz
Autor	nieznany
Lokalizacja	72 – 003 Stolec, nr dz. 4/2
Data powstania	XVIII w. (1793 r.)
Wymiary	{{{wymiary}}}

Pomnik przed 1945 r. Fot. ze zbiorów Andrzeja Łazowskiego.

Pomnik, 1986. Fot. B. Ochendowska-Grzelak. Źródło: Karta ewidencyjna Nagrobek…, Archiwum WKZ w Szczecinie.

Widok na pomnik oraz kościół. Fot. M. Kołacz, listopad 2025 r.

Widok z boku. Fot. M. Kołacz, listopad 2025 r.

Pomnik w trakcie II etapu prac renowacyjnych. Fot. M. Kołacz, listopad 2025 r.

Pomnik, zbliżenie na figury. Fot. M. Kołacz, listopad 2025 r.

Pomnik nagrobny Jürgena Berndta von Ramin – pomnik w Stolcu (niem. Stolzenburg). Styl pomnika – klasycyzm, późny klasycyzm. Obiekt wpisany do rejestru zabytków.

Historia powstania

Do tej pory nie trafiono na dokumenty potwierdzające fundację pomnika, ale na historię jego budowy wskazuje inskrypcja oraz dekoracje widoczne na przodzie obelisku. Obiekt został ufundowany przez wdowę po zmarłym Jürgenie Berncie von Ramin, właścicielu majątku w Stolcu, Wilhelminę Julianę Amalię, z domu von Hacke. Czas budowy został wyryty na boku zabytku (1793 r.).

Projektant i autor nieznany.

Ustytuowanie

Pomnik znajduje się na nieczynnym cmentarzu przykościelnym, po północnej stronie kościoła, na szczycie niewielkiego wzniesienia. Teren zarośnięty, nieuporządkowany. Wokół liczne samosiejki.

Opis

Pomnik składa się z dwustopniowej podstawy, cokołu i obelisku.

Fundament ceglano-kamienny wykonany z kamieni i głazów polnych wyrównanych warstwą z cegły pełnej. Podstawa fundamentowa (ceglano-kamienna stopa fundamentowa) na rzucie kwadratu, wysokość ok. 100 cm, wypełnienie w większości z kamieni nieobrobionych spojonych zaprawą wapienną i wapienno-gliniastą z wyrównaniem zwieńczenia warstwą z cegły pełnej na zaprawie wapiennej z dodatkami.

Podstawa założona na rzucie kwadratu, wykonana z kamienno-ceglanego trzonu obłożonego, powyżej terenu, płytami kamiennymi z piaskowca. Na niej prostopadłościenny cokół zdobiony od frontu girlandą.

Wyżej na cokole – obelisk wykonany z cegły i obłożony blokami drobnoporowatego piaskowca kwarcowego w kolorze kremowym, z żelazistymi wtrętami oraz piaskowca w kolorze jasnoszarym, przy pomocy technik rzeźbiarskich i kamieniarskich. Na nim tablica z napisem: „Hier ruhet/Jürgen Bernd von Ramin/In der Bluthe der Jahre/Wird der liebenden Gattin/ sowie seiner einzigen Tochter/Die ignen Verlust noch nicht fühlt/entrissen./Von Allen Geliebt/ Bedurfte sein Andenken keines Monuments/ Seine Gatiin W. J. A. Ramin/ Geborene Gräfin Hacke/ errichte ihm diesses/ um ihren Schmerz zu tauschen/ als...m się fur ihn.../ as thun...” (tłumaczenie: „Tu spoczywa Jürgen Bernd von Ramin/ zmarły w kwiecie wieku/ zostawiwszy kochającą żonę/ oraz jedyną córkę/ Która jego utraty jeszcze nie odczuwa./ Dla jego pamięci i w nadziei ukojenia bólu/ pomnik ten ufundowała jego żona W.J.A. Ramin/ z domu hrabina Hacke”). Napis flankują dwie figury: po lewej stronie obelisku znajduje się postać anioła, opierającego się lewą ręką o kamienną tablicę i trzymającego w dłoni wstęgę z trzema gwiazdkami, a prawą zakrywającego oczy w geście żałoby. Anioł odziany jest w lekką antyczną szatę. Z prawej strony stoi putto, wskazujące prawą ręką na inskrypcję, a lewą przytrzymuje zwierzę – psa lub konika. Nad tablicą, w górnej części obelisku, w wieńcu, znajduje się profilowe przedstawienie głowy zmarłego. Na dole kompozycji widoczne elementy dekoracyjne nawiązujące do myślistwa: róg, leżący na zwiniętym płaszczu<Ibidem.</ref> lub końskim czapraku oraz trąbka. Pozostałe ściany obelisku gładkie.

Wymiary:

podstawa kamienna

szerokość – 2,99 m

długość – 2,95 m

obelisk

szerokość u podstawy 1,51 m

długość u podstawy 1,55 m

szerokość w górnej części 0,42 m

długość w górnej części 0,41 m

wysokość od podstawy 4,41,

całkowita wysokość od poziomu terenu 4,93 m

Stan zachowania

W 1986 r.

Stan zachowania dobry. Utrącone: głowa i przednie nogi konika, lewa stopa i prawe skrzydło anioła. Napis częściowo zatarty. Kamień nagrobka w warstwie powierzchniowej ze znacznymi oznakami roślinności stanowi dla niego zagrożenie.

W 2003 r.

Warunki temperaturowo-wilgotnościowe sprzyjają rozwojowi bakterii, grzybów i glonów, które pokrywają i porastają obiekt. Miejscami występują zbite czarne nawarstwienia, które są mocno związane z oryginalną warstwą kamienia. Na powierzchni występują również rdzawe zacieki, częściowo są to przebarwienia powstałe z żelazistych wtrętów występujących w kamieniu. Pozostałe zabrudzenia tworzą luźne osady. Liczna zabielenia i pudrowanie kamienia świadczy o jego zasoleniu. W obiekcie występują znaczne ubytki. Płyty z obelisku i podstawy są porozrzucane wokół pomnika, nie wszystkie się zachowały. Ubytki w kamieniu są uzupełniane zaprawą cementową, która częściowo uległa wykruszeniu i spękaniu. Również bloki kamienia łączone są na zaprawę cementową. W elementach rzeźbiarskich ubytki występują w partii głowy i przednich nóg psa, podtrzymywanego przez amorka. Amorek ma ubytek w skrzydle, pierścieniu, fałdzie, palcach kończyn i w dużej części lewej nogi. Napis na tablicy jest miejscami mało czytelny, częściowo zatarty. Liczne ubytki występują na krawędziach płyt.

Podstawa wymurowana z cegły i obłożona płytami kamiennymi, uległa dużym zniszczeniom. Cegły uległy zniszczeniu, a płyty stopni zapadły się.

W 2022 r.

W bliskim otoczeniu rosną drzewa, które w okresie wegetacji powodują zacienienie pomnika, przez co kamień ulega zawilgoceniu. Takie warunki sprzyjają rozwojowi grzybów, glonów. Powierzchnia kamienia pokryta nalotem biologicznym w postaci glonów i mchów. W miejscach występowania biologicznego nalotu kamień przebarwiony na zielono. Obiekt pokryty częściowo zanieczyszczeniami atmosferycznymi. Miejscami rdzawe przebarwienia kamienia po stalowych, skorodowanych kotwach mocujących. Nie stwierdza się osłabienia wytrzymałości mechanicznej kamienia. W grupie rzeźbiarskiej występują liczne ubytki: utrącona została głowa i przednie nogi konika, dwa palce prawej ręki i lewa dłoń putta, lewa stopa i częściowo fragment nogi i prawe skrzydło anioła. Ubytki w szacie. Napisy na pomniku częściowo zatarte. Na tylnej części obelisku osunięciu i uszkodzeniu uległy dwie płyty, które leżą bezpośrednio na ziemi. Uszkodzeniu, osunięciu, poluzowaniu uległy elementy kamienne schodkowej podstawy zabytku.

Również w 2022 r.

Nastąpiła naturalna erozja materiału, spowodowana przez warunki atmosferyczne, mchy i roślinność porastającą zachowane elementy i upływający czas. Na zachowanych elementach widoczne są liczne ubytki i wykruszenia kamienia, a także częściowy brak fragmentów okładziny. Konstrukcja trzonu ceglano-kamiennego uległa poważnej degradacji, analogiczne uszkodzenia, przemieszczenia i odpadnięcia okładziny kamiennej powodują zagrożenie dla stabilności pomnika.

Powierzchnia elementów kamiennych pokryta powierzchniowymi zabrudzeniami, miejscami czarnymi nawarstwieniami. W wielu miejscach powierzchnia zabrudzona farbą.

Ocena stanu technicznego:

fundamenty – stan miejscami średni i zły

podstawa – stan zły

kolumna – ogólnie stan średni i zły

W 2024 r.

Jesienią 2024 r. zakończył się I etap prac remontowych, obejmujących działania przy posadowieniu trzonu obelisku i naprawę fundamentu, a także podstawy oraz czyszczenie okładzin kamiennych stopni postumentu.

W 2025 r.

Obecnie (listopad 2025 r.) trwa II etap prac, dotyczący trzonu obelisku. Planowane są jeszcze etapy III oraz IV, które będą dotyczyć rzeźbiarskich elementów pomnika oraz rewitalizacji otoczenia.

Bibliografia

• Karta ewidencyjna Nagrobek, Stolec gmina Dobra powiat policki, założyła Róża Kąsinowska 1962 r., rubryki wypełniła Barbara Ochendowska-Grzelak, 1986 r., dostęp w: Archiwum WKZ w Szczecinie.

• Konserwacja pomnika nagrobnego Jürgena Berndta von Ramin w Stolcu, Program i kosztorys prac konserwatorskich, 2003 r., Mirosława Koutny-Giedrys, mps dostępny w Archiwum WKZ w Szczecinie.

• Zalecenia pokontrolne wydane przez Zachodniopomorski Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, ? 09.2020 r., nr pisma ZN.5180.1.2020.MA/ES.

• Dokumentacja program prac konserwatorskich i restauratorskich pomnik nagrobny Jürgena Berndta von Ramin na cmentarzu przykościelnym w Stolcu, Mirosława Koutny-Giedrys, Szczecin, 2022 r.; mps w zasobach Starostwa Powiatowego w Policach.

• Opinia techniczna do projektowanych robót remontowych pomnika nagrobnego Jürgena Berndta von Ramin na cmentarzu przykościelnym, opracował Zbigniew Smoliński, projektant inż. Leszek Demski, Szczecin, 10.2022 r.; mps w zasobach Starostwa Powiatowego w Policach.

• Kalita Skwirzyńska Kazimiera, Opęchowski Mirosław, Stolec Rzędziny Łęgi, Szczecin: Czas Przestrzeń Tożsamość, 2008.

• Łazowski Andrzej, Dobra i okolice, Szczecin: Czas Przestrzeń Tożsamość, 2015.

• Lemcke Hugo, Die Bau und Kunstdenkmaler, Stettin 1901, Band II, Heft V, Kreis Randow.

• Dudek Sylwia, Zapomniana perła, wywiad z Moniką Kołacz. „Kurier Szczeciński” 2024, nr 145, dod. „Magazyn Kuriera”, nr 30, s. 1, z dnia 26.07.2024 r.

• Spirydowicz Agnieszka, Zabytek wciąż w ruinie, wywiad z Moniką Kołacz. Kurier Szczeciński. 2024, nr 184, dod. Magazyn Kuriera, nr 38, s. 14, z dnia 20.09.2024 r.

• Grupa na Facebooku HISTORIE LOKALNE Bezrzecze i gmina Dobra. Informacje dotyczące pomnika dostępne pod: #ratujemy_pomnik_ramina.

Autor opracowania: Monika Kołacz

Redakcja: Izabela Strzelecka