Ogród Dendrologiczny w Przelewicach
Ogród dendrologiczny w Przelewicach to jeden z najcenniejszych obiektów przyrodniczych w Polsce. Na powierzchni 30 ha rośnie ok. 1300 gatunków i odmian roślin, pochodzących z różnych kontynentów. Dumą ogrodu są jabłonie ozdobne, wiśnie japońskie, ponad 20 gatunków i odmian magnolii, różaneczniki. Z osobliwości dendrologicznych: bambusy, metasekwoje, egzotyczne sosny, miłorzęby chińskie. Są też kasztany jadalne i dawidia chińska – symbol ogrodu – nazywana drzewem chusteczkowym, ponieważ jej kwiaty przypominają setki rozwieszonych na drzewie jedwabnych chusteczek.
Ogród Dendrologiczny jest udostępniony do zwiedzania. Na jego terenie wyznaczone są ścieżki i trasy spacerowe, miejsca odpoczynku oraz polany, gdzie można rozpalić ognisko oraz grilla. Jest też plac zabaw dla dzieci. W różnych porach roku ogród wygląda inaczej. Wiosną kwitną kaliny, w maju bzy, a po nich jaśminy i róże. Jesienią owocuje kasztanowiec i palecznik chiński. Jedną z najatrakcyjniejszych części parku jest ogród japoński. Tutaj wczesną wiosną kwitną łany kwiatów, później wiśnie japońskie, magnolie i pierisy. W maju – różaneczniki, azalie japońskie i dawidia chińska.
Historyczne części ogrodu:
- Ogród japoński,
- Wrzosowisko,
- Kolekcje oczarów – polana śródleśna,
- Wąwóz drzew iglastych – Aleja Świerkowa, Ścieżka różaneczników, Ścieżka Wrzosowa,
- Źródlisko,
- Łąka Centralna i zespół roślin zimozielonych,
- Staw Centralny,
- Ogród skalny i wzgórze,
- Trzy stawy i Aleja Kalinowa.
W odbudowanym w 2006 r. XIX-wiecznym pałacu mieszczą się sale konferencyjne, szkoleniowe, laboratoria i pokoje gościnne. Dla turystów dostępna jest też oranżeria. Pozostałe obiekty folwarku, które zachowały się w Przelewicach:
- mleczarnia (z 1820 r.),
- oficyna (z 1880 r.),
- stajnia z wozownią (z 1920 r.),
- stodoły (z 1910-1911 r.),
- gorzelnia (z 1912 r.),
- kuźnia i stelmachornia (z 1912 r.),
- obora (z 1912 r.),
- spichlerz.
Historia majątku
Wybudowanie parku i pałacu w Przelewicach zlecił August Heinrich von Borgstede, który w latach 1801-1821 był właścicielem majątku. Prawdopodobnie z tego okresu pochodzi część drzew przy obecnej Alei Drzew Polskich oraz niektóre drzewa i zarośla bukszpanów przy dzisiejszej Alei Źródliskowej. Zachował się także pomnik wystawiony przez Augusta Borgstede jako dowód wdzięczności dla architekta i ogrodników.
Kolejnym właścicielem Przelewic był książę August Pruski – wtedy w parku wprowadzono gwiaździsty układ dróg obsadzanych drzewami, a utworzone w ten sposób kwatery były prawdopodobnie wykorzystywane pod uprawę roślin ozdobnych. Z zachowanych listów ogrodnika wynika, że do Berlina wysyłano z Przelewic warzywa i owoce (m. in. melony) oraz kwiaty cięte, a z Berlina sprowadzano sadzonki roślin ozdobnych (m.in. różaneczników) i roślin użytkowych. Po śmierci księcia Augusta w II poł. XIX w. park zmieniał właścicieli. Brak fachowej pielęgnacji kwater ozdobnych sprawiał, że coraz większa część ogrodu przeznaczona była na warzywa i sady.
W 1922 r. majątek przelewicki kupił Conrad von Borsig, członek Niemieckiego Towarzystwa Dendrologicznego, który całkowicie przebudował ok. 20 ha parku nadając mu charakter naturalistycznego ogrodu eksperymentalnego. W lasach należących do majątku zakładał też doświadczalne plantacje m.in. modrzewi. Projekt parku wykonał architekt Heydenreich związany z berlińskimi szkółkami L. Spätha. Większość roślin pochodziła prawdopodobnie z berlińskich szkółek. To wtedy założony został ogród skalny w stylu japońskiego ogrodu pagórkowego z kolekcją irg, karłowych odmian roślin iglastych, dalekowschodnich klonów oraz krzewinek i bylin skalnych. Do 1945 r. Conrad von Borsig osobiście opiekował się swoim ogrodem. Dzisiejszy układ kompozycyjny ogrodu nawiązuje do tego, co stworzył von Borsig.
W latach 1945-1992 Przelewice jako własność państwowa administrowane były przez różne instytucje. Do 1976 r. ogród nie rozwijał się, nie był właściwie pielęgnowany, część kolekcji została utracona. W 1976 r. park został wpisany do rejestru zabytków pod nr 791. Rozpoczęła się rewaloryzacja jego historycznej części. Usuwano samosiewy, prowadzono nasadzenia, odtwarzano kolekcje roślin. Po likwidacji PGR w 1992 r. Ogród Dendrologiczny znalazł się w zasobach Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, od której w 1993 r. przejęła go Gmina Przelewice tworząc w 1996 r. Zakład Budżetowy. Kontynuowano uzupełnianie kolekcji, ogród był pielęgnowany, zagospodarowano też nowe tereny.
W 2006 r. zakończono inwestycję pod nazwą Botaniczne Centrum Badawczo-Wdrożeniowe. Przy wyremontowanym pałacu odtworzony został "ogród wiecznie zielony" Borsiga.
Podstawowe cele i zadania Ogrodu Dendrologicznego w Przelewicach to:
- utrzymanie i rozwój kolekcji roślin drzewiastych strefy umiarkowanej,
- badania nad aklimatyzacją i reintrodukcją wartościowych gatunków w tym rzadkich i ginących,
- udostępnienie kolekcji i informacji o niej dla celów naukowych i dydaktycznych.
Linki zewnętrzne
Strona internetowa Ogrodu dendrologicznego w Przelewicach
Bibliografia
- K. Konieczny, R. Kotla, 50 cudów Pomorza Zachodniego, Wyd. Agora, Warszawa 2012
- K. Misiak, Historia ogrodu [online], 27 sierpnia 2012 [dostęp: 13 października 2013]. Dostępny w internecie: <http://ogrodprzelewice.pl/strona/24,1/historia-ogrodu-i-majatku-przelewickiego>.
