Plac Grunwaldzki

	Plac Grunwaldzki
	Śródmieście
	; (fot. ze zbiorów Urzędu Miejskiego w Szczecinie)
	; (fot. ze zbiorów Urzędu Miejskiego w Szczecinie)
Nazwa pełna	Plac Grunwaldzki
Nazwa niemiecka	Kaiser-Wilhelm-Platz
Osiedle	Centrum
Dzielnica	Śródmieście
	Zobacz ulicę na:
	Mapa Google.
	Google Street View.
	Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Historia przed 1945 r.

Pierwotna nazwa

Plac Grunwaldzki położony jest w dzielnicy Śródmieście|, na osiedlu Centrum. Plac ten zbudowano pod koniec lat 80. XIX wieku w centrum zlikwidowanego w 1884 roku Fortu Wilhelma. Pierwotnie nazywał się placem Kościelnym Westend, a do końca 1945 roku nosił nazwę Kaiser-Wilhelm-Platz na cześć niemieckiego cesarza i króla Prus - Wilhelma II Hohenzollerna, tak jak jedna z głównych ulic Szczecina, przy której plac się znajduje, a obecna aleja Papieża Jana Pawła II .

Koncepcja urbanistyczna

Początkowo zakładano prostokątny plan placu na przecięciu dwóch ulic: Kaiser-Wilhelm-Straße obecnie al. Papieża Jana Pawła II i Friedrich-Karl-Straße obecnie ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Zabudowa placu trwała do początku XX wieku. Były to reprezentacyjne kamienice głównie w stylu eklektycznym. W centralnym miejscu znajdował się zieleniec. Na początku XX wieku nie było tu torów tramwajowych, co przedstawia poniższa pocztówka wysłana do Berlina 5 lipca 1905 roku. Autorem pierwszego planu urbanizacji tego terenu, opracowanego w latach sześćdziesiątych XIX wieku, był James Hobrecht - architekt i planista. Dnia 31 marca 1874 roku na posiedzeniu Rady Miasta postanowiono wprowadzić poprawki odnośnie rozbudowy Kaiser-Wilhelm-Platz, nawiązując do rozwiązań urbanistycznych zastosowanych przez Georges'a Haussmanna przy przebudowie Paryża. W roku 1882 przyjęto projekt nadający Kaiser-Wilhelm-Platz układ gwiaździsty. Był to szczególnie popularny rodzaj placu w okresie końca XIX wieku.

Komunikacja

Wraz z rozwojem miasta oraz ze względów logistycznych w okolicach placu Grunwaldzkiego zbudowano układ torowisk początkowo na jezdniach okalających. W części centralnej pozostawiono zieleniec. W latach 20. XX wieku linię tramwajową przeniesiono na środek placu i tak pozostawiono do chwili obecnej.

Zniszczenia wojenne

W roku 1944 nalot aliancki znacznie zniszczył zabudowę placu. Ucierpiały na tym secesyjne kamienice, najczęściej budynki narożnikowe, zazwyczaj tracąc ozdobne zwieńczenia lub ulegając całkowitej ruinie.

Widok Placu Grunwaldzkiego do 1945 roku

Pocztówka przedstawiająca Kaiser-Wilhelm-Platz bez torów tramwajowych, wysłana do Berlina 5 lipca 1905 roku
Gwiaździsty układ placu Grunwaldzkiego na planie Szczecina z początku XX wieku
Obszary Szczecina najbardziej zniszczone przez naloty alianckie podczas II wojny światowej

Historia po 1945 r.

Polska nazwa

Polską nazwę - Plac Grunwaldzki - nadano 15 lipca 1945 roku z okazji przypadającej 535 rocznicy zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem.

Tablicę z polską nazwą placu odsłonił pierwszy polski prezydent Szczecina inż. Piotr Zaremba, nawiązując w przemówieniu do historycznego zwycięstwa oręża polskiego pod Grunwaldem i do ostatniego zwycięstwa w Berlinie, gdzie polski sztandar zawisł obok radzieckiego na Bramie Brandenburskiej.

Ta pierwsza polska uroczystość w powojennym Szczecinie zakończyła się odśpiewaniem hymnu państwowego Jeszcze Polska nie zginęła oraz roty Nie rzucim ziemi skąd nasz ród. Dekorację uroczystości stanowiła pamiątkowa tablica i biało-czerwone chorągwie na masztach.

Uroczystości przyglądali się ówcześni mieszkańcy Szczecina - nowo przybyli z centralnej Polski i ziem wschodnich osadnicy, żołnierze radzieccy oraz Niemcy, którzy jeszcze nie opuścili tych ziem.

Komunikacja

W latach 70. XX wieku, za czasów prezydentury Jana Stopyry, ustalono ostateczny układ ciągu komunikacyjnego, polegający na dwutorowym przebiegu linii tramwajowych przez środek placu. Obecnie trasą tą kursują tramwaje linii 4, 12.

Zabudowa placu

W wyniku działań wojennych część placu uległa zniszczeniu. Do odbudowy przystapiono niemal zaraz po wojnie. Starano się odrestaurować zachowane kamienice i ich zdobienia. Niektórym budynkom nadano współczesny kształt.

Charakterystycznym i znanym szczecinianom obiektem przy placu Grunwaldzkim jest kamienica narożnikowa nr 42 u zbiegu al. Papieża Jana Pawła II i ul. Śląskiej. Kamienica ta frontem narożnym skierowana jest na plac Grunwaldzki, od strony którego znajduje się wejście do najpopularniejszej w mieście apteki (adres: al. Papieża Jana Pawła II, 42 70-427 Szczecin.). Kamienica ma trzy pietra z poddaszem w stylu eklektycznym sprzed 1892 roku, której elewację zdobią pnące rośliny. Architektem tego dzieła był Jerzy Sommenstuhl. Fronton kamienicy zwieńczono szczytem, a w jego skrajnych punktach umieszczone były rzeźby. Przed 1945 rokiem na parterze działała apteka. Otworzył ją dr Luckenbach. W czasie II wojny światowej spłonęło poddasze budynku. Po 1945 roku kamienicę odbudowano, jednak w uproszczonej formie. W roku 2008 wyremontowano poddasze, ale nie odtworzono szczytów po bokach budynku, które wieńczyły wykusze. Szczyt na froncie odbudowano bez górnej części i rzeźb we wnękach, które uległy uszkodzeniu w czasie II wojny światowej. Po nalotach alianckich zachowała się duża część przedwojennego wyposażenia i stolarka okienna, dlatego ponownie umieszczono tu aptekę, która prosperuje do chwili obecnej i jest jedną z najbardziej znanych i popularnych placówek tego typu w Szczecinie.

W latach 60. XX wieku w miejscu zniszczonych budynków na dwóch narożnikach placu powstały wielopiętrowe bloki. W ośmiopiętrowym bloku nr 3-4 długo mieściła się popularna wśród szczecinian Księgarnia „Rolnicza”, natomiast parter bloku 1-2 zajmował sklep z artykułami gospodarstwa domowego.

Charakterystyka placu

Plac Grunwaldzki pozostaje najbardziej reprezentacyjnym placem Szczecina. W sposób gwiaździsty krzyżują się tu główne ulice miasta: ul. Generała Ludomiła Rayskiego, Śląska, ulica Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz al. Papieża Jana Pawła II. Plac obsadzony jest starodrzewem, wśród którego rosną rzadkie okazy krzewu budleja oraz krzewy cisowe. Ustawiono tu ławeczki i kamienny stół do gry w szachy lub warcaby, a nieopodal kilka współczesnych rzeźb. W latach 90. przeprowadzono remont placu. Wcześniejszą nawierzchnię z kostki brukowej zastąpiono asfaltem. Zamontowano lampy, które nawiązują do oświetlenia z lat trzydziestych XX wieku, aby zachować dawny charakter. Dnia 13 grudnia 1998 roku mieszkańcy Szczecina postawili tu tablicę pamiątkową w hołdzie ofiarom systemu komunistycznego, zamordowanym na Pomorzu Zachodnim w latach 1945-1989 oraz ofiarom stanu wojennego z grudnia 1981. Obecnie na placu Grunwaldzkim odbywają się różne uroczystości, apele i manifestacje, a także zjazdy (np. rowerzystów) oraz spotkania.