Ołtarz z Gryfina Davida Redtela
| Ołtarz z kościoła w Gryfinie | |||
| |||
| Autor | David Redtel (1543–1591) | ||
| Lokalizacja | Muzeum Narodowe w Szczecinie, wystawa „Magazyn Sztuki Dawnej” , Nr. inw. MNS/Szt/1169/1-3 | ||
| Data powstania | 1580 | ||
| Materiał | awers: olej, rewers: tempera, deska sosnowa | ||
| Wymiary | {{{wymiary}}} | ||
Ołtarz z Gryfina – tryptyk z kościoła św. Mikołaja (obecnie pw. Narodzenia NMP) w Gryfinie, namalowany w 1580 roku przez działającego w Szczecinie malarza Davida Redtela. Obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie.
Autor
David Redtel (1543–1591) był artystą pochodzącym z Torgau w Saksonii. W 1574 przybył do Szczecina, gdzie pojął za żonę Annę Nether, córkę szczecińskiego malarza nadwornego Thomasa Nethera. W latach 1574/1575–1576 pracował jako malarz nadworny księcia Jana Fryderyka, a w 1576 został obywatelem Szczecina i członkiem szczecińskiego cechu. Zmarł na zarazę w 1591 roku. Spośród jego dzieł poza ołtarzem z kościoła w Gryfinie do naszych czasów zachowały się malowane temperą ilustracje roślin do zielnika Johanna Kentmanna, lekarza i botanika z Torgau, opracowanego w 1563 roku dla elektora saskiego Augusta. Syn Davida Redtela - Martin (1578–1616) również został malarzem i nadwornym artystą książąt pomorskich Filipa Juliusza oraz Filipa II.
Opis
W części środkowej ołtarza umieszczona została rozbudowana scena Ukrzyżowania. Na drzewcu krzyża, pośrodku, artysta umieścił inskrypcję „ANNO 1580 / DEN 27 APRIL / Ist dis werk / Vollendet durch / David Redtel / Maler” oraz sygnaturę w formie zwiniętego w ósemkę węża. Na lewym skrzydle u dołu ukazano Chrzest Chrystusa, a u góry Zmartwychwstanie, natomiast na prawym skrzydle w dolnej części scenę chrztu dziecka w kościele, a w górnej Wniebowstąpienie Chrystusa. Na odwrotnych stronach skrzydeł przedstawieni zostali czterej Ewangeliści.
W kościele w Gryfinie znajduje się należąca do ołtarza predella ze sceną Ostatniej Wieczerzy. Zgodnie z opisem Kuglera w jego Pommersche Kunstgeschichte z 1840 roku, ołtarz był pierwotnie wyższy. Część środkowa ołtarza zwieńczona była przedstawieniem Boga Ojca wśród aniołów, a w górnej partii skrzydeł znajdowały się dodatkowo przedstawienia Zwiastowania oraz Pokłonu Pasterzy. Elementów tych brakowało już w 1902 roku, gdy tryptyk opisywany był przez Hugo Lemckego. Przypuszczał on, że kształt ołtarza został zmieniony podczas przebudowy kościoła w 1863 roku.
Według Lemckego w scenie Chrztu dziecka sportretowana została rodzina burmistrza Gryfina Hansa Pauli oraz pastor David Vatke. Z kolei Janina Kochanowska widziała w przedstawieniu scenę chrztu syna Davida Redtela - Samuela.
Bibliografia
- Glińska, M. Niderlandyzm w sztuce Pomorza Zachodniego w czasach nowożytnych, [w:] Niderlandyzm w sztuce polskiej. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Toruń, grudzień 1992, red. T. Hrankowska, Warszawa 1995, s. 172.
- Helm, J. David Redtel, der bisher unbekannte Künstler des handgemalten „Kreutterbuches“ von Johannes Kentmann aus dem Jahre 1563. Hinweise und Belege, in: „Sudhoffs Archiv, Zeitschrift für Wissenschaftsgeschichte“ 53, Heft 2 (Oktober 1969), 153–159.
- Kochanowska, J. Kultura artystyczna na dworze książąt szczecińskich w XVI w., Szczecin 1996, s. 114–115.
- Kochanowska, J. Odpowiedź na uwagi p. mgr Marii Glińskiej, „Materiały Zachodniopomorskie”, XLII, 1996, s. 518–522.
- Kozińska, B. Ołtarz Davida Redtela z Gryfina. Przyczynek do rozważań nad stylem i ikonografią w malarstwie niemieckim 2 poł. XVI w., UMK, 1979, mpis w WKZ Szczecin
- Krzymuska-Fafius, Z. Siedemnastowieczny portret przełożonych szpitala św. Gertrudy w Szczecinie, [w:] Portret: funkcja – forma – symbol. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Toruń, grudzień 1986, red. A. Marczak-Krupa, Warszawa 1990, s. 403–413.
- Kugler, F. Pommersche Kunstgeschichte, Stettin 1840, s. 238.
- Lemcke, H. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Bd. 2: Die Kreise Randow, Greifenhagen und Pyritz, H. 6: Der Kreis Greifenhagen, Stettin 1902, s. 203-206, il. 39.
- Wisłocki, M. Sztuka protestancka na Pomorzu 1535–1684, Szczecin 2005, s. 64, 74, 75, 77, 119, 225.
