Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Mistrz Pasji Chociwelskiej)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grupa Ukrzyżowania z Chociwla (Pasja Chociwelska), ca. 1500-1510. Muzeum Prowincjonalne w Szczecinie, ok. 1928.

Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej – późnogotycki warsztat snycerski z terenu Pomorza Zachodniego, który wykonał szereg dzieł, głównie ołtarzowych, datowanych na lata ok. 1500–1520. Nazwa warsztatu pochodzi od głównego dzieła: Grupy Ukrzyżowania z Chociwla (tzw. Pasji Chociwelskiej).

Charakterystyka

Tryptyk Jakuba Apostoła z Kołobrzegu, warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, ok. 1500-1520 r., drewno lipowe, polichromia, złocenia,
wym. ok.: 175,5 x 185 cm,
Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/126.
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2016.
Maria z Dzieciątkiem z Dębska, figura ołtarzowa, warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, ok. 1500-1520 r., drewno lipowe, polichromia,
wym.: 103,5 x 34,5 x 17 cm.
Fot. Grzegorz Solecki, 2010.

Nazwa warsztatu została określona przez wybitną badaczkę sztuki średniowiecznej Pomorza Zachodniego Zofię Krzymuską-Fafius, która wychodząc od charakterystyki czołowego dzieła warsztatu - Pasji Chociwelskiej - powiązała go z innymi zabytkami regionu w grupę o wspólnych cechach stylowych i formalnych oraz ustaliła datowanie dzieł warsztatu na lata ok. 1500–1520. [1]

Naturalistyczne modelowanie postaci, tworzenie w miękkim gatunku drewna (lipa), głębokie światłocieniowe cięcia, bogaty modelunek budujący tektonikę obszernych brył oraz stosowanie wypukłej dekoracji kołeczkowej na obrzeżach szat to główne cechy charakteryzujące twórczość warsztatu. Największą grupę dzieł, z nim wiązanych, stanowią niewielkich rozmiarów ołtarze w formie tryptyków o charakterystycznym układzie kompozycyjnym. Typowe jest ustawienie we wnętrzach szaf ołtarzowych rzeźbionych figur świętych nieizolowanych w oddzielnych niszach, a także sceny malowane związane z żywotami świętych, którym ołtarz jest poświęcony – na rewersach skrzydeł i na predelli. Szczególnie popularne wśród zachowanych obiektów są przedstawienia św. św. Jakuba, Mikołaja, Anny Samotrzeciej, Jerzego i Marcina, co świadczy o szczególnym znaczeniu tych świętych na terenie Pomorza Zachodniego.

Produktywność warsztatu, związana zapewne z rozwojem kultu świętych i rosnącym zapotrzebowaniem na ołtarze, z czasem miała wpływ na obniżenie poziomu wykonania. W mniej istotnych partiach ołtarzy (skrzydła boczne), czy w późniejszych pracach warsztatu pojawia się schematyzm oraz powtarzalność motywów i wizerunków.

Ilość zachowanych obiektów i zasięg terytorialny obszaru, z którego pochodzą, pozwala określić warsztat mianem twórcy szkoły lokalnej. Oddziaływanie warsztatu dotyczy głównie rozległych terenów byłego Księstwa Szczecińskiego i biskupstwa Kamieńskiego. Jednak jego znaczenie wykracza również poza granice polityczne regionu na sąsiednie tereny Nowej Marchii (niem Neumark) oraz Marchii Wkrzańskiej (niem. Uckermark).

Siedziba warsztatu początkowo lokalizowana była przez Krzymuską-Fafius w Kołobrzegu, ostatnio zaś w Nowogardzie lub okolicach, za czym przemawia koncentracja dzieł skupionych na tym obszarze. Autorka przypuszcza, że szczególnie liczne zamówienia ołtarzowe w tym rejonie związane były z założonym w 1449 r. sanktuarium Maryjnym w pobliskim Żabowie. [2]

Rodowód artystyczny warsztatu

Rodowód artystyczny warsztatu Mistrza Pasji Chociwelskiej początkowo wiązany był ze sztuką Tilmana Riemenschneidera [3] oraz z twórczością Lubeki (artyści z kręgu Bernta Notkego), w której krzyżowały się wpływy sztuki południowoniemieckiej i niderlandzkiej, dalej przekazywane na wschód. [4]

W późniejszych badaniach i analizach porównawczych czynnik południowoniemiecki uznany został za dominujący w twórczości późnogotyckiego warsztatu pomorskiego. Krzymuska-Fafius szczególne analogie zauważa w sztuce regionu Szwabii, w kręgu późnogotyckich artystów z Ulm, zwłaszcza Michela i Georga Erhartów.[5] Peter Knüvener, natomiast, pochodzenie warsztatu lokalizuje w pracowniach Norymbergii. [6]


Główne dzieła wiązane z warsztatem

  1. Pasja Chociwelska (figura Chrystusa i Gestasa oraz gotycka replika Matki Boskiej Bolesnej w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/66–67, 177)
  2. Ołtarz Jakuba Apostoła z Kołobrzegu (nastawa ołtarzowa w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/126; predella w Bazylice Konkatedralnej Wniebowzięcia NMP w Kołobrzegu)
  3. Tryptyk ku czci św. Anny z Kołobrzegu (szafa ołtarza w Bazylice Konkatedralnej Wniebowzięcia NMP w Kołobrzegu; predella w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/100)
  4. Tryptyk ku czci świętych ze Strachomina
  5. Tryptyk Matki Boskiej z Bartikow
  6. Tryptyk św. Anny Samotrzeć, św. Jerzego i św. Marcina z Samlina (Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/103–106)
  7. Ołtarz z Pamierzyna (figury ołtarza w Muzeum Narodowym w Poznaniu)
  8. Ołtarz z Dębska (figury szafy środkowej: św. Marcin, Maria z Dzieciątkiem, Biskup w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/11-13)
  9. Maria z Dzieciątkiem z Nowogardu (Muzeum Narodowe w Warszawie)
  10. Tryptyk św. Anny Samotrzeć z Chłopowa (I) (figury św. Jakub i Andrzeja z szafy środkowej w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/215/4, 6)
  11. Ołtarz z Żabowa (6 figurek w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/27–32)

Przypisy

  1. ↑ Z. Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 1960, t. 6, s. 391–418.
  2. ↑ Z. Krzymuska-Fafius, Relikty wyposażeń konwentów cysterek zachodniopomorskich, [w:] Z. Krzymuska-Fafius, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 88.
  3. ↑ E. Schneider, Schnitzaltare des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914, s. 95.
  4. ↑ Z. Krzymuska-Fafius, Ze studiów…, op. cit., s. 410-412, 415– 416.
  5. ↑ Z. Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około roku 1500, [w:] Sztuka około 1500. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Gdańsk listopad 1996, Warszawa 1997, s. 64.
  6. ↑ P. Knüvener, Uckermark, Pomorze i Nowa Marchia. Rozważania o artystycznych powiązaniach w późnym średniowieczu na przykładzie retabulum w Bertikow, [w:] Antikon 2007. VIII Polsko-Niemiecka Konferencja pt. Architektura ryglowa – wspólne dziedzictwo. Materiały konferencyjne, Szczecin 2008, s. 332-333.


Bibliografia

  • Kinga Krasnodębska, Peter Knüvener, Pommern und Mark Brandenburg, [w:] Im Dialog mit Raubrittern und schönen Madonnen. Die Mark Brandenburg im späten Mittelalter, Berlin 2011, s. 362–369.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 1960, t. 6, s. 391–418.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 1962, kat. 41–50, s. 62–70.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około roku 1500, [w:] Sztuka około 1500. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Gdańsk listopad 1996, Warszawa 1997, s. 63-79.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około 1500, [w:] Z. Krzymuska-Fafius, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 87-88.
  • Ernst Schneider, Schnitzaltare des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914, s. 94–96.
  • G. Stephani, Der Kalvarienberg aus der Marienkirche in Freienwalde in Pommern, Monatsblätter, Stettin 1895, s. 82–91.



Autor opracowania: Kinga Krasnodębska



Redakcja: Sylwia Wesołowska


Źródło: „https://pomeranica.pl/wiki/index.php?title=Warsztat_Mistrza_Pasji_Chociwelskiej&oldid=189423”