Gesammt-Kirchenbibliothek
Gesammt-Kirchenbibliothek (Gesammt-Kirchen Bibliothek von St. Jacobi - Stettin) - Zbiorcza Biblioteka Kościelna utworzona w 1814 roku w Szczecinie.
Powstanie i działalność
Gesammt-Kirchenbibliothek została powołana do życia w 1814 roku. W skład Zbiorczej Biblioteki Kościelnej weszły zbiory z następujących szczecińskich kościołów: św. Jakuba, św. Mikołaja, św. Jana, św. św. Piotra i Pawła i św. Ottona. Powstały w ten sposób księgozbiór ulokowano w kaplicy sąsiadującej z kościołem św. Jakuba. Wymienione kościoły przekazały następujące liczby zbiorów:
- Kościół św. Jakuba – 1122,
- Kościół św. Mikołaja - 61 (tylko tyle pozostało po pożarze w 1811 r.),
- Kościół św. Jana Ewangelisty – 341,
- Kościół św. Piotra i św. Pawła – 316,
- Kościół szpitalny Świętej Gertrudy (Łasztownia) - 155,
- Kościół zamkowy św. Ottona - 60[1].
Trzon biblioteki stanowiły dzieła z XVI i XVII wieku z zakresu teologii ewangelickiej, homiletyki, egzegetyki, prawa kościelnego oraz historii Kościoła z okresu przed i po reformacji. Pokaźny był zbiór wydawnictw historycznych, m.in. z dziełami pomorskich historyków – Thomasa Kantzowa, Paula Friedeborna, Johannesa Micraeliusa, Ludwiga Wilhelma Brüggemanna, Johanna Carla Dähnerta, Johanna Carla Conrada Oelrichsa, Thomasa Heinricha Gadebuscha. Obok tego notowano pozycje z matematyki, geografii, przyrody, filozofii i pedagogiki.
Zbiory biblioteczne dostępne były dla duchownych nie tylko ze Szczecina, ale i regionu pomorskiego. Natomiast od czytelników świeckich chcących korzystać z książek, wymagano uzyskania stosownego poręczenia od osoby duchownej. Wypożyczenia dokonywano na okres trzech miesięcy po uprzednim wypełnieniu specjalnego rewersu. Przewidziano także wypożyczenia zamiejscowe, realizowane drogą pocztową za stosowną opłatą.
Raz w roku, pod koniec sierpnia, zbiory kościelne podlegały inwentaryzacji[2].
Administratorami kościelnej librarii byli kolejni archidiakoni.
W 1900 roku w całych Niemczech uroczyście obchodzono 500-lecie urodzin Johanna Gutenberga. Swój udział w tych obchodach miał także Szczecin. Pastor kościoła św. Jakuba, Conrad Scipio w dzienniku „Neue Stettiner Zeitung” opublikował tekst prezentujący 20 inkunabułów, czyli druków z XV stulecia z kościelnej zbiornicy.
W murach kaplicy przykościelnej księgozbiór przechowywano do października 1908 roku kiedy to władze kościelne (Ministeriums der Stadtkirchen Stettins) podjęły decyzję o przekazaniu wszystkich ksiąg w depozyt do Biblioteki Miejskiej (Stadtbibliothek Stettin). Tym sposobem zbiory biblioteki publicznej powiększyły się o 4.300 woluminów (w tym wiele klocków)[3], 20 tomów średniowiecznych rękopisów i dużą liczbę starodruków. Z powodu dotychczasowych, niewłaściwych warunków przechowywania ksiąg, część z nich była uszkodzona i zaniedbana.
Sprawozdania z działalności Stadtbibliothek za lata 1909/10 donoszą o rozpoczęciu opracowania przejętych zbiorów jak i o tym, że wydawnictwa wielotomowe są w pewnej części zdekompletowane. Z drugiej strony informowano, iż znaleziono w przekazanym zbiorze znaczącą liczbę rękopisów. Opracowanie zbiorów kontynuowano w kolejnych latach.
Do 1924 roku władze kościelne łożyły na rzecz utrzymania i opracowania książek roczną opłatę w wysokości stu marek.
Aktualnie, w zbiorze starych druków Książnicy Pomorskiej w Szczecinie znajdują się dzieła opatrzone pieczątką „Gesammt-Kirchen-Bibliothek zu Stettin”. To egzemplarze, które szczęśliwie przetrwały II wojnę światową i okres powojennego rozpraszania księgozbiorów.
Przypisy
Bibliografia
- Katalog der Gesammt-Kirchen-Bibliothek zu Stettin. Stettin, 1862.
- Jahresbericht der Stadtbibliothek Stettin. Stettin, 1909, 1910.
- Urszula Barbara Szajko. Z dziejów czytelnictwa w Szczecinie w pierwszym stuleciu drukarstwa. W: Przegląd Zachodniopomorski, 1979, z.3, s.112.
- Kosman, Janina. Z dziejów bibliotek pruskiej w pruskiej prowincji Pomorze w XIX i początkach XX wieku. Szczecin, 2013, s.115-118.
