Paulos Raptis
| Paulos Raptis | |||
| śpiewak operowy | |||
| |||
| Data urodzenia | 29 lutego 1936 | ||
| Miejsce urodzenia | Trilofo (Grecja) | ||
| Data śmierci | 21 listopada 2021 | ||
| Miejsce śmierci | Warszawa | ||
| Miejsce spoczynku | Stare Powązki w Warszawie (kw. 4-2-27) | ||
| Narodowość | grecka | ||
Paulos Raptis (1936-2021) – śpiewak operowy (tenor), pedagog
Życiorys
Paulos Raptis urodził się 29 lutego 1936 roku w Trilofo w Grecji ( w większości publikacji jest podawana błędna data urodzin 29 czerwca 1935). W czasie wojny domowej stracił dwóch braci. W 1947 roku jego rodzina zdecydowała się opuścić Grecję. Rozdzielony z rodziną, przez dwa lata wędrował między Rumunią a Albanią. Pod koniec 1949 roku dotarł na lotnisko w Tiranie. Przez przypadek znalazł się na pokładzie samolotu LOT, dokąd skierowano go z innymi greckimi uchodźcami. Po przylocie do Polski na krótko został uczniem szkoły zawodowej w Zgorzelcu.
W 1950 roku, podobnie jak wielu jego rodaków-uchodźców, osiedlił się w Szczecinie. Tu zamieszkał w internacie dla greckich dzieci i młodzieży. Uczęszczał do VI Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Czarnieckiego, równocześnie uczył się w Średniej Szkole Muzycznej. Naukę gry na skrzypcach pobierał u prof. Szublowskiego. Jako wybitnie utalentowany muzycznie, zwrócił na siebie uwagę wykładowcy muzyki, prof. Michała Prawdzica-Laymana, który nie tylko uczył go śpiewu, ale i zaopiekował się osamotnionym chłopcem, zastępując mu ojca.
Jeszcze podczas nauki w ŚSM, Paulos Raptis założył siedemdziesięciopięcioosobowy chór składający się z młodzieży greckiej zamieszkałej w Szczecinie. Dyrygując tym zespołem, wystąpił na V Światowym Festiwalu Młodzieży i Studentów w Warszawie w 1955 roku, reprezentując swój rodzinny kraj pogrążony w politycznym chaosie po wojnie domowej.
Po ukończeniu szkoły, za namową prof. Prawdzica-Laymana, podjął studia wokalne w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu w klasie doc. Kazimierza Czarneckiego. Ukończył je w maju 1962 roku, uzyskując dyplom z wyróżnieniem. W trakcie studiów dał pierwsze recitale pieśni i arii. Już wówczas został zauważony przez krytyków, m.in. Kazimierza Nowowiejskiego, który zwracał uwagę na piękny głos młodego śpiewaka i przepowiadał mu wielkie sukcesy artystyczne.
W dniu 24 września 1961 roku zadebiutował rolą Nadira w Poławiaczach pereł George'a Bizeta na scenie Opery Wrocławskiej. W latach 1961-1974 był solistą Opery Łódzkiej (obecnie Teatr Wielki). Mimo znakomitego głosu niezbyt często obsadzany był w przedstawieniach. Przyczyną był niski wzrost śpiewaka. Zaczął nagrywać płyty, koncertował w filharmoniach i na estradzie. Blisko współpracował z lokalną rozgłośnią Polskiego Radia, szczególnie zaś z Orkiestrą PR prowadzoną przez Henryka Debicha. W kolejnych latach zdobywał laury w ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach wokalnych. Wkrótce jego repertuar obejmował zarówno wielkie role operowe (kilkadziesiąt partii operowych i oratoryjnych), jak i pieśni religijne, a także piosenki estradowe. Szczególne miejsce w jego repertuarze do dziś zajmują pieśni greckie i macedońskie.
W 1974 roku przeniósł się do Warszawy. Dzięki Januszowi Cegielle, dyrektorowi Naczelnej Redakcji Muzycznej TVP, został etatowym solistą Telewizji Polskiej. Janusz Cegiełła, który młodziutkiego Raptisa poznał jeszcze w Szczecinie we wczesnych latach pięćdziesiątych, od początku był wielkim admiratorem sztuki wokalnej greckiego artysty i w późniejszych latach przyczynił się do kariery artystycznej śpiewaka. Dla Telewizji Polskiej Paulos Raptis zrealizował wiele recitali i programów muzycznych. Oprócz występów na scenach operowych, artysta często gościł z lżejszym repertuarem na estradach. Po kraju i Europie jeździł z recitalami, na który składały się pieśni polskie, greckie i rosyjskie. Podczas tych tras koncertowych stałą akompaniatorką była pianistka Irena Sobczyńska. Występy krajowe i zagraniczne przyniosły tenorowi wielką popularność. Nagrał liczne płyty z repertuarem operowym, a także z pieśniami i piosenkami greckimi, które cieszyły się ogromnym powodzeniem u melomanów. Był założycielem niezwykle popularnego w Polsce szczecińskiego zespołu Hellen, specjalizującego się w repertuarze greckim. Mimo licznych sukcesów krajowych i zagranicznych, dopiero w 1982 roku został pierwszym tenorem Teatru Wielkiego w Warszawie. Ze sceną tą związany był do 1985 roku.
Od lat sześćdziesiątych występował na scenach operowych i estradowych Węgier (Budapeszt), Jugosławii (Belgrad, Skopje, Nowy Sad), RFN, Belgii, Francji, Włoch, Związku Radzieckiego, Kanady i rodzinnej Grecji. Z gorącym przyjęciem zarówno publiczności, jak i krytyki spotkały się jego występy w Budapeszcie (1965). Efektem tego stały się pierwsze zagraniczne nagrania płytowe artysty oraz występy w telewizji węgierskiej. W 1972 roku w Paryżu śpiewał partię Księcia Mantui w Rigoletcie Giuseppe Verdiego, przedstawieniu transmitowanym na żywo przez francuską sieć radiofoniczną ORTF. W 1973 roku po wielu latach nieobecności w ojczyźnie wystąpił w kilku znanych rolach operowych, śpiewając arie na przemian po włosku i po grecku. Jego występy w Atenach spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem, a grecka prasa okrzyknęła śpiewaka następcą wielkiego Enrica Carusa. W 1980 roku wystąpił na scenie paryskiego Theatres des Champs Elysees w Borysie Godunowie, przedstawieniu w międzynarodowej obsadzie, zorganizowanym i transmitowanym na żywo przez Radio-France. Wziął także udział w nagraniu tej opery dla Polskiego Radia i brytyjskiej wytwórni płytowej EMI. W latach osiemdziesiątych uczestniczył w kilkumiesięcznym tournée po Australii, Chinach (Szanghaj) i USA, gdzie śpiewał w nowojorskiej Carnegie Hall i Auditorium Theatre w Chicago.
Uczestniczył w wielu ważnych dla polskiej kultury wydarzeniach muzycznych. W 1971 roku w Filharmonii Narodowej w Warszawie śpiewał w pierwszym polskim wykonaniu VIII Symfonii (tzw. Symfonia Tysiąclecia) Gustava Mahlera. W 1980 roku w Asyżu, u boku innych wielkich polskich śpiewaków, wziął udział w prawykonaniu Te Deum Krzysztofa Pendereckiego. Jeszcze w latach siedemdziesiątych, jako jedyny śpiewak na etacie w Polskim Radiu, dokonał licznych nagrań archiwalnych, m.in. Raj i Peri Roberta Schumanna oraz Stabat Mater Gioacchino Rossiniego.
W 1989 roku powrócił do Grecji, gdzie zakupił ziemię i wybudował dom. Został pierwszym tenorem Opery Narodowej w Atenach. Równocześnie zajmował się pracą pedagogiczną i prowadził chór seniorów.
Ze związku z żoną Heleną (z d. Skiba), polonistką, miał syna Tomasza.
Zmarł 21 listopada 2021 roku w Warszawie. Został pochowany na Starych Powązkach (kw. 4-2-27).
Na szczecińskiej scenie
-
Wycinek z „Kuriera Szczecińskiego” nr 297 z dn. 7 grudnia 1963 -
Wycinek z „Kuriera Szczecińskiego” nr 82 z dn. 6 kwietnia 1972
Ważniejsze występy za granicą
| Tytuł | Kompozytor | Rola | Teatr | Miejscowość | Data |
|---|---|---|---|---|---|
| Traviata | Giuseppe Verdi | Alfred | Nowy Sad (Jugosławia) | 19 lutego 1983 | |
| Rigoletto | Giuseppe Verdi | Książę Mantui | Belgrad (Jugosławia)) | 7 maja 1983 | |
| recital pieśni i arii operowych | różni kompozytorzy | tournée | Barnaul, Noworosyjsk, Irkuck, Ułan Uda (ZSRR) | 17, 20, 23, 26 listopada 1983 | |
| Cyganeria | Giacomo Puccini | Rudolf | Staatsoper | Hanower (RFN) | 29 czerwca 1984 |
| Łucja z Lammermooru | Gaetano Donizetti | Edgar | Bratysława (Czechosłowacja) | 19 czerwca 1985 | |
| recital pieśni i arii (akompaniament Irena Sobczyńska) | różni kompozytorzy | Berlin (NRD) | 18-19 lipca 1985 | ||
| Opowieści Hoffmana | Jacques Offenbach | Hoffman | Ateny (Grecja) | 17 grudnia 1985 | |
| recital pieśni i arii (akompaniament Irena Sobczyńska) | różni kompozytorzy | La Spezia (Włochy) | 12 marca 1986 | ||
| Berlin (NRD) | 29 listopada 1986 | ||||
| Cyganeria | Giacomo Puccini | Rudolf | Praga (Czechosłowacja) | 20 kwietnia 1987 | |
| Requiem | Giuseppe Verdi | Ohrid Summer Festival | Ohrid (Jugosławia) | 9 i 13 lipca 1987 | |
| Polskie Requiem | Krzysztof Penderecki | Buenos Aires (Argentyna) | 15 i 17 października 1987 | ||
| Rigoletto | Giuseppe Verdi | Książę Mantui | Bukareszt (Rumunia) | 19 maja 1988 | |
| Łucja z Lammermooru | Gaetano Donizetti | Edgar | Timișoara (Rumunia) | 22 i 25 maja 1988 | |
| Msza głagolicka | Leoš Janáček | Singapur (Singapur) | 21-22 kwietnia 1989 | ||
| utwory kompozytorów włoskich, polskich, rosyjskich i greckich (akompaniament Beata Cywińska) | różni kompozytorzy | Instytut Kultury Polskiej | Paryż (Francja) | 30 maja 1989 |
Nagrania płytowe
- 1962 – Mamma - Pronit L 0405 (10")
- 1963 – Pieśni błękitnego Adriatyku (+ Orkiestra PRiTV p/dyr. Henryka Debicha) - Polskie Nagrania
- Pod niebem południa - Pieśni włoskie i greckie (+ Orkiestra PRiTV p/dyr. Henryka Debicha) - Polskie Nagrania XL 0533
- Paulos Raptis (Orkiestra p/dyr. Marka Sewena) - Pronit PLP 0056
- 1970 – Religious Songs - Veriton SXV 796
- 1970 – Ulubione serenady - Veriton SXV 813
- Lagano, lagano... Biseri grcke muzike - RTB-YU 2121556 (Jugosławia)
- Operatic Arias - Polskie Nagrania SXL 1170
- 1979 – Arie i pieśni włoskiego baroku (+ Capella Arcis Varsowiensis p.dyr. Marka Sewena) - Polskie Nagrania SX 1652
- 1980 – Acropolis adieu... - Pronit SX 1364
- 1980 – O sole mio - Polskie Nagrania SX 1549
- Operatic Arias - Polskie Nagrania SXL 1720
- 1993 – Pieśni neapolitańskie - Polskie Nagrania PN CD 245
- 1999 – Opera Arias - Polskie Nagrania PNCD 449
- 2000 – Piosenki greckie - Polskie Nagrania PNCD 496
- 2000 – Modlitwa mistrzów (Złota Seria) - MTJ CD 10010
- 2002 – Miłosne duety operowe (z Teresą May-Czyżowską) - Polskie Nagrania PNCD 608
- 2005 – Od piosenki do piosenki (seria: Gwiazdozbiór muzyki rozrywkowej) - Polskie Radio PRCD 8522
- 2005 – Podzielmy się opłatkiem (+ Marian Sawa - organy) - Polskie Nagrania PNCD 791
- 2006 – Arie i pieśni włoskie - Polskie Nagrania PNCD 964
- 2009 – Święty, święty, święty (Różni wykonawcy; Panis Angelicus - Paulos Raptis, Capella Arcis Varsoviensis, M. Sewen) - Nevada Music
- 2011 – Od arii do piosenki - Polskie Nagrania
- 2012 – Mam jedną miłość - Piosenki greckie / Echo mia agapi - Ellenika tragudia - Polskie Nagrania PNCD 1375
Programy telewizyjne (wybór)
- 1972 – Paulos Raptis śpiewa znane arie operowe - 24 lipca, godz. 21.40 (pr. ogólnop.)
Nagrody i wyróżnienia
- 1960 – II nagroda (ex aequo z Teresą Wojtaszek) w Ogólnopolskim Konkursie Śpiewaczym w Katowicach
- 1963 – I nagroda w konkursie śpiewaczym w Krakowie
- 1965 – II nagroda w Międzynarodowym Konkursie Śpiewaczym im. Ferenca Enkela w Budapeszcie (Węgry)
- 1971 – I nagroda w konkursie śpiewaczym w Verviers (Belgia)
- 1972 – I nagroda w VIII Międzynarodowym Konkursie Śpiewaczym w Paryżu (Francja)
Odznaczenia
- 1987 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- 1988 – Honorowa Odznaka Towarzystwa Polonia
- 2008 – Odznaka Honorowa Gryfa Zachodniopomorskiego - za działalność artystyczną na rzecz regionu
- 2011 – Medal „Za długoletnie pożycie małżeńskie”
- 2011 – Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Ciekawostki
- W dniu 12 września 2008 roku Paulos Raptis wystąpił w Sali Bogusława Zamku Książąt Pomorskich w uroczystym koncercie upamiętniającym 60 rocznicę emigracji Greków do Szczecina. Podczas uroczystości został uhonorowany Odznaką Gryfa Zachodniopomorskiego za działalność artystyczną na rzecz Szczecina i całego regionu Zachodniopomorskiego
O Paulosie Raptisie
- (...) Jako tenor Raptis wybija się juz dzisiaj na jedno z czołowych miejsc w naszym wykonawstwie operowym. (Norbert Karaśkiewicz w „Tygodniku Zachodnim” z 1960)
- (...) Śpiewa tenorem o metalicznym zabarwieniu oraz szczególnie dźwięcznej i efektownej „górze”. Głos nie bywa tu forsowany, przeciwnie, zwracają uwagę kulturalne piana i mezzavoce (pięknie sfilowane wysokie „c” w Caratinie z opery „Faust” Gounoda). Paulos Raptis powinien teraz wziąć udział w kilku miedzynarodowych konkursach wokalnych, na których miałby na pewno duże szanse powodzenia. (Kazimierz Nowowiejski, 1960)
- (...) Specjalna uwagę należy poświęcić występom tenora Paulosa Raptisa, który był chyba najwiekszą atrakcją wokalistyczną nie tylko obecnego sezonu. (...) Głos Raptisa, to wysokowartościowy w całej skali instrument, którym solista dysponuje ze wzorową swobodą techniczną. Jego wrodzone zalety głosowe występuja w parze z rzadko spotykaną u wokalistów wiedzą, inteligencją i subtelnoscią muzyczną. Pozwala mu to na sugestywne rozplanowanie w przebiegu utworu bogatego zasobu barw brzmieniowych, wyraziste kreslenie przebiegu fraz oraz pełne osiagnięcie dolnych i górnych punktów najwiekszego napięcia akcji muzycznej. (Zbigniew Kościów w „Trybunie Opolskiej” z 1960)
- (...) Paulos Raptis następcą Jana Kiepury. („Nowy Dziennik”, Nowy Jork 1972)
- (...) Festiwal [w Łańcucie] otwierać będzie nie orkiestra, lecz znakomity śpiewak, śmiem twierdzić, że najlepszy śpiewak w Polsce, Paulos Raptis". (Bogusław Kaczyński w wywiadzie dla „Nowin Rzeszowskich” z 1982)
- (...) Tenor Paulosa Raptisa ( Hoffman I obsada) to cud natury, jak bryła czystego, lśniącego złota, którą można kontemplować, zapominając o wszystkim. (Janusz Ekiert w recenzji z premiery Opowieści Hoffmana, 1982)
Bibliografia
- Janusz Cegiełła, Muzyka, miłość i mitomani, Instytut Wydawniczy Latarnik, Warszawa 2012
- Encyklopedia muzyczna PWM t. Pe-R (pod red. Elżbiety Dziębowskiej, autor hasła Jacek Chodorowski), Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2004
- Wacław Panek, Paulos Raptis - głos szczerozłoty, Maestro.net.pl, 1985
- Jan Stanisław Witkiewicz, Leksykon operowy, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2000
