Młyn (Dobra, powiat policki)

Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.

Dawny młyn, ob. budynek mieszkalny
Lokalizacja	Dobra, Szczecińska 23 a, nr działki 287/25
Data budowy	4. ćw. XIX w., 1. ćw. XX w.
[ Zobacz Dawny młyn, ob. budynek mieszkalny na mapie.]

Młyn, mieszalnia pasz, obecnie budynek mieszkalny – obiekt położony w Dobrej (przed 1945 r. Daber) (gmina Dobra, powiat policki). Budynek wpisany do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.

Dobra, Młyn 23 A, 2019 r. Oprac. Waldemar Witek.

Dobra, Młyn 23 A, 2019 r. Oprac. Waldemar Witek.

Strona południowo-wschodnia, Karta założenia folwarcznego, 1988. Oprac. A. Trojanowska.

Zespół folwarczny ob. przekształcony, 2016. Oprac. K. Kalita-Skwirzyńska.

Rys historyczny

W XVIII wieku członkowie rodu von Ramin wybudowali w Dobrej zespół dworski złożony z dworu, parku i budynków gospodarczych. W 1864 r. majątek liczył 5329 mórg ziemi. W jego skład wchodziły trzy folwarki w Płochocinie (dawn. Luisenhof), częściowo Gunice oraz Habichtshorst. Do majątku należał młyn oraz cegielnia, a zatrudnieni byli ogrodnik, ceglarz, 48 robotników dniówkowych, gospodyni, 25 osób służby, kowal, młynarz oraz dzierżawca karczmy. Hodowano owce, osły, bydło, trzodę chlewną i konie. Kiedy lenno Raminów w Dobrej wygasło na początku XX wieku, majątek został częściowo rozparcelowany. Wszystkie zachowane zabudowania pochodzą z końca XIX – początku XX wieku.

Folwark po 1945 r.

Podczas II wojny światowej infrastruktura przemysłowa założenia nie ucierpiała. Po 1945 r. gospodarstwo upaństwowiono, a następnie na terenie folwarku utworzono Państwowe Gospodarstwa Rolne. Siedzibą dyrekcji stał się dawny dwór. Gorzelnia wznowiła działalność w oparciu o nowe maszyny (brak informacji co stało się z oryginalnymi urządzeniami). Obok starych budynków powstały nowe – obory, magazyny, obiekty administracyjne, a także mieszkaniowe. W latach 60. rezydencję Raminów, która wskutek zaniedbań popadła w ruinę, wyburzono, a na jej miejscu wzniesiono nową nieruchomość, istniejącą do dzisiaj (mieszkania wielorodzinne).

Z dokumentu sporządzonego w 1988 r. na zlecenie ówczesnego WKZ dowiadujemy się jak wyglądało rozplanowanie przestrzenne tej części wsi w okresie istnienia PGR: „Założenie dawnego folwarku zakomponowane w układzie rozproszonym i niesymetrycznym. Część rezydencjonalna z parkiem wyraźnie wyodrębniona poprzez oddalenie i odgrodzenie linią drzew” – wysokich topól. „Wzdłuż wschodniego boku podwórza biegnie droga kończąca się bramą z murowanymi słupkami.” Na zachód od niej rozlokowano obiekty gospodarcze. „Nad całością dominuje budynek gorzelni – położony na wzniesieniu i najwyższy. Stare obiekty położone są na południe od drogi – równolegle stojąca stajnia” i prostopadle umiejscowiona stodoła. „Budynki te oraz leżący na północy staw p/pożarowy tworzą razem dość regularny, rozległy, prostokątny dziedziniec, będący pierwotnym podwórzem. Obecnie zostało ono rozbudowane w kierunku północnym”. „Z dala od tego zwartego zespołu obiektów, około pół kilometra na północny-zachód, znajduje się budynek dawnego młyna, obecnie mieszalni pasz. Łączy go z głównym założeniem boczna droga dojazdowa, zamknięta bramą.” „Cały teren podwórza jest ogrodzony płotem z gotowych elementów betonowych oraz z siatki”.

Do czasów współczesnych z opisu przetrwał jedynie zabytkowy park, będący obecnie w rękach prywatnych, znacznie przebudowany dom zarządcy folwarku, młyn zamieniony na budynek mieszkalny oraz gorzelnia.

Opis budynku

Obiekt znajduje się w zachodniej części wsi, przy rozwidleniu dróg: prowadzącej do Buku oraz dojazdowej, biegnącej w stronę północno–zachodniego narożnika gospodarczego dawnego folwarku, w oddaleniu od historycznego centrum miejscowości oraz reszty założenia.

Posadowiony na planie prostokąta, wydłużonego na osi północ–południe, z podziałem na poprzeczne, prostokątne budynki, połączone ze sobą: główny – trójkondygnacyjny, niepodpiwniczony, przekryty dachem dwuspadowym o małym spadku połaci i lekko wysuniętych okapach. Do niego, od północy na całej szerokości przylega niższy o całą kondygnację budynek, przekryty odrębnym dachem jednospadowym (tu taras i schody). Od zachodu została dostawiona nowa część, o szerokości budynku głównego i wysokości równej jednej kondygnacji tegoż, przekryta dachem pulpitowym o małym spadku połaci.

Budynek murowany z cegły, tynkowany.

Elewacja wschodnia (frontowa) oraz zachodnia, pierwotnie z podkreślonymi poziomymi gzymsami z wysuniętych cegieł i wyraźnym podziałem na kondygnacje; obramowane na narożnikach i pod okapem dachu podobnie wysuniętymi cegłami. Elewacja frontowa (wschodnia) wieloosiowa, z dwiema parami drzwiami pośrodku. Elewacja północna gładka po stronie wschodniej, przesłonięta niedużą przybudówką w części zachodniej (tu: schody, okna oraz wejście do budynku). Elewacja południowa dwuosiowa w dolnej kondygnacji, wyżej pozbawiona otworów.

Obecnie wszystkie elewacje gładkie, pozbawione jakichkolwiek dekoracyjnych podziałów, tynkowane, malowane na różne kolory.

Wnętrza – oryginalnie jednoprzestrzenne, w części środkowej przedzielone w połowie słupami konstrukcyjnymi, obecnie – podzielone wtórnie. Stropy oryginalnie drewniane, belkowe na podciągu drewnianym, wspartym trzema ceglanymi filarami. Więźba dachowa drewniana, krokwiowo–płatwiowa oraz krokwiowo–belkowa.

Wyposażenie młyna nie zachowało się. W okresie funkcjonowania magazynu pasz w części południowej budynku znajdowały się 2 wysokie silosy na paszę.

Lata 80. XX w.. Dach kryty papą i blachą falistą, posadzki z wylewki cementowej oraz drewniane z desek, okna stałe, 6-polowe, ze szczeblinami metalowymi, drzwi dwuskrzydłowe, drewniane, spągowe.

Część nowa konstrukcji słupowej obita blachą falistą.

Kubatura 1343 m^³.

Powierzchnia użytkowa 475 m^².

Cechy stylowe

Budynek przed przebudową nie posiadał wielu cech stylowych. Stosowanie odcinkowo zamkniętych od góry otworów okiennych, poziome gzymsy z wysuniętych cegieł, wysunięte okapy dachu to formy charakterystyczne dla budownictwa gospodarczego tego regionu od końca XIX wieku po lata 30. XX wieku. Obiekt powstał zapewne w tym okresie, jako jeden z elementów uzupełniających założenie folwarczne, ale niewłączony w obręb podwórza. Być może służył nie tylko celom folwarku, ale także właścicieli indywidualnych – stąd jego oddalenie od reszty założenia. Autor realizacji nieznany.

Wnętrze

Przebudowane, zaadaptowane na potrzeby mieszkaniowe i użytkowe.

Przeprowadzone prace remontowe po 1945 r.

Według karty ewidencyjnej zabytków z 1988 r.

Po roku 1945, w związku ze zmianą funkcji, zlikwidowano wyposażenie młyna i wprowadzono nowe, służące w mieszalni pasz. Wiązało się to także z dostawieniem od południa nowego budynku z blachy falistej, mieszczącego dwa wysokie silosy. Zmiany te nie pociągnęły za sobą istotnych przemian w wyglądzie obiektu.

Stan zachowania po 1945 r.

Według karty zabytku nieruchomego z 2016 r.

Budynkowi grozi popadnięcie w ruinę. Wskazany remont i adaptacja na funkcje handlowe lub magazynowe.

Według karty ewidencyjnej zabytku z 1988 r.

Mury zewnętrzne zawilgocone, z uszkodzonymi tynkami i widocznymi pęknięciami. Drewniane konstrukcje więźby dachowej i stropów ze śladami działania drewnojadów. Pokrycie dachu szczelne. Wyposażenie dawnego młyna niezachowane. Budynek zaniedbany. Wymaga remontu – osuszenia ścian, naprawy tynków, konserwacji stropów i więźby dachowej.

Obecnie (listopad 2025 r.) – budynek jest zamieszkany i użytkowany, stan dobry.

Galeria

• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Dawny młyn, obecnie mieszalnia pasz, 1988. Oprac. Alicja Trojanowska, Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.

• 
  Teren dawnego folwarku
• 
  Wnętrze
• 
  Elewacja północna
• 
  Elewacja zachodnia
• 
  Elewacja południowa

• Karta adresowa gminnej ewidencji zabytków, Dobra, Młyn 23 A, 2019 r. Oprac. Waldemar Witek.

• 
  Elwacja wschodnia, 2019, Dobra, Młyn 23 A, oprac. W. Witek.
• 
  Elwacja wschodnia i północna, 2019, Dobra, Młyn 23 A, oprac. W. Witek.

• Fotografie Moniki Kołacz wykonane w lipcu 2025 r.

• 
  Elwacja południowa
• 
  Elwacja północna

Bibliografia

• Karta zabytku nieruchomego niewpisanego do ewidencji zabytków, Młyn, Dobra Szczecińska, 2016 r. Oprac. Kazimiera Kalita-Skwirzyńska, Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Dawny młyn, obecnie mieszalnia pasz, 1988 r. Oprac. Alicja Trojanowska, Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Gorzelnia, Dobra Szczecińska, 1988 r. Oprac. Alicja Trojanowska, Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Karta założenia folwarcznego, Dobra Szczecińska, 1988 r. Oprac. Alicja Trojanowska, Archiwum ZWUOZ w Szczecinie.
• Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do ewidencji zabytków, Zespół folwarczny ob. przekształcony, 2016 r. Oprac. Kazimiera Kalita-Skwirzyńska.
• Karta adresowa gminnej ewidencji zabytków, Dobra, Młyn 23 A, 2019 r. Oprac. Waldemar Witek.
• Kalita-Skwirzyńska Kazimiera, Opęchowski Mirosław. Dobra i okolice. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, 2008, s. 122-124.
• Wspomnienia mieszkańców gminy Dobra zamieszczone w komentarzach grupy HISTORIE LOKALNE Bezrzecze i gmina Dobra.

Autor opracowania: Monika Kołacz

Redakcja: Izabela Strzelecka