Dzwonnica (Dobra, powiat policki)
| Dzwonnica przy kościele Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej | |||
| |||
| Lokalizacja | Dobra, ul. Graniczna 23a, ul. Klasztorna 1, nr działki 29/1 (część), 29/2 | ||
| Data budowy | 1862 | ||
| [ Zobacz Dzwonnica przy kościele Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej na mapie.] | |||
_04.jpeg)
Dzwonnica na terenie dawnego cmentarza przy kościele parafialnym pw. Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej (przed 1945 r. Daber) (gmina Dobra, powiat policki). Obiekt ujęty w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.
_01.jpeg)
_06.jpeg)
Położenie
Dzwonnica znajduje się na terenie dawnego cmentarza o regularnym rozplanowaniu, czworobocznym, wygrodzonym murem kamienno–ceglanym z przyporami oraz XVIII-wieczną bramą od wschodu. Działka porośnięta jest przez starodrzew – głównie jesiony, pojedyncze klony, akacje, lipy oraz współczesne nasadzenia. Układ kwater zatarty. Po wschodniej stronie średniowiecznego kościoła niewielkie lapidarium w formie ściany z nagrobkami i krzyżami. W części południowej został usytuowany współczesny budynek klasztorny. Ciąg komunikacyjny wyłożony kostką brukową. Wolnostojąca dzwonnica znajduje się pomiędzy lapidarium a prezbiterium świątyni.
Rys historyczny wsi i parafii
Wieś typu ulicówka, ulokowana w XIII w. na miejscu dawnej osady słowiańskiej. W 1269 r. książę Barnim I zawarł ugodę z biskupem Hermannem z Kamienia w sprawie czynszu z kościoła w Dobrej i dochodów proboszcza. W ciągu XIV w. książęta rozdysponowali miejscowość między trzy instytucje kościelne w Szczecinie. W 1304 r. księżna Matylda podarowała 8 włók ziemi ze wsi na utrzymanie w klasztorze cysterek w Szczecinie swoich wnuczek – Beatrycze i Mirosławy, córek hrabiego Mikołaja von Schverin. Po ich śmierci darowizna miała pozostać w klasztorze. Fundację książęta zatwierdzali wielokrotnie (w 1306, 1320, 1334, 1336). Szczecińska Kolegiata Mariacka otrzymała w 1322 r. prebendę oraz 12 włók ziemi w Dobrej, zatwierdzonych przez władców w 1373 r. Swoje udziały we wsi miała jeszcze w 1621 r. Dochody z Dobrej czerpała również Kolegiata św. Ottona, obdarowana przydziałem zboża, pieniędzy i kur z dwóch włók ziemi i czynszów z karczmy. Tę fundację zatwierdzili książęta w 1489 r.
W 1517 r. książę Bogusław X przekazał pozostałą część wsi, w ilości 18 włók ziemi, Hansowi i Christophowi Nemeken. Bracia odsprzedali gospodarstwo o wielkości 3 łanów Bertoldowi von Ramin za 350 florenów. W 1526 r. dobra przejął kanclerz Vivigenz I von Eickstede, ożeniony z panną z rodu Raminów. Część dochodów od 1557 r. przejmował klasztor św. Jana ze Szczecina.
W drugiej połowie XVII w., po wymarciu rodu Nemeken, część ich ziemi w Dobrej przejął zarząd komisaryczny powiatu Randow, a następnie przekazał je Bogusławowi Ernestowi von Ramin. W 1698 r. brat i bratanek Bogusława Ernesta oraz ich spadkobiercy z linii męskiej otrzymali w Sztokholmie list lenny ustanawiający nowe lenno rodziny w Dobrej.
W XVIII r. we wsi powstał zespół dworski składający się z dworu, parku i budynków gospodarczych.
Ostatnim z rodu właścicielem majątku w Dobrej był w 1892 r. Max von Ramin.
Lenno Raminów wygasło na początku XX w., majątek został częściowo rozparcelowany[1].
Podczas II wojny światowej wieś nie została zniszczona.
Po 1945 r. przez dwanaście lat kościół nie był użytkowany. W 1957 r. został przywrócony do kultu jako świątynia katolicka pw. Matki Bożej Królowej Świata. Do 1985 r. wchodził w skład parafii w Wołczkowie jako kościół filialny, następnie erygowano nową parafię. W czerwcu 1988 r. opiekę nad młodą parafią przejęła Prowincja Gdańska franciszkanów, a 7 lipca 1989 r. został erygowany klasztor franciszkański w Dobrej[2]. Po 1945 r. na przykościelnym cmentarzu nie wykonywano pochówków.
Historia powstania dzwonu
Dzwon został odlany w 1862 r. przez szczecińskiego ludwisarza Carla Vossa z materiału pozyskanego z dzwonu pękniętego w 1861 r. Od lat 20. lub 30. XX w. zawieszony jest na obecnej, stalowej dzwonnicy[3]. Do 1945 r. obok wisiał drugi dzwon z 1697 r., niezachowany[4].
Opis dzwonu
Wymiary: wys. 64 cm, średnica 68 cm,
Materiał: stop miedzi.
Wieniec dzwonu zaakcentowany fryzem palmetowym, od góry oddzielony dwoma pierścieniami. Na płaszczu napis wykonany klasyczną majuskułą. Wymienione są nazwiska patrona, fundatorów, pastora, organisty, prowizorów i ludwisarza[5]: „ZU GOTTES EHREN/ LASS LANG DICH HOEREN/ KIRCHENRATH HERR MAX VON RAMIN/ CARL DUCHOW DAVID TORNOW/ GESPRUNGEN 1861 UMGEGOSSEN 1862/ VON C. VOSS IN STETTIN/ NO 266 (z jednej strony) – tłumaczenie: „Na chwałę Bożą/ Niech długo rozbrzmiewa twój głos/ Członek rady kościelnej pan Max von Ramin/ Carl Duchow, David Tornov/ Pęknięty w 1861 r., przelany w 1862/ przez C. Vossa w Szczecinie”.
oraz „ES WAREN DAMALS PATRON DER HIESIGEN KIRCHE/ HERR LANDRATH UND KAMMERHER/ EDUARD VON RAMIN AUF DABER/ PASTOR HERR CARL TANNENBAUM/KüSTER ZU DABER GOTTLIEB LANGENFELD/AP. 4.12” (z drugiej strony) – tłumaczenie: „W owym czasie patronem tutejszego kościoła był pan starosta powiatowy i szambelan Eduard von Ramin z Dobrej, proboszczem był pan Carl Tannenbaum, a kościelnym w Dobrej – Gottlieb Langenfeld”.
Nad napisami, wokół czapy szeroki pas ornamentu, złożony mi.in. z kratki regencyjnej. W koronie sześć żłobkowanych kabłąków, zakończonych pełnoplastycznymi główkami putt[6].
Stan zachowania
Według Karty ewidencyjnej z 2002 r.[7]:
Na krawędzi wieńca widoczna pokaźnych rozmiarów szczerba i kilka mniejszych ubytków. Poza tym stan zachowania dobry.
Galeria
Fotografie Moniki Kołacz wykonane w listopadzie 2025 r.
-
Widok od południowego zachodu -
Widoczne uszczerbienie
_05.jpeg)
_02.jpeg)
-
Widok od wschodu -
Widoczne główki putt
_03.jpeg)
_07.jpeg)
Przypisy
- ↑ Kalita-Skwirzyńska Kazimiera, Opęchowski Mirosław. Dobra i okolice. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość 2008, s. 118-124.
- ↑ Franciszkanie w Dobrej [online]. [Przeglądany 16 listopada 2025].
- ↑ Karta zabytków ruchomych, Instrument muzyczny – dzwon, Dobra Szczecińska, 2002 r.. Oprac. Małgorzata Lisztwan, Archiwum ZWKZ w Szczecinie.
- ↑ Lemcke Hugo. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin. Stettin 1901, Band II, Heft V, Kreis Randow, s. 9.
- ↑ Kalita-Skwirzyńska Kazimiera, Opęchowski Mirosław. Dobra i okolice, op. cit., s. 136.
- ↑ Napis wg Karta zabytków ruchomych, op. cit., tłumaczenie własne (M. Kołacz)
- ↑ Karta zabytków ruchomych, op. cit.
Bibliografia
- Karta zabytków ruchomych, Instrument muzyczny – dzwon, Dobra Szczecińska, 2002 r.. Oprac. Małgorzata Lisztwan, Archiwum ZWKZ w Szczecinie.
- Karta adresowa gminnej ewidencji zabytków, Cmentarz przykościelny, Dobra, 2019. Oprac. M. W. Witek.
- Kalita-Skwirzyńska Kazimiera, Opęchowski Mirosław. Dobra i okolice. Szczecin: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, 2008.
- Lemcke Hugo. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin. Stettin 1901, Band II, Heft V, Kreis Randow.
