Ulica Księcia Mściwoja II

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Księcia Mściwoja II
Śródmieście
Ulica Księcia Mściwoja II
Ulica Księcia Mściwoja II widok w kierunku Wyszyńskiego
  Nazwa pełna Księcia Mściwoja
  Nazwa niemiecka Reifschlägerstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 190,7
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Księcia Mściwoja II (niem. Reifschlägerstraße), nazwa historyczna „Ulica Powroźnicza”. Stanowi połączenie obecnej ulicy Kard. Wyszyńskiego z ulicą Panieńską.

Historia

Początkowo była to jedna z dróg usytuowanych w ciągu jednego z najważniejszych szlaków komunikacyjnych, tzw. drogi przecławskiej (1237), wiążącej rynek przedlokacyjnego Szczecina z bliższym i dalszym zachodnim zapleczem miasta. Nazwa „ulicy /zamieszkałej przez/ powroźników” (reepslegerstrate), pojawia się dla niej dość późno, a na pewno po 1534 roku, zastępując dotychczasową nazwę „ulicy konwisarzy” (kannengeterstrate).

Ulica Konwisarska

Po raz pierwszy z nazwą „ulicy zamieszkałej przez konwisarzy”, tj. cynowników - rzemieślników zajmujących się wyrobem przedmiotów z cyny i spiżu, spotykamy się w w Szczecinie w pierwszej połowie XV wieku (kannengeterstrate, 1404, 1434, 1534, także cannengheterstrate, 1418). [1] Mianem tym określano nie istniejącą obecnie część ulicy Ks. Mściwoja II, tworzącej narożnik z górną częścią również nieistniejącej ulicy Splittstraße. Miano „kannengeterstrate” dla tego odcinka pojawia się jeszcze w 1534 roku, potem w tym miejscu wymienia się już tylko nazwę „ulicy powroźników” (reepslegerstrate, 1559). [2] Według Carla Fredricha nazwą ulicy Konwisarskiej określano tylko po jednej stronie tej części, tj. wschodnią część późniejszej ulicy Reiffschlägerstraße od narożnika nieistniejącej dzisiaj ulicy Schulzenstraße oraz południowa stronę północnego odcinka ulicy Splittstraße, przylegającego do dziedzińca Splithof. Położenie tego dziedzińca wynika z przebiegu granicy średniowiecznych kwartałów Świętego Ducha i Passawskiego, jakie obowiązywały do 1808 roku. [3] Nazwę „ulicy konwisarzy” wspomniano m. in. w dokumencie potwierdzającym spadek po rodzinie Bulle, cyt.: „do tego /dochodzi/ dziedzictwo po rodzinie Bulle przy <ulicy konwisarzy>” (up deme erfe der Bulleschen in der cannengheterstrate, 1418), i w kolejnym, zawierającym zapis o rzemieślnikach zamieszkujących parcele: „przy /narożniku/ <ulicy konwisarzy> obok miejsca /zwanego/ dziedzińcem Splitthof” (in der kannengeterstrate up dem splitthaven orde, 1434). [4]
Z powyższych ustaleń wynika, że konwisarze najprawdopodobniej zajmowali parcele przy późniejszej ulicy Reiffschlägerstraße i ulicy Splittstraße, opisane w katastrze szwedzkim z 1706 roku pod nr 23 oraz 5-7, natomiast na planie z 1721 roku pod nr 366, 365, 364 i 363. [5]
Szczecińscy konwisarze zrzeszeni byli w odrębnym cechu i zajmowali się wyrobem naczyń z czystej cyny, tj. butli, butelek, misek, beczek na sól i konwi (stande). Teoretycznie każdy z ich wyrobów powinien posiadać, co najmniej dwie punce, czyli znak konwisarza, oraz znak miasta, w którym powstał, a od XVIII wieku również oznakowanie jakości cyny. Według Janiny Kochańskiej, Erwin Hintze w 3. tomie swojej publikacji „Die deutsche Zinngiesser und ihre Marken”, w rozdziale dotyczącym konwisarzy szczecińskich żyjących w okresie od XV wieku do połowy XIX wieku, wymienia ponad 100 rzemieślników trudniących się tym zawodem. Najstarsza wzmianka o szczecińskich konwisarzach dotyczy niejakiego Hansa Meyna, który przyjął prawa miejskie w 1446 roku. [6]

Ulica Powroźnicza

Ulica Reifschlägerstraße, 1706

Nie znamy powodu zmiany nazwy „ulicy konwisarzy” na „ulicę /zamieszkałą przez/ powroźników”. Co prawda wspomniany wyżej C. Fredrich podaje, że nastąpiło to w połowie XVI wieku (reepslegerstrate, 1559), ale istnieje zapis, iż burmistrz Arnt Ramyn urzędujący w latach 1492-1503, posiadał dom przy „ulicy Powroźników” (an der Reepßlegerstrate, 1450), położony nieopodal Rynku Siennego. [7] Kataster szwedzki z przełomu XVII/XVIII wieku całą zachodnią stronę późniejszej ulicy Reifschlägerstraße określa nazwą ulicy „Przy Rynku Siennym” (Am Heumarkt, numer 18-33), natomiast stronę wschodnią nazwą „ulicy powroźników” (Repslegerstraß, numer 5-7, 154, 142 oraz 85-89).
Dolnoniemieckie miano „reepsleger”, a właściwie „Reepschläger”, wywodzi od średniowiecznego określenia zawodu powroźnika (reper, reeper, reiper), splatającego liny, powrozy (rep, reep, reip). Co prawda podobne wyrażenie było używane na określenie jednostki miary długości płótna lnianego i innych wyrobów sukiennych, a także jako miary powierzchni pól uprawnych, objętości (np. ściętego drewna – holt reep), jednak przede wszystkim używane było w gwarze marynarskiej, jako miano wszelkiego rodzaju olinowania okrętowego. Rzemieślnicy określani mianem „reper” (reeper) reprezentowali zawód powroźników mieszkających w nadmorskich miastach portowych. Wyrabiali wielkie smołowane liny okrętowe. Natomiast ich koledzy po fachu, pochodzący z nadrzecznych miast portowych, nazywani byli „selemeker” i wyrabiali małe, niesmołowane liny. Z czasem oba zawody połączyły się.

Zmiany w numeracji Reifschlägerstraße w latach 1706-1945

Miejscem pracy szczecińskich powroźników był tzw. „Plac Powroźników” (Reper oder seler platz, 1625), na którym na tzw. torach powroźniczych (reperbane), tj. wąskich, długości ok. 20 m ścieżkach, skręcano za pomocą kołowrotu liny i powrozy różnej grubości, zwisające na specjalnych podpórkach. W większości miast tory te położone były obok siebie, często przemieniały się później w miejskie ulice, przybierając następnie nazwę „Reiperbahn” lub „Reeperbahn”, czego przykładem jest słynna ulica w Hamburgu (Reeperbahn). Podobne tory istniały również w Gdańsku przy grobli prowadzącej w kierunku Żuław, na przedmieściu zwanym Długie Ogrody (Langgarten, 1378). W Szczecinie tory powroźnicze położone były w okolicy Bramy Passawskiej, na tzw. „wzgórzu powroźników” (de reperberg, 1502), na terenie późniejszego Nowego Miasta, co przedstawiono na widokach naszego miasta z przełomu XVI/XVII wieku (Brauna/Hogenberga, Kote/Rollosa). Świadczą o tym zapisy, cyt.: „zabudowania /będące własnością/ powroźników z dwoma /urządzeniami do skręcania lin położone przy/ drodze do bramy /miejskiej/” (reperbode mit twen bauen uppe den torweg, 1497), „budy powroźników na tyłach kościoła św. Jerzego” (reperbode achter S. Jurgen, 1506). Teren ten został zniwelowany podczas rozbudowy fortyfikacji pruskich w latach 1720 – 1740.
Po 1945 roku ulica Powroźnicza przybiera miano ulicy Księcia Mściwoja II. Po usunięciu skutków bombardowań, a także przedłużeniu dawnej ulicy Wielkiej w kierunku Mostu Długiego i rozpoczęciu pod koniec lat pięćdziesiątych zabudowy Starego Miasta, ulica Ks. Mściwoja zostaje przesunięta na całej długości nieco na zachód, biegnąc po fundamentach wcześniej usytuowanych tu budynków. Wchodząc prostopadle w przedłużenie poszerzonej ulicy Kard. Wyszyńskiego, kończy swój bieg na wysokości nieistniejącej obecnie ulicy Kaletniczej (Beutlerstraße).

Przypisy

  1. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 24 i n.; w dokumentach źródłowych łączono ich z producentami kociołków, czyli kotlarzami (gropengeter), co wynika np. z zapisów w rachunkach urzędu skarbowego miasta Hamburg z lat 1471-1500 : „producenci konwi i kociołków /są/ połączeni” (amphorarum et ollarum fusores), zob. Karl Koppmann, Kämmereirechnungen der Stadt Hamburg. 1471-1500. Hamburg 1878, s. 24, także 25.
  2. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 24.
  3. Por. szkic w szwedzkim spisie katastralnym z października 1706 roku w: Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Band 71, Passauer Viertel, s. 5 (LAGw, Rep. 6a, Bd.71).
  4. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 24, także 32.
  5. Według ksiąg adresowych AB do 1856 - Reiffschlägerstraße Nr. 122, 121, 120 oraz 119, natomiast wg AB po 1856 - Schulzenstraße Nr. 31 oraz Reiffschlägerstraße Nr. 1-3.
  6. Zob. J. Kochańska, Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny. W: Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, nr 12/1996; tamże rysunki autorki.
  7. Zob. H. Hering, Beiträge zur Topographie Stettins in älterer Zeit. W: BSt AF Bd. X. H 1. Stettin 1844, s. 77; także H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. T. 2, Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875, s. 249.

Bibliografia

  • Hering H., Beiträge zur Topographie Stettins in älterer Zeit. W: BSt AF Bd. X. H 1. Stettin 1844.
  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. T. 2, Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875.
  • Koppmann K., Kämmereirechnungen der Stadt Hamburg. 1471-1500. Hamburg 1878.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Kochańska J., Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny. W: Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, nr 12/1996.
  • Landesarchiv Greifswald, Matrikelkarten der Schwedischen Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709: Text- und Beschreibungsbände, Band 71, Passauer Viertel.
  • Plan „Stettin 1706/07” w: Frank Braun, Stefan Kroll, Städtesystem und Urbanisierung im Ostseeraum in der Frühen Neuzeit. Wirtschaft, Baukultur und Historische Informationssysteme. Beiträge des wissenschaftlichen Kolloquiums in Wismar vom 4. und 5. September 2003. Münster 2004.

Linki zewnętrzne (Portal sedina.pl)




IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk