Bramka przykościelna (Dobra, powiat policki)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bramka przy kościele Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej
Bramka przy kościele Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej
Fot. M. Kołacz
Lokalizacja Dobra, ul. Graniczna 23a, nr działki 29/1
Data budowy XV w.[1], ok. XVII – XVIII w.[2].
[ Zobacz Bramka przy kościele Matki Bożej Królowej Świata w Dobrej na mapie.]


Bramka prowadząca na teren dawnego cmentarza przy kościele parafialnym pw. Matki Bożej Królowej Świata, Dobra (przed 1945 r. Daber), gmina Dobra, powiat policki. Obiekt znajduje się w spisie Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków

Bramka 1959, Karta tzw. zielona…. Oprac. Z. Madejska.
Dzieci ze szkoły w Dobrej, rocznik 1961-62. Archiwum J. Franków.
Widok od strony zachodniej, 2025. Fot. M. Kołacz.
Fot. M. Kołacz.

Położenie

Działka, na której znajduje się średniowieczny kościół, leży w centralnej części miejscowości; od strony wschodniej i częściowo południowej jest otoczona kamiennym murem. Na posesję prowadzą dwa wejścia – od strony wschodniej, przez XVIII-wieczną kamienno–ceglaną, tynkowaną bramkę oraz od strony południowej – przez bramę współczesną, żeliwną, dwuskrzydłową. Południową stronę działki zajmują zabudowania klasztorne. Między zabytkową bramą a elewacją prezbiterium – wolnostojąca dzwonnica, a obok niewielkie lapidarium z fragmentami nagrobków z przedwojennego cmentarza. Ciąg komunikacyjny wyłożony kostką brukową. Teren porasta zadbana roślinność.

Rys historyczny wsi i parafii

Wieś typu ulicówka, ulokowana w XIII w. na miejscu dawnej osady słowiańskiej. W 1269 r. książę Barnim I zawarł ugodę z biskupem Hermannem z Kamienia w sprawie czynszu z kościoła w Dobrej i dochodów proboszcza. W ciągu XIV w. książęta rozdysponowali miejscowość między trzy instytucje kościelne w Szczecinie. W 1304 r. księżna Matylda podarowała 8 włók ziemi ze wsi na utrzymanie w klasztorze cysterek w Szczecinie swoich wnuczek – Beatrycze i Mirosławy, córek hrabiego Mikołaja von Schverin. Po ich śmierci darowizna miała pozostać w klasztorze. Fundację książęta zatwierdzali wielokrotnie (w 1306, 1320, 1334, 1336). Szczecińska Kolegiata Mariacka otrzymała w 1322 r. prebendę oraz 12 włók ziemi w Dobrej, zatwierdzonych przez władców w 1373 r. Swoje udziały we wsi miała jeszcze w 1621 r. Dochody z Dobrej czerpała również Kolegiata św. Ottona, obdarowana przydziałem zboża, pieniędzy i kur z dwóch włók ziemi i czynszów z karczmy. Tę fundację zatwierdzili książęta w 1489 r.

W 1517 r. książę Bogusław X przekazał pozostałą część wsi, w ilości 18 włók ziemi, Hansowi i Christophowi Nemeken. Bracia odsprzedali gospodarstwo o wielkości 3 łanów Bertoldowi von Ramin za 350 florenów. W 1526 r. dobra przejął kanclerz Vivigenz I von Eickstede, ożeniony z panną z rodu Raminów. Część dochodów od 1557 r. przejmował klasztor św. Jana ze Szczecina. W drugiej połowie XVII w., po wymarciu rodu Nemeken, część ich ziemi w Dobrej przejął zarząd komisaryczny powiatu Randow, a następnie przekazał je Bogusławowi Ernestowi von Ramin. W 1698 r. brat i bratanek Bogusława Ernesta oraz ich spadkobiercy z linii męskiej otrzymali w Sztokholmie list lenny ustanawiający nowe lenno rodziny w Dobrej.

W XVIII r. we wsi powstał zespół dworski składający się z dworu, parku i budynków gospodarczych. Ostatnim z rodu właścicielem majątku w Dobrej był w 1892 r. Max von Ramin. Lenno Raminów wygasło na początku XX w., majątek został częściowo rozparcelowany[3]

Podczas II wojny światowej wieś nie została zniszczona.

Po 1945 r. przez 12 lat kościół nie był użytkowany. W 1957 r. został przywrócony do kultu jako świątynia katolicka pw. Matki Bożej Królowej Świata. Do 1985 r. wchodził w skład parafii w Wołczkowie jako kościół filialny, następnie erygowano nową parafię. W czerwcu 1988 r. opiekę nad młodą parafią przejęła Prowincja Gdańska franciszkanów, a 7 lipca 1989 r. został erygowany klasztor franciszkański w Dobrej[4]. Po 1945 r. na przykościelnym cmentarzu nie wykonywano pochówków.

Historia budowy, datowanie oraz styl

Brak danych dotyczących autora oraz czasu budowy obiektu. Trójkątny szczyt ze sterczynami, opaskowe fryzy filarów oraz otwór przejazdu zamknięty łukiem odcinkowym mogą sugerować nawiązania do form lokalnej architektury barokowej. W 1770 r. wykonywano duże prace przy kościele, niewykluczone, że to w tamtym czasie wzniesiono również bramkę[5].

Opis bramki

Bramka wyrastająca ponad wysokość przylegającego do niej z obu stron muru cmentarnego, o grubości większej od niego, zwieńczona trójkątnym szczytem z trzema sterczynami. Wykonana z cegły, tynkowana. Otwór przejazdu o pionowych ościeżach, zamknięty łukiem odcinkowym, od strony wewnętrznej ujęty prostym profilem pojedynczego uskoku o szerokości w łuku i lewym filarze większej niż w prawym (0,27 m i 0,14 m). W elewacji zewnętrznej i ościeżach przejazdu bezpośrednio poniżej nasad łuku odcinki fryzu opaskowego o szerokości 0,34 m (filar lewy – południowy) i 0,32 m (filar prawy – północny). Na wysokości 3,88 m w obu elewacjach pochyłe odsadzki o szerokości 0,22 m, kryte dachówką płaską, ponad nimi wznosi się szczyt o grubości 0,40 m. Niski naczółek o trójkątnej formie, ze sterczyną o przekroju kwadratu (bok 0,40 m) na wierzchołku; w narożach bramki szczyt flankują dwie kwadratowe sterczyny o boku 0,60 m. Na ich ściankach, po stronie wschodniej i zachodniej, znajdują się płytkie blendy w kształcie krzyża łacińskiego. Wszystkie sterczyny zwieńczone niskimi ostrosłupami, z metalowymi krzyżami na szczytach. Skrzydła bramy metalowe, współczesne[6].

Stan zachowania

Według karty ewidencyjnej z 1983 r.[7]

Stan średni. Poważne ubytki tynku w elewacji zewnętrznej, pomiędzy fryzem a podstawą szczytu. Cegły w licu tej partii muru posiadają ubytki do głębokości ok. 3 cm. W elewacji wewnętrznej, w dolnej części filarów warstwa tynku popękana, odstaje od muru.

Według karty adresowej z 2016 r.[8]

Stan dobry. Drobne ubytki pobiały na zwieńczeniu.

Najpilniejsze postulaty konserwatorskie

Według karty ewidencyjnej z 1983 r.[9]

Usunięcie zbyt grubej i słabo związanej z murem warstwy tynku oraz ponowne otynkowanie całej bramki. Należy rozważyć przesunięcie słupa elektrycznego sprzed elewacji bramki.

Według karty adresowej z 2016 r.[10]

Zagrożenia nie występują. Wskazane bieżące remonty.

Galeria

Karta Adresowa Gminnej Ewidencji Zabytków, Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Królowej Świata, Dobra, 2019 r.. Oprac.: M.W. Witek.]

Widok od strony wschodniej, Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa…, 1983. Oprac. M. Ober.

  • Plan sytuacyjny
    Plan sytuacyjny
  • Przekrój poziomy przez bramkę w skali 1:100
    Przekrój poziomy przez bramkę w skali 1:100
  • Widok od strony wschodniej
    Widok od strony wschodniej
  • Widok od strony zachodniej
    Widok od strony zachodniej

Przypisy

  1. ↑ Datowanie wg karty adresowej zabytku niewpisanego do rejestru zabytków, Bramka w murze cmentarza, Dobra Szczecińska, 2016 r.. Oprac. Kazimiera Kalita – Skwirzyńska.
  2. ↑ Datowanie wg. Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury i Budownictwa, Bramka we wschodnim murze cmentarza, Dobra, 1983 r.. Oprac. Marek Ober, Archiwum ZWKZ w Szczecinie
  3. ↑ Kalita-Skwirzyńska Kazimiera, Dobra i okolice, Szczecin: Czas Przestrzeń Tożsamość, 2008 r., s. 118-124.
  4. ↑ Historia. Franciszkanie w Dobrej [online]. [Przeglądany 16 listopada 2025].
  5. ↑ Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa, Kościół parafialny, Dobra Szczecińska, 1994 r.. Oprac. Tomasz Wolender, Archiwum ZWKZ w Szczecinie.
  6. ↑ Wymiary wg Karty ewidencyjnej, 1983 r., op. cit.
  7. ↑ Ibidem.
  8. ↑ Karta adresowa zabytku niewpisanego do rejestru zabytków, Bramka w murze cmentarza, Dobra Szczecińska, 2016 r.. Oprac. Kazimiera Kalita – Skwirzyńska.
  9. ↑ Karta ewidencyjna, 1983 r., op. cit.
  10. ↑ Karta adresowa, op. cit.


Bibliografia



Autor opracowania: Monika Kołacz



Redakcja: Izabela Strzelecka


Źródło: „https://pomeranica.pl/wiki/index.php?title=Bramka_przykościelna_(Dobra,_powiat_policki)&oldid=252684”