Gmina Wierzchowo

Gmina Wierzchowo
Powiat	drawski
Rodzaj gminy	wiejska
Liczba sołectw	11
Liczba miejscowości	19
Strona internetowa miejscowości.

Gmina Wierzchowo – gmina wiejska położona w województwie zachodniopomorskim, w południowo-wschodniej części powiatu drawskiego. Do 31 grudnia 1998 r. wchodziła w skład województwa koszalińskiego. Siedzibą gminy jest wieś Wierzchowo.

Geografia

Położenie

Gmina Wierzchowo znajduje się w części południowo – wschodniej województwa zachodniopomorskiego, na terenie powiatu drawskiego, powierzchnia jej wynosi 229,2 km² stanowiąc 13% ogólnej powierzchni powiatu drawskiego. Gmina Wierzchowo sąsiaduje z następującymi gminami: od północy z gminą Czaplinek, od północnego zachodu z gminą Złocieniec, od południa: z gminami Mirosławiec i Wałcz.
Obszar gminy położony jest w obrębie następujących jednostek fizyczno-geograficznych (wg Kondrackiego, 2002):

• Podprowincja: Pojezierza Południowobałtyckie
• Makroregion: Pojezierza Południowopomorskie
• Mezoregion: Pojezierze Wałeckie

Klimat

Gmina Wierzchowo położona jest w strefie przenikania się wpływów powietrza polarnego, arktycznego i zwrotnikowego. W zależności od podłoża nad obszar gminy napływają masy powietrza morskiego i kontynentalnego. Położona jest w strefie klimatu umiarkowanego, przejściowego środkowej Europy. Na podstawie danych z wielolecia klimat w gminie charakteryzuje się:

• Opady - suma roczna: 480-600 mm
• Temperatura dla całego roku: 7,3-7,90 °C
• Temperatura w okresie V-VII: 14,7-15,70 °C
• Okres zimowy temperatura śr<0°C: 60-85 dni
• Okres zimowy – pokrywa śnieżna: 40-50 dni
• Długość okresu wegetacyjnego: 215-218 dni
• Początek okresu wegetacyjnego: 3-7 kwiecień
• Przewaga wiatrów z zachodu i południowego – zachodu, o średniej rocznej prędkości 3,2 m/s.

Obiekty fizjograficzne

Jeziora w gminie Wierzchowo:

• Busko
• Dolne
• Dramienko
• Kaczory
• Machlinko
• Okrągłe
• Studnica
• Studniczka

Wzniesienia:

• Góra Racza (211 m n.p.m.)

Przyroda

W gminie Wierzchowo znajduje się obszar sieci Natura 2000:

• Ostoja Drawska, kod obszaru: PLB320019 - obszar specjalnej ochrony ptaków (Dyrektywa Ptasia)

Ponadto znajduje się tu jeden rezerwat przyrody Rezerwat Leśny Sośnica, na terenie którego znajduje się starodrzew dębowo - bukowy o charakterze naturalnym, którego wiek określany jest jako 240 - 280 lat.
Północno-zachodnią część gminy Wierzchowo pokrywa fragment Obszaru Chronionego Krajobrazu „Pojezierze Drawskie”, który swoimi granicami obejmuje prawie całe pojezierze drawskie i część pojezierza szczecineckiego. Granicę Obszaru Chronionego Krajobrazu na terenie gminy Wierzchowo wyznacza droga Kalisz Pomorski - Żabinek - Wierzchowo oraz północny brzeg jeziora Wąsosze. Tereny te obejmują:

• fragment wzniesień morenowych położonych na północnych obszarach gminy wraz z występującymi tam terenami podmokłymi,
• rozległe tereny rolnicze położone na równinie moreny dennej,
• lasy wodochronne nad jeziorem Wąsosza,
• fragment równiny zastoiskowej pomiędzy Wierzchowem a jeziorem Wąsosze,
• zalesione wzniesienia tworzące lokalny wododział podzlewni Drawy,
• rynnę polodowcową, położona przy drodze Złocieniec-Wierzchowo.

Pomniki przyrody gminy Wierzchowo:

• sosna pospolita - miejscowość Buczyna Nadleśnictwo Świerczyna, Leśnictwo Buczyna
• dąb szypułkowy - miejscowość Nowe Laski Nadleśnictwo Świerczyna
• buk pospolity - Nowe Laski - Nadleśnictwo Świerczyna, Leśnictwo Dąbrowa (cztery pomniki przyrody)

Lista gatunków zwierząt umieszczonych w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt występujących w obrębie gminy:

• orzeł bielik – gniazduje nad jez. Wąsosze
• bocian czarny - miejsce rozrodu i regularnego przebywania pary bocianów to rezerwat „Sośnica"
• rybołów - najprawdopodobniej zalatuje w okolice jez. Wąsosze
• kormoran - zalatuje nad jez. Wąsosze i Machliny Małe
• bóbr europejski - występuje w okolicy jez. Studniczka
• wydra - występuje na jez. Studnica i Studniczka
• żubr - wędrujące stado z ostoi wałeckiej

Historia

Pierwsze ślady osadnictwa wskazują na terenie gminy działalność człowieka już w okresie kamiennym. Odnajdywano tu gliniane misy kultury amfor kulistych, ponadto znalezione narzędzia kultury łużyckiej i zachodniopomorskich Słowian wskazują na kontakty w Wielkopolską. Przez tereny dzisiejszej gminy przechodziły szlaki handlowe solny i bursztynowy.
Najstarsze zapiski dotyczące Wierzchowa odnaleziono w akcie erekcyjnym miasta Złocieniec. Dokument ten sygnowany datą 13 grudnia 1333 roku informuje, że margrabiowie brandenburscy Hasso i Lüdeke v. Wedel układali z Biskupem Archidiecezji Poznańskiej należne mu podatki a zapisu tego dokonał „proboszcz Otton z pobliskiego Wierzchowa - tho Virchow".
Lasy obfitowały w zwierzynę, runo leśne oraz pełne surowca budowlanego sprzyjały osadnictwu. Pod koniec XVI wieku zbudowano w Wierzchowie kościół ewangelicki, z drewnianą wieżą i dzwonnicą. Kościół posiadał dzwony odlane ok. 1500 roku w Kołobrzegu. Kościół w Osieku Drawskim zbudowano w 1686 roku a wieżę dobudowano 1691 roku dzwony barokowe ufundowane przez FILIPA BORCKA odlane zostały w zakładzie ludwisarskim Konrada Scheila w Kołobrzegu.
Podobnie jak dla całego Pomorza tak i dla tych ziem trudne były czasy wojny trzydziestoletniej oraz późniejszej wojny polsko-szwedzkiej doprowadziły tereny te do wyniszczenia i upadku. W latach 1725-1727 kolejna epidemia tyfusu nawiedziła miejscowości Wierzchowo, Żabin, Żabinek, Będlino, Osiek Drawski. W 1738 roku wystąpiła bardzo mroźna zima, która doprowadziła do wysokich cen zboża. W XIX wieku wprowadzono reformę, w 1815 roku Wierzchowo wraz z okolicznymi wsiami weszło w skład powiatu drawskiego. Wsie były samodzielnie administracyjne a władzę sprawowali sołtysi podlegający powiatowemu-staroście(landratowi).
W drugiej połowie XIX wieku następuje przyśpieszenie gospodarcze, przeprowadzano meliorację terenów, rozpoczęto korzystne dla rolników kredytowanie działalności, dokonano parcelacji niektórych majątków ziemskich itp. Sprzyjało to napływowi ludności z innych rejonów Prus jak również z wielkopolski.W 1880 r. wybudowano drogę bitą ze Złocieńca do Mirosławca i Kalisza Pomorskiego przez Osiek Drawski, Wierzchowo, Żabinek. W roku 1900 oddano do użytku linię kolejową Złocieniec - Osiek Drawski - Wierzchowo - Mirosławiec - Kalisz Pomorski-Choszczno oraz linię tzw. małej kolei Wierzchowo-Wałcz.
Na terenach gminy, ze znanych rodów zamieszkiwała rodzina Wedlów, Borków a w okresie późniejszym rodzina Boninów, w której posiadaniu znajdowała się wieś Osiek Drawski.

Gospodarka i infrastruktura

Ważniejsze zakłady przemysłowe w gminie Wierzchowo:

• KPPD – Szczecinek S.A. Zakład Przemysłu Drzewnego, ul. Lesna 5, 78-530 Wierzchowo,
• KPPD – Szczecinek S.A. Zakład Przemysłu Drzewnego, Swierczyna 76a, 78-530 Wierzchowo,
• Wytwórnia Listew i Parkietów s. c. Andrzej Tomczak, Jarosław Tomczak, Bedlino 5, 78-530 Wierzchowo,
• Benko Roman, Zakład Produkcyjno-Handlowy ul. Parkowa, 78-530 Wierzchowo,
• Chojnacki Dariusz Pracownia Snycerska „TJ Pawła” ul. Lipowa 12 a 78-530 Wierzchowo.

W Wierzchowie znajduje się Zakład Karny, który jest jednostką typu zamkniętego przeznaczoną dla mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy, młodocianych . W jednostce mieści się ponadto oddział dla tymczasowo aresztowanych o pojemności 35 miejsc oraz oddział terapeutyczny dla skazanych uzależnionych od środków odurzających lub substancji psychotropowych na 45 miejsc. Łączna pojemność zakładu wynosi 509.

Podmioty gospodarki narodowej wg rejestru REGON, stan na grudzień 2012

Sekcja PKD	Liczba podmiotów
Sekcja A - Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo	57
Sekcja B - Górnictwo i wydobywanie	0
Sekcja C - Przetwórstwo przemysłowe	24
Sekcja D - Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych	1
Sekcja E - Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją	2
Sekcja F - Budownictwo	46
Sekcja G - Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych	86
Sekcja H - Transport i gospodarka magazynowa	12
Sekcja I - Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi	11
Sekcja J - Informacja i komunikacja	1
Sekcja K - Działalność finansowa i ubezpieczeniowa	5
Sekcja L - Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości	9
Sekcja M - Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna	9
Sekcja N - Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca	6
Sekcja O - Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne	7
Sekcja P - Edukacja	10
Sekcja Q - Opieka zdrowotna i pomoc społeczna	20
Sekcja R - Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją	11
Sekcja S i T - Pozostała działalność usługowa	15
Ogółem	332

Rolnictwo

W gminie Wierzchowo występują gleby średniej i niskiej klasy bonitacyjnej. Ze względu na użyteczność gleby dla rolnictwa gminę można podzielić na dwa obszary: bardziej żyzny północno-zachodni oraz obszar południowy i wschodni – ze słabymi glebami kompleksu żytniego słabego (rejon Żeńska , Nowych Lasek, Sośnicy, Świerczyny i Wielbok). Istotnym elementem produkcji rolnej w gminie jest chów trzody chlewnej, który jest prowadzony na fermach w Żabinie i Żeńsku oraz w gospodarstwie rolnym w Świerczynie.

Transport

Na terenie gminy Wierzchowo większość dróg to drogi powiatowe. Jedyna droga wojewódzka to nr 177 przebiegająca przez gminę na odcinku Czaplinek - Mirosławiec. Przez teren gminy przebiegają dwa szlaki kolejowe na trasach:

• Wałcz - Wierzchowo - Złocieniec - Drawsko Pomorskie
• Mirosławiec - Wierzchowo - Złocieniec - Drawsko Pomorskie

Obecnie komunikacja kolejowa zarówno pasażerska jak i towarowa została zawieszona i nie funkcjonuje.

Samorząd

Organami samorządowymi w gminie jest Wójt Gminy oraz Rada Gminy. W gminie Wierzchowo funkcję Wójta Gminy sprawuje Jan Szewczyk. Rada Gminy składa się z 15 radnych.

Aktualny skład Rady Gminy Wierzchowo kadencji 2010-2014:

• Andrzej Kaczorkiewicz - Przewodniczący Rady Gminy
• Jolanta Augustyniak - Wiceprzewodniczący Rady
• Marek Mikulec - Wiceprzewodniczący Rady
• Marek Banaszek
• Ryszard Borowicz
• Józef Janicki
• Helena Jutrzenka-Trzebiatowska
• Jan Łuczak
• Wiktor Majda
• Kazimierz Pajor
• Bogusław Pawłowicz
• Genowefa Rosochowata
• Adam Samulewski
• Józef Wódz
• Stefan Żołynia

Obecny skład Rady Gminy oraz Wójta Gminy wybrano w wyborach samorządowych VI kadencji, które odbyły się 21 listopada 2010 roku.

Wyniki wyborów przedstawiały się następująco:

W głosowaniu do Rady Gminy:

• Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP uzyskał 7 mandatów w radzie
• Komitet Wyborczy Polskie Stronnictwo Ludowe uzyskał 4 mandaty w radzie
• Komitet Wyborczy Sojusz Lewicy Demokratycznej uzyskał 3 mandaty w radzie
• Komitet Wyborczy Wyborców - Niezależni: Świerczyna, Sośnica, Otrzep uzyskał 1 mandat w radzie

W głosowaniu na wójta:

• Emilia Kazimiera Niemyt - bezpartyjna - liczba oddanych głosów 368, co stanowiło 18.51%
• Jan Szewczyk - członek Platformy Obywatelskiej RP - liczba oddanych głosów 1620, co stanowiło 81.49% - wybrany na wójta gminy

Przy Radzie Gminy działają komisje:

• Komisja Rewizyjna
• Komisja Planowania, Budżetu i Finansów
• Komisja Kultury, Kultury Fizycznej, Oświaty, Zdrowia i Opieki Społecznej
• Komisja Rolnictwa, Ochrony Środowiska, Gospodarki Komunalnej, Handlu, Usług, Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego
• Komisja Organizacyjna

Kultura

Animatorem kultury na terenie gminy Wierzchowo jest Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Turystyki. Do zadań Ośrodka należy m.in. organizacja imprez artystycznych, rozrywkowych i turystycznych, spektakli, wystaw, przeglądów, festiwali, prowadzenie współpracy kulturalnej z Gminą Henstedt-Ulzburg jak również współdziałanie z zespołem Sami Swoi z Żabinka, klubami sportowymi: "Kolejarz", "Drzewiarz", Wierzchowską Szkółką Unihokeja i Uczniowskim Klubem Sportowym "Lider". Ośrodek Kultury ma w swojej opiece sale wiejskie w miejscowościach: Wierzchowo, Żabinek, Osiek Drawski, Świerczyna, Sośnica, Otrzep, Wielboki, Nowe Laski. Od kilku lat przy Gminnym Ośrodku Kultury, Sportu i Turystyki w Wierzchowie działa zespół tańca nowoczesnego STEP UP.
Ponadto działa Biblioteka Publiczna im. Ignacego Solarza w Wierzchowie, prowadząca działalność kulturalno-oświatową, a także realizująca różne formy pracy z czytelnikiem dziecięcym:

• konkursy plastyczne i literackie
• lekcje biblioteczne dla uczniów szkoły podstawowej i gimnazjum
• w każda sobotę w godzinach 1300-1430 odbywają się zajęcia dla dzieci o różnorodnej tematyce: prace plastyczne i zręcznościowe oraz gry i zabawy
• wystawy książek z okazji przypadających rocznic literackich
• spotkania z ciekawymi ludźmi, mieszkającymi w naszej gminie
• cykl zajęć dla dzieci w okresie ferii zimowych i wakacji w Wierzchowie

Kultura w gminie Wierzchowo według danych GUS, stan na 2012 rok:

Biblioteki
Liczba bibliotek	2
Liczba czytelników w ciągu roku	650

Oświata

Na terenie gminy działają szkoły:

• Szkoła Podstawowa w Wierzchowie
• Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wierzchowie
• Zespół Szkół im. 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii w Świerczynie

Oświata w gminie Wierzchowo według danych GUS, stan na 2011 rok:

Wychowanie przedszkolne
Liczba przedszkoli wraz z oddziałami przedszkolnymi przy szkołach podstawowych	2
Liczba dzieci w przedszkolach	100
Szkoły podstawowe
Liczba szkół	2
Liczba uczniów	264
Szkoły gimnazjalne
Liczba szkół	2
Liczba uczniów	151

Kościoły i związki wyznaniowe

Na terenie gminy Wierzchowo działają parafie rzymskokatolickie:

• św. Wojciecha BM w Wierzchowie (liczba wiernych: 3883), która posiada kościoły filialne oraz kaplice:
  • Osiek Drawski, św. Antoniego Padewskiego
  • Sienica, Zesłania Ducha Świętego
  • Żabinek, św. Stanisława BM
  • kaplica Wierzchowo, Matki Bożej Sulisławickiej
  • kaplica Wierzchowo, św. Dobrego Łotra (w Zakładzie Karnym)
• Matki Bożej Różańcowej w Świerczynie (liczba wiernych: 1163), która posiada kościół filialny:
  • Sośnica, Podwyższenia Krzyża Świętego

Zakon rzymskokatolicki męski:

• Zmartwychwstańcy - Zgromadzenie Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa (Conregatio a Resurrectione Domini Nostri Iesu Christi - CR)

Sport

Na terenie gminy działają kluby sportowe:

• KPPD Kolejarz Wierzchowo
• Drzewiarz Świerczyna.

Upowszechnianiem sportu wśród dzieci i młodzieży zajmuje się:

• Wierzchowiska Szkółka Unihokeja
• Uczniowski Klub Sportowy Leader ze Świerczyny.

W Wierzchowie funkcjonuje hala widowiskowo-sportowa została oddana do użytku w 2006 r.

Sport w gminie Wierzchowo według danych GUS, stan na 2010 rok:

Kluby Sportowe
Liczba klubów	3
Liczba sekcji sportowych	5
Ćwiczący
Liczba mężczyzn	137
Liczba kobiet	20
Suma	157
Ćwiczący do 18 roku życia
Liczba chłopców	72
Liczba dziewcząt	20
Suma	92

Turystyka

Główną atrakcją turystyczną gminy Wierzchowo jest duża lesistość terenu, ponad 60% oraz niskie uprzemysłowienie. W Rezerwacie Sośnica zachowane są 240 - 280 letnie buki i dęby, atrakcyjnie położone na jednym z najwyższych w okolicy wzniesień. Znajdują się tu zachowane stare ewangelickie cmentarze oraz m.in. w Żabinie, Będlinie i w okolicach Nowych Lasek kamienie upamiętniające przemarsze oraz walki wojsk polskich podczas II Wojny Światowej.
Na terenie gminy znajdują się szlaki turystyczne:

• szlak rowerowy I Warszawskiej Brygady Kawalerii z Iłowca nad rzeką Dobrzycą do Drawska Pomorskiego, ok. 50 km,
• szlak z Wierzchowa do Wałcza;
• szlak rowerowy „Dolina Wąsawy” - pętla ze Złocieńca przez Osiek Drawski, Wierzchowo z powrotem do Złocieńca.

Znajdują się tu również punkty widokowe:

• krawędzie Doliny Wąsawy;
• wzniesienie koło Radomyśla;
• wzniesienie w okolicach Nowych Lasek;
• okolice jez. Okrągłe Małe.

Obecne zaplecze noclegowe gminy tworzą gospodarstwa agroturystyczne w Wierzchowie i Żabinie. W gminie znajdują się również miejsca sezonowo wykorzystywane jako pola biwakowe (jez. Wąsosze oraz Dramienko). Odczuwalny jest brak obiektów hotelowych o odpowiednim standardzie.

Demografia

Liczba mieszkańców w gminie Wierzchowo spada, ma na to wpływ przyrost naturalny, który był ujemny w poprzednich latach mimo dodatniego wyniku w 2012 roku który wynosił 5,2 na 1000 mieszkańców. Spadek liczby mieszkańców spowodowany jest również ujemnym saldem migracji gminnych wewnętrznych, które wynosiło w 2012 roku -32 osób. Ujemne jest również saldo migracji zagranicznych. Gęstość zaludnienia w gminie Wierzchowo wynosi 19 osób na 1 km².

Liczba ludności w gminie Wierzchowo na przestrzeni lat 2008 - 2012.

	2008	2009	2010	2011	2012
Ogółem	4 507	4 458	4 444	4 430	4 421
Kobiety	2 215	2 195	2 168	2 174	2 154
Mężczyźni	2 292	2 263	2 276	2 256	2 267

Podział mieszkańców ze względu na wiek w jakim się znajdują:

• przedprodukcyjnym - 846 osób - 19,1%
• produkcyjnym - 2 888 osób - 65,3%
• poprodukcyjnym - 687 osób - 15,5%

W gminie Wierzchowo na 100 mężczyzn przypada 95 kobiet.

System ochrony zdrowia

W gminie Wierzchowo dostęp do lekarza pierwszego kontaktu zapewnia mieszkańcom NZOZ Eskulap w Wierzchowie.

Ochrona zdrowia w gminie Wierzchowo według danych GUS, stan na 2011 rok:

Zakłady opieki zdrowotnej
Liczba jednostek publicznych	0
Liczba jednostek niepublicznych	1
Suma	1
Liczba praktyk lekarskich	0
Apteki ogólnodostępne
Liczba aptek ogólnodostępnych	1
Liczba osób na 1 aptekę ogólnodostępną	4421

Herb

Herb gminy Wierzchowo

Herb gminy Wierzchowo został zdefiniowany w Rozdziale pierwszym, paragraf czwarty, punkt pierwszy Statutu gminy. Opisano go jako: w polu złotym na trójwzgórzu zielonym wieża kościelna czerwona, obok której lipa zielona o pniu naturalnym.

Miejscowości i sołectwa

Sołectwa i miejscowości Gminy Wierzchowo.

Sołectwo	Miejscowości sołectwa
Będlino	Będlino
Garbowo	Garbowo
Nowe Laski	Nowe Laski
Osiek Drawski	Osiek Drawski, Bonin
Otrzep	Otrzep
Radomyśl	Radomyśl
Sośnica	Sośnica, Knowie, Króle
Świerczyna	Świerczyna, Danowice, Dębniewice
Wielboki	Wielboki
Wierzchowo	Wierzchowo, Wierzchówko
Żabin	Żabin
Żabinek	Żabinek
Żeńsko	Żeńsko

Bibliografia

• Program ochrony środowiska dla Gminy Wierzchowo na lata 2012 – 2015 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2016-2019
• Nazewnictwo geograficzne Polski. Tom 1. Hydronimy, Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006
• Waloryzacja przyrodnicza województwa zachodniopomorskiego, Szczecin: Biuro Konserwacji Przyrody w Szczecinie, 2010
• Strategia Rozwoju Gminy Wierzchowo na lata 2009 – 2015
• Aktualizacja Programu Ochrony Srodowiska dla powiatu drawskiego na lata 2008-2015
• Obwieszczenie Wojewody Zachodniopomorskiego w sprawie liczby radnych do Sejmiku Województwa, Rady Powiatu i Rad Gmin Powiatu Drawskiego z dnia 25 lutego 2010r.
• Uchwała Nr VII/37/2003 Rady Gminy w Wierzchowo z dnia 27 marca 2003 r. w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Wierzchowo.

Linki zewnętrzne

• Strona Gmina Wierzchowo
• Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy Wierzchowo
• Katalog obszarów Natura 2000
• Biuro Konserwacji Przyrody w Szczecinie
• Strona Służby Więziennej
• Bank Danych Lokalnych GUS
• Strona Biblioteka Publiczna Wierzchowo
• Strona Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wierzchowie
• Strona Zespół Szkół im. 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii w Świerczynie
• Strona Szkoła Podstawowa w Wierzchowie
• Strona Diecezji koszalińsko-kołobrzeska

Zobacz też

Autor opracowania: Łukasz Chmielewski