Ludwik Benoit

Ludwik Benoit
aktor, reżyser, dyrektor teatrów
brak zdjecia
Data urodzenia	18 lipca 1920
Miejsce urodzenia	Wołkowysk
Data śmierci	4 listopada 1992
Miejsce śmierci	Łódź
Miejsce spoczynku	Cmentarz Komunalny na Dołach (kw. XI-43-1)

Ludwik Benoit (1920-1992) – aktor, reżyser, dyrektor teatrów

Życiorys

Ludwik Benoit urodził się 18 lipca 1920 roku w Wołkowysku (obecnie Białoruś). Miał korzenie francuskie - jego dziadek pochodził z małej historycznej miejscowości pod Paryżem. Był synem Ludwika Benoit, inżyniera, uczestnika w wojnie bolszewickiej, i Jadwigi z Guttów, nauczycielki, która po śmierci męża przeniosła się do Łowicza.

W Łowiczu uczęszczał do Gimnazjum im. J. Poniatowskiego. Po uzyskaniu matury w 1938 roku, zdał egzamin wstępny do Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie. Studiów jednak nie podjął. W latach 1938-1939 odbył służbę wojskową na Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty w Skierniewicach.

Uczestniczył w kampanii wrześniowej w stopniu plutonowego podchorążego. Okupację spędził w Łowiczu. Pracował w polskiej charytatywnej organizacji Radzie Głównej Opiekuńczej. W tym czasie współdziałał z podziemiem. Był żołnierzem AK w stopniu podporucznika. W 1944 roku razem z Zenonem Laurentowskim współorganizował tajny Teatr Ziemi Łowickiej.

Tuż po wojnie z teatrem tym dał kilka przedstawień, m.in. w Łowiczu i jego okolicach. W kwietniu 1945 roku został słuchaczem Studia Teatralnego przy Teatrze Miejskim w Łodzi, kierowanym przez Henryka Szletyńskiego. W październiku tego samego roku został słuchaczem powołanego do życia przez Julian Pappé Studia Zawodowego Teatrów Młodzieżowych, Marionetkowych i Aktorskich.

W sez. 1945/1946 był aktorem Teatru Kukiełkowego Centralnego Robotniczego Domu Kultury w Łodzi. Potem związał się z Teatrem Lalki i Aktora Sarabanda, gdzie w marcu 1946 roku zagrał tytułową rolę w Panu Twardowskim. W 1946 roku zdał eksternistyczny egzamin aktorski. Mimo zaawansowanych prób do sztuki Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi, zrezygnował z roli Kwicołapa i wyjechał do Gdyni.

W latach 1946-1948 był aktorem aktorem Teatru Wybrzeże. Zadebiutował na tej scenie w październiku 1946 roku w epizodycznej roli w Mickiewiczowskich balladach. Pierwszą, większa rolę Diodora w sztuce Tadeusza Gajcego Homer i Orchideja zagrał 20 listopada 1946 roku. Wystąpił także w roli Pawła w Żeglarzu Jerzego Szaniawskiego, Fryderyka w Jak wam się podoba Williama Shakespeare'a, Pustelnika w Balladynie Juliusza Słowackiego, Wernyhorę w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.

Kolejno był aktorem Teatru Polskiego w Poznaniu (1948-1949) i Teatrów Dramatycznych we Wrocławiu (1949-1955). Na wrocławskiej scenie po raz pierwszy podjął się reżyserii (Maria Stuart 1954). Tu zagrał pierwszoplanowe role Henryka VI (Henryk VI na łowach), Szadrina (Człowiek z karabinem, Harpagon (Skąpiec), które wybitny krytyk i teoretyk teatru, Jan Kott, uznał za „majstersztyk aktorski”.

Od września 1955 do 1957 był dyrektorem i kierownikiem artystycznym Państwowych Teatrów Dramatycznych w Szczecinie. Jak mówił, jego misją było (...)stworzenie teatru o jednolitym artystycznym obliczu ideowym - teatru bohatera, wywierającego taki wpływ na odbiorców, by im pomagał w udoskonalaniu się wewnętrznym. Wyreżyserował sześć spektakli, które, wg ówczesnych recenzentów, nie ustępowały poziomowi teatru ogólnopolskiego. Szczególnie dwa z nich, Ostry dyżur i Skowronek, uważane były za jedne z najlepszych w dziejach szczecińskiej sceny. W 1957 roku zarzucono mu zbyt wysokie koszty utrzymania teatru. Wkrótce wyciągnięto wobec niego sankcje za „niedostateczną gospodarność”. W tym samym roku opuścił Szczecin.

Resztę swojego życia zawodowego i rodzinnego związał z Łodzią, nigdy nie ulegając pokusie przeniesienia się do Warszawy. Początkowo był aktorem Teatru im. Stefana Jaracza (1957-1959), a potem, do emerytury, Teatru Nowego (1959-1991).

Jego charakterystyczną fizjonomię i specyficzny, basowy głos wykorzystało kino, w którym grał postaci zarówno dramatyczne, jak i komediowe. Wystąpił w kilkudziesięciu rolach, najczęściej drugoplanowych. Mimo to jego epizody zawsze pozostawały w pamięci widzów. Na srebrnym ekranie zadebiutował w 1950 roku w filmie Warszawska premiera. Później zagrał m.in. Kasiarza w Ewa chce spać, Komisarza Granta w Walecie pikowym, Mikołaja z Długolasu w Krzyżakach, Karczmarza w Jak rozpętałem II wojnę światową, Wasyluka w Siekierezadzie. Pamiętne pierwszoplanowe role stworzył w Bing Bang i w Mlecznej drodze.

Od końca lat 50. współpracował z Teatrem Telewizji, grając w ponad 30 spektaklach. Występował także programach rozrywkowych, m.in. w Piosenkach starych, ale jarych, realizowanych w łódzkiej TV. Grał również w popularnych serialach telewizyjnych, m.in. w Kapitanie Sowie na tropie, Klubie profesora Tutki, Niewiarygodnych przygodach Marka Piegusa, Przygodach pana Michała.

Był także aktorem dubbingowym w filmach animowanych. Wcielił się m.in. w Kapitana Hooka w Piotrusiu Panu (1953) i Konia w 101 Dalmatyńczykach (1961). Ogromną popularność przyniósł mu udział w rysunkowym serialu dla dzieci Proszę słonia (1968), w którym użyczył głosu słoniowi Dominikowi.

Był Zasłużonym Członkiem Związku Artystów Scen Polskich.

Dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, aktorką Marią Zbyszewską (1925-1985), z którą ślub wziął 2 września 1947 roku w Krakowie, miał syna Mariusza (ur. 1950), także aktora i reżysera. Jego drugą żoną była Jadwiga Grażyna Jędrzejczak, z którą ślub wziął w 1970 roku. Z tego związku miał córkę Annę (obecnie Benoit-Kołosko) – dziennikarkę radiową.

Zmarł 4 listopada 1992 roku w Łodzi. Jest pochowany w Alei Zasłużonych na łódzkim Cmentarzu Komunalnym na Dołach (kw. XI-43-1).

Twórczość teatralna (Szczecin)

Tytuł	Autor	Reżyseria	Forma twórczości	Postać	Teatr	Data premiery
Ostry dyżur	Jerzy Lutowski	Ludwik Benoit	reżyseria, obsada aktorska	Tadeusz Osiński, chirurg; Seweryn Machcewicz, dyrektor szpitala	Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski)	11 listopada 1955
Henryk VI na łowach	Wojciech Bogusławski	Ludwik Benoit	reżyseria, obsada aktorska	Henryk VI, król angielski	Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny)	18 lutego 1956
Rozbójnik	Karol Čapek	Ludwik Benoit	inscenizacja, reżyseria, obsada aktorska	Rozbójnik	Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny)	15 czerwca 1956
Przepraszam, ale żyję	Włodzimierz Dychawiczny, Michaił Słobodskoj	Ludwik Benoit	reżyseria, inscenizacja		Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski)	31 października 1956
Pastorałka	Leon Schiller	Ludwik Benoit	reżyseria		Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny)	22 grudnia 1956
Mazepa	Juliusz Słowacki	Stefan Drewicz	obsada aktorska	Wojewoda	Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny)	21 lutego 1957
Skowronek	Jean Anouilh	Ludwik Benoit	reżyseria, inscenizacja, obsada aktorska	Cauchon	Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny)	25 maja 1957

Na scenie

(fot. Witold Chromiński)

• 
  Od lewej: Ludwik Benoit (Henryk VI, król angielski), Ryszard Kolaszyński (Robert, młynarz), Mieczysław Wiśniewski (Ryszard, syn Ferdynanda) i Jarosław Skulski (Ferdynand Kokl, strażnik lasów) w Henryku VI na łowach (1956)
• 
  Ludwik Benoit (Rozbójnik), Ewa Kołogórska (Mimi) i Elżbieta Marzinek (Franka) podczas prób w plenerze do przedstawienia Rozbójnik (1956)
• 
  Jako Wojewoda w Mazepie (1957)

Nagrody i wyróżnienia

• 1952 – nagroda państwowa II stopnia za rolę Szadrina w Człowieku z karabinem
• 1962 – wyróżnienie za rolę Żywca w Sprawie na Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Katowicach
• 1963 – nagroda indywidualna za rolę Ze-Osiołka w sztuce Ten, który dotrzymuje słowa w Teatrze Nowym w Łodzi na III Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
• 1979 – Srebrny Pierścień
• 1981 – nagroda za rolę w Uciechach Staropolskich w Teatrze Nowym w Łodzi na VII Opolskich Konfrontacjach Teatralnych
• 1981 – II nagroda za rolę w Uciechach staropolskich w Teatrze Nowym w Łodzi na XXI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
• 1982 – tytuł najlepszego aktora XXI Rzeszowskich Spotkań Teatralnych
• 1987 – Nagroda miasta Łodzi
• 1987 – nagroda główna za kultywowanie tradycji teatralnej w roli Harpagona w Skąpcu Molière'a na XXVII Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
• 1988 – nagroda artystyczna dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki miasta Łodzi

Odznaczenia

• 1954 – Medal 10-lecia
• 1975 – Medal 30-lecia
• 1984 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• 1988 – Zasłużony dla Kultury Narodowej
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Honorowa Odznaka m. Łodzi
• Zasłużony Działacz Kultury

Z prasy

Ludwik Benoit w karykaturze Karola Ferstera

• (...) A więc Wojewoda w interpretacji Ludwika Benoit, zupełnie zresztą różnej na premierze i na przedstawieniu następnym. Na premierze Benoit nie panował ani nad sytuacjami, ani nad tekstem. Ale i na drugim przedstawieniu nie stworzył jeszcze pełnej postaci szalonego w swojej rodowej pysze magnata - poprzestał na rozwijaniu zasadniczego wątku zazdrości, wściekłości zdradzonego męża. Dopiero na drugim przedstawieniu udało się Ludwikowi Benoit wydobyć tragizm z wstrząsającej, wspaniałej sceny, gdy w „Sądzie Bożym” ginie jego syn. Trzeba dodać, że usterki w dykcji, mniej rażące w sztukach współczesnych, bardzo utrudniają Benoit interpretacje klasycznego wiersza. W sumie mamy do czynienia z postacią jeszcze nie w pełni opanowaną, niewątpliwie jednak najbardziej interesującą w tym przedstawieniu. (Feliks Jordan, „Mazepa” J. Słowackiego. Premiera w Teatrze Współczesnym, „Kurier Szczeciński” z dn. 26 lutego 1957)

• (...) W historii teatrów szczecińskich nie pamiętam od wielu lat premiery, która wywierałaby tak silne wrażenie jak „Skowronek” Anouilha. (...) Widziałem „Skowronka” w Warszawie i - mogę stwierdzić, że interpretacja sztuki Anouihla była tam w wielu istotnych szczegółach zupełnie odmienna. (...) Koncepcja Ludwika Benoit jest bardziej poetycka i rozlewna, inscenizacyjnie bogatsza, dająca aktorom większe możliwości. Jest przy tym do końca utrzymana w jednolitym stylu, konsekwentna w najdrobniejszych szczegółach. Wydaje mi się też największym osiągnięciem reżyserskim na powierzchni ostatnich lat życia teatrów szczecińskich. (Feliks Jordan w „Kurierze Szczecińskim” z dn. 27 maja 1957)

• (...) Inscenizator i reżyser spektaklu szczecińskiego, Ludwik Benoit, wystawił „Skowronka” śmiało i inteligentnie, z wielką znajomością rzemiosła, z wyraźnie określonym smakiem artystycznym i... sporym zasobem wiary w możliwości zespołu aktorskiego. Rzuca się w oczy odważne i trafne komponowanie ruchu w scenicznej przestrzeni, umiejętne operowanie aktorem, dekoracją i światłem, korzystanie w całej pełni z plastyki i barwy jako nierozłącznych elementów całości - obrazu scenicznego. (Henryk Rozpędowski, Dlaczego „Skowronek” nie śpiewa?, „Ziemia i Morze” 1957 nr 21, s. 1 i 6)

Ciekawostki

• Obecnie postać aktora kultywuje Teatr Mały w łódzkiej Manufakturze, zarządzany przez Stowarzyszenie Komedia Łódzka im. Ludwika Benoit

Bibliografia

• Encyklopedia Szczecina t. I A-O (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Ryszard Markow), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999
• programy teatralne (ze zbiorów autora)
• Słownik biograficzny teatru polskiego 1910-2000, t. III A-Ł (red. Zespół), PAN, Instytut Sztuki, Warszawa 2017
• Teatry Dramatyczne w Szczecinie 1945-1965 (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW Prasa, Poznań 1965

Inne źródła

• Strona internetowa Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie

Autor opracowania: Andrzej Androchowicz